چرا انقلاب فرهنگی؟

برترین ها - ایمان عبدلی: اوایل سال 1359 و پس از پیروزی انقلاب اسلامی ، دانشگاه های سراسر کشور به مدت سه سال تعطیل شدند. هدف از این تعطیلی دستوری که مورد تایید و حمایت امام خمینی(ره) و سایر بزرگان نظام نوپای اسلامی بود، یکپارچه سازی و تصفیه ی دانشگاه از عوامل عموما مخالف و وابسته ی دانشگاه ها بود.

نظیر مارکسیست ها و گروه های چپی همچون، چریک های فدایی خلق و یا سازمان مجاهدین خلق که با استفاده از فضای دانشگاه دست به تبلیغ و یارگیری وبرگزاری میتینگ می زدند، به نوعی "دانشگاه "تنها مفر باقیمانده برای سنگ اندازان نظام جمهوری اسلامی بود،در آن روز ها و پس از پیروزی انقلاب و سرنگونی رژیم شاهنشاهی وقت آن بود که سنگر دیگری فتح شود و خب دانشگاه نبض تپنده ی اجتماع و حلقه ی واسط روشنفکر و عوام نیاز به یک دگرگونی وسیع داشت.


پس به فرمان امام خمینی (ره) و با پشتیبانی چهره هایی نظیر بنی صدر رییس جمهور وقت، پروسه تحول دانشگاه کلید خورد، به بهای سه سال تعطیلی و برکناری جمعی از اساتید و دانشجویانی که با آرمان های انقلاب همسو نبودند و یا سه سال تعطیلی علم و تحقیق و پژوهش را تاب نیاوردند، لباس مهاجرت به تن کردند و یا در جای دیگری مشغول شدند و عده ای هم که خانه نشین شدند.در این یادداشت که به مناسبت سالروز اعلام انقلاب فرهنگی دردومین روز اردیبهشت ۱۳۵۹ نگاهی به چگونگی و سرانجام این اتفاق پرداخته ایم .

چرا انقلاب فرهنگی؟

رهبر انقلاب اسلامی فرمایشی دارند که با نقل آن می شود گره از چرایی لزوم "انقلاب فرهنگی" باز کرد ،امام خمینی(ره) در فروردین ۱۳۵۹ فرموده بودند: ((باید انقلاب اسلامی در تمام دانشگاه های سراسر ایران به وجود آید تا اساتیدی که در ارتباط با شرق یا غربند،تصفیه گردند و دانشگاه محیط سالمی شود برای تدریس علوم اسلامی))، و این شاید مهم ترین دلیل وقوع انقلاب فرهنگیست.

با نگاهی عمیق تر به سیر وقایع قبل از انقلاب می توان دلایل اساسی تری هم برای وقوع این اتفاق برشمرد از جمله جدایی نهادهای دینی از محیط های آکادمیک و علمی و در راس آن جدایی "حوزه و دانشگاه "،با وقوع انقلاب اسلامی ضرورت همنشینی بیشتر اساتید دانشگاه و بزرگان حوزوی و تزریق تفکری اسلامی از علم در کتب و فضای دانشگاه حس میشد و از آنجا که در رژیم سابق این دو نهاد کاملا جدا از هم و منفک بودند،تصمیم بر این گرفته شد که محیط دانشگاه ها اسلامی تر شود واین تغییر ماهیت از پوشش ظاهری دانشجویان تا تمهیداتی راجع به چگونگی طرح مباحث به طور خاص در حوزه ی علوم انسانی را شامل شد.


واضح تر اینکه تغییرات در چند سطح ایجاد شد، بومی کردن علوم به طور خاص: اسلامی کردن آن، نظارت بر فعالیت احزاب چپ و در مواردی حذف آن ها و همچنین سرو شکل دادن به ظاهر سکولار دانشگاه و تغییر آن به یک شمایل مذهبی و اسلامی مورد توافق ارکان مختلف جامعه ی اسلامی ایران.

آنچه گذشت ...

