داستان شوراها: از آیت الله دموکرات تا ترور حجاریان

برترین ها - ایمان عبدلی: ۹ اردیبهشت در تقویم به نام" شوراها "گره خورده است، به همین مناسبت تاریخ شوراها را در دوبخش مرور کرده ایم بخش اول بریده ای از جملات آیت الله طالقانی است در باره ی اهمیت وجود شوراها. طالقانی را می توان بانی شوراها در نظام اسلامی دانست، اگر او نبود امروز نهادی به نام شورا وجود عینی نداشت و اما در بخش دوم اتفاقات شورای اول شهر تهران را مرور کرده ایم. اولین شورای شهر در تهران از این جهت حائز اهمیت است که برای اولین بار بعد از وقوع انقلاب طبقه ای متفاوت از نگرش حاکم را نمایندگی می کرد و تلاش داشت ندای وجود مردم در تصمیم گیری های کلان باشد به عبارت دیگر شورای اول قراربود به ذات شورا و به آرزوی طالقانی نزدیک باشد اما سرنوشت خوبی نداشت...

طالقانی: روحانی دموکراسی طلب

((صد ها بار گفتم که مساله شورا از اساسی ترین مسائل است ،خداوند حتی به پیغمبرش با آن عظمت می گوید با این مردم مشورت کن ،افرادی دست اندر کار شاید اینطور تشخیص بدهند : اگر شورا باشد دیگر ما چکاره هستیم ؟شما هیچ بروید دنبال کارتان ...ما موظفیم ومسئولیت نسبت به مردم داریم ،باید دردها ،اندیشه ها،بدبختی ها ،ناراحتی ها،عقب ماندگی های این مردم را جبران کنیم، امیدوارم که همه ما هوشیار شویم فردفرد مسئولیت قبول کنیم ،خودرایی و خودخواهی را کنار بگذاریم و تحمیل عقیده یا خدا ناخواسته "استبداد زیر پرده دین "را کنار بگذاریم وبیاییم با مردم با دردمندها همصدا شویم.))

((در کشورهای انقلابی کمونیست یا ناسیونالیست ما میبینیم یک گروه انقلاب می کنند و بعد هم حکومت را خود آن گروه به دست می گیرند،ولی خصوصیت انقلاب اسلامی ما این است که ما " رهبران مذهبی" داعیه (حکومت برای خودمان) نداریم و نمی خواهیم"حاکم" شویم.انقلابی که از توده همه مردم، همه قشرها آغاز شده است، برای همه قشرهاست: نه یک حزب و جمعیت خاص ،این یکی از ویژگی های انقلاب ماست.


من پیام خاصی درمورد" شوراها "ندارم، پیام من پیام انقلاب است ،یعنی اولین مساله برای ملتی که در مقابل طغیان وظلم قیام کرده همین است که: مردم احساس کنند در سرنوشت خوشان دخالت دارند.راهش همین" شوراهاست" ،شورا یک اصل مترقی است، به خصوص در دنیای امروز،یاباید مردم در سرنوشت خودشان دخالت داشته باشند یا نه،اگر مردم در سرنوشت و در مسیر زندگیشان و دخالت در کارهایشان ممنوع شدند،معنی اش اینست که یه عده مثل قیم بالای سر اینها باشند،اما نه قیم دلسوز ،قیمی که همه مال صغیر راببرد و هم استعدادهایش را از بین ببرد، قرآن در باره شیر دادن بچه که هیچ به چشم نمی آید می گوید باید با مشورت باشد ،چه رسد به اداره یک شهر و دهکده یا یک کشور...))

جملات بالا که از سخنان آیت الله طالقانی است، نشان دهنده ی تفکری است که در ابتدای انقلاب و به جلوداری "طالقانی" به دنبال ایجاد نهاد شورا بودند،با خواندن جملات بالا تا حد زیادی دلیل تاکید این طرز تفکر بر وجود" شوراها" را درک می کنیم. آنچه که بر اولین شورای شهر تهران گذشت ...

هفت اسفند ۱۳۷۷ در دوره ی اصلاحات برای اولین بار انتخابات شوراها برگزار شد در حالی که فضای سیاسی شور و نشاط خاصی داشت، به نظر همه چیز برای تحقق آرزوی آیت الله طالقانی آماده بود. مشارکت ۲۴ میلیونی مردم در اولین دوره ی انتخابات شوراهای شهر و روستا مهر تاییدی بود، برای ایجاد شوراهای شهر وروستا.اما داستان به همین سادگی ها نبود، فضای سیاسی و آرایش جدید گروه های سیاسی که موجب دست یه دست شدن قدرت شده بود، کمی کار را دشوار کرده بود، از سویی اصلاح طلبان به دلیل انکه در مجلس قدرت چندانی نداشتند در پی فتح شوراها بودند و از طرف دیگر محافظه کاران به هیچ وجه نمی خواستند قافیه را ببازند، از این رو مناقشاتی در رابطه با نظارت بر انتخابات و تایید صلاحیت ها صورت گرفت و در نهایت شوراها با پیروزی قاطع اصلاح طلبان همراه شد.