نظر مساعد رهبران انقلاب اسلامی با تشویش و التهاب در دانشگاه های شیراز وتبریز و جهرم و تهران(تربیت معلم ،علم و صنعت) همراه شد،در حالی که نظرات موافق و مخالفی راجع به چنین تصمیمی از تریبون های مختلف ابراز میشد، امام خمینی(ره) با جمله ای حجت را تمام کرد : ((ما از حمله نظامی نمی ترسیم ،از دانشگاه استعماری می ترسیم)) و با فرمان تکمیلی ایشان مبنی بر تعیین اعضای شورای انقلاب دانشگاه به محاق ۳ ساله رفت ،اعضای اولیه عبارت بودند از : {ربانی املشی،محمدجواد باهنر، جلال الدین فارسی ،شمس آل احمد،حسن حبیبی، عبدالکریم سروش ،علی شریعتمداری}وظیفه ی اصلی تیم تعیین شده مطابقت فضای دانشگاه با فضای انقلاب اسلامی بود ،در دوره ای که نزدیک به ۱۲۰۰۰استاد در دانشگاه ها مشغول تدریس بودند.


نزدیک به ۷۰۰ نفر آن ها بنا به وابستگی های سیاسی و عقیدتی نامطلوب تصفیه شدند،اوج اقدامات انجام شده در رابطه با انقلاب فرهنگی در بازه ی زمانی ۲۶ خرداد تا ۶ اردیبهشت انجام شد، برای آشنایی بیشتر با حال و هوای آن روزها و مباحث مطرح شده در حاشیه ی انقلاب فرهنگی نقل قولی ازعبدالکریم سروش آورده ایم که خود گویا تر از صدها مقاله و تحلیل است.

(سروش) در یک مصاحبه ی تلویزیونی : از ابتدا که فریاد "انقلاب فرهنگی" در این مرز و بوم برخاست و دانشجویان متعهد و دور اندیش ما خواستار آن شدند که دانشگاه ما همگام با انقلاب اسلامی حرکت کند، خواست همه ملت انقلابی ما این بود: دانشگاه ها سر تا پا عطر و بوی "اندیشه اسلامی" به خود بگیرد، بنابر این از ابتدا امام امت هم فرمانی که صادر کردند برای تشکیل ستاد انقلاب فرهنگی آنچه را هم که ایشان به ما توصیه کردند و امر کردند همین بود که هر چه در اسلامی تر کردن فضای دانشگاه و پی افکندن چنان بنیان الهی بکوشیم، تمام اقدامات ستاد انقلاب فرهنگی را می توان در همین چهارچوب قرار داد چه جایی که دانشجو می گزینیم ،چه استاد انتخاب می کنیم ،کتاب ترجمه می کنیم یا کتاب تالیف می کنیم، رشته ای را تعطیل می کنیم یا رشته ای را باز می کنیم .....

تاریک و روشن

اما پدیده ی "انقلاب فرهنگی" به مانند هر اتفاق و بزنگاه دیگردر گذر سالیان آلوده به اغراض سیاسی شده است، پس از گذر سال ها جریانات سیاسی مختلف با دید گاه های متضاد به این جریان پرداخته اند، عده ای از این فرصت استفاده کرده و در جهت منافع خویش حوادث آن روز ها را بازتعریف کنند و با برچسب زنی طرف مقابل را منکوب میکنند، گویی به مانند تمام اتفاقات تاریخی دیگر باید در حسرت یک قرائت روشن و بی طرفانه از این رویداد باشیم ،اتفاقی که تحت عنوان انقلاب فرهنگی انجام شد نیازی بود که امام (ره) به درستی با بینش عمیق خود آن را دید و با همکاری عده ای از بزرگان آن را کلید زد.


واضح است که مانند هر اقدام دیگری در اجرا خالی از اشکال نبود اضافه شدن بحث گزینش به انتخاب اساتید و دانشجویان از جمله موارد قابل نقد از سمت عده ای در آن سال ها بود، اما توسعه ی دانشگاه ها در دورترین نقاط کشور، به روز شدن کتاب ها، حرکت دانشگاه به سمت یک محیط علمی پویا، بومی کردن بسیاری از علوم وارداتی، توجه به امر پژوهش و برگزاری سمینارهای مختلف از جمله اقدامات مثبتی بود که در زیر لوای انقلاب فرهنگی انجام شد،در حقیقت بزرگی این اقدام و تاثیرات مثبت آن تا حدی بود که معایب آن ناچیز به نظر می آید.