افرادی نظیر: عبدالله نوری ،سعید حجاریان ،محمود علیزاده طباطبایی ،جمیله کدیور ،فاطمه جلایی پور ،صدیقه وسمقی ،محمد عطریانفر،محمد اصغرزاده و..به عنوان اولین منتخبین شورا شروع به کار کردند خلاف انچه که انتظار می رفت فضای سیاسی بر شورای یکدست شهر تهران غالب شد و در حالی که گمان می رفت یکدست بودن افراد در پیشبرد امور تاثیر مثبتی داشته باشد اما اختلافات تا حدی پر رنگ شد که شورا به انحلال رسید، از مصائب تراکم فروشی مهم ترین عامل بحران زا در شورای شهر اول را می توان مساله ی فروش" تراکم" دانست، که در دوره ی الویری کمتر و در دوره ی ملک مدنی بیشتر نمود داشت، اعضای شورا در این مورد به دو بخش تقسیم شده بودند: گروهی هشت نفره که مخالف فروش تراکم بودند و گروه هفت نفره ای که موافق فروش تراکم بودند.

گره خوردن منافع شخصی و شانتاژهای تبلیغاتی برج داران و انبوه سازان و همچنین دخیل بودن عده ای از مسئولین وقت "تراکم" را پیچیده کرده بود، اکثریت مخالف فروش تراکم به دلیل آنکه فروش تراکم را بدون ایجاد زیرساخت های مناسب در فضای شهری غیرمنطقی و سود جویانه تلقی می کردند ،همان طور که شهرداران وقت (ملک مدنی ) هم مخالفت خود را با فروش تراکم اعلام کرده بود با او همراهی کردند، اما در نهایت شرایط به گونه ای پیش رفت که مخالفین فروش تراکم تسلیم شدند و شهردار وقت مجبور به برکناری شد .


ملک مدنی گفته بود : من شهر را ارزان نمی‌فروشم. اقتصاد شهری این ‏نیست که شهرداری تراکمش را مفت بفروشد. من فروش مازاد تراکم در هفت منطقه تهران را متوقف کرده‌ام و تسلیم فروش ‏موردی تراکم نخواهم شد ترور تا تشویش ۲۲ اسفند ۱۳۷۸ بود که" سعید حجاریان" نایب رییس شورا در مقابل درب ورودی شورا "ترور" شد، فردای آن روز یکی از نشریات اصلاح طلب با تیتر (مغز متفکر اصلاحات ترورشد ) ، ترور حجاریان را ترور اصلاحات نامید، البته که ضربه ای سخت بود بر پیکر اصلاحات، ضارب به ۱۵ سال حبس محکوم شد، اما پس از گذشت یک سال آزاد شد.

ترور فیزیکی یکی از اعضا در کنار دامن زدن به حواشی و مصاحبه های رنگارنگ اعضای شورای شهر توسط نشریات عمدتا محافظه کار، هزینه ی حفظ شورا را برای" دولت اصلاحات" افزایش داده بود، روزها می گذشت: زمزمه ی تشکیل هیات حل اختلاف به گوش می رسید، هیاتی با حضور افرادی نظیر :محمد علی ابطحی ،موسوی لاری و...در نهایت هیات تشکیل شد و با هدف رفع اختلافات وارد گود شد جلسه ای هم برگزار شد طرفین قول دادند غائله بخوابد اما از فردای آن روز آش همان آش بود و کاسه همان کاسه ، روند اتفاقات به نفع موافقین فروش تراکم پیش رفت.


ابطحی در این باره می‌گوید: «کارهای مملکت خوابیده بود. ما حرفمان این بود که به هر حال رای مردم محترم است و بهتر است که شورا بتواند تا آخر دوره به فعالیتش ادامه دهد اما متاسفانه همۀ چیز شرایط را به سمت انحلال پیش می‌برد.» درانحلال شورا به طور کلی مجموعه ی اصلاح طلبان متضرر شدند هم شورا منحل شد هم شهردار برکنار شد و هم بحرانی بر بحران های رییس دولت اصلاحات اضافه شد و بذری که آیت الله طالقانی کاشته بود و در دوره اصلاحات امیدهایی برای شکوفا شدنش پدید آمده بود به دلیل فشارهای بیرونی و اختلافات درونی به باروری نرسید و ناکام ماند.