۱۰ آبان - ۱ نوامبر؛ در تاریخ چه گذشت؟

برترین ها: امروز ۱۰ آبان هجری شمسی برابر با ۱ نوامبر تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

رویداد ها:

۵۷۸ - باز پس گرفتن شهر «آمِد =ديار بکر»

يکم نوامبر سال ۵۷۸ ميلادي دو ژنرال ايراني باشكست دادن سپاهيان روم شرقي «آمد Aamed = ديار بکر» را پس گرفتند. اين دو ژنرال ايراني، «تام خسرو» و «آذرمان» سپس به پيشروي خود در جهت شمال غربي ادامه دادند. تيبريوس دوم كه تازه امپراتور روم شرقي (قسطنطنيه) شده بود وقتي که چنين ديد درخواست ترك مخاصمه كرد و حاضر به پرداخت غرامت شد.


ژوستين دوم امپراتور قبلي روم شرقي در پي شكست نظامي پُر تلفات از ارتش ايران كه خسروانوشيروان با وجود پيري شخصا هدايت نيروها را در آن جنگ بر عهده داشت از فرط اندوه دچار افسردگي مزمن شده و كنار رفته بود.

۱۶۰۴ - تراژدي «اتلّو» كار شكسپير براي نخستين بار در كاخ «وايت هال» روي صحنه آمد.


۱۷۵۵ - زلزله لیسبون با دهها هزار کشته

ساعت ۹ و ۴۰ دقیقه بامداد یکم نوامبر ۱۷۵۵ یک زمین لرزه بسیار شدید و متعاقب آن سونامی و حریق شهر ساحلی لیسبون پایتخت پرتغال را ویران ساخت و یک سوم جمعیت شهر را نابود کرد. جمع کشته شدگان ۶۰ تا ۱۰۰ هزار تن برآورد شده است. این زمین لرزه تا اسپانیا و مراکش ـ همه جا را تکان داد که جمع تلفات این مناطق ۱۵ هزار تن بود. این زلزله باعث فقر اقتصادی و دگرگونی های سیاسی در پرتغال شد ازجمله سیاست این کشور برای توسعه مستعمرات پایان یافت و ....


۱۹۲۸ - روز مولف، تشويق نويسندگان و پژهشگران به تاليف

با هدف تشويق مولفان كتاب، از سال ۱۹۲۸ در آمريكا، یکم نوامبر هر سال (روزي چون امروز) روز مولف تعیین شده و برگزار می شود كه به تدريج ساير كشورها هم يك روز سال را به بزرگداشت مولفان و دادن جايزه به آنان اختصاص داده اند. از نيمه قرن ۲۰ به اين سوي، بسياري از کشورها با هدف تسهيل امر تاليف و قراردادن وسائل تحقيق و تاليف؛ وام، معرفي ناشر و کمک به چاپ و توزيع اين تاليفات يک مرکز دولتي و يا نيمه دولتي به صورت كانون و انجمن در کشور خود داير كرده اند كه اسما و يا عملا زير نظر مستقيم رئيس دولت قرار دارد. با اين که ايران در زمان خسروانوشيروان (۱۵ قرن پیش) و پس از او سامانيان (۱۱ قرن پیش) داراي چنين مراکزي بود که کتابهای آن دوره در دست است، به نظر مي رسد که فعلا فاقد چنين كانوني مهم و لازم باشد.

در قديم، پادشاهان و اميران مشوّق و متولي امر تحقيق و تاليف بودند و اينک، جز معدودي از کشورها، دولتها طبق قانون و با بودجه كافي و برنامه مدون عهده دار اين وظيفه بسيار مهم و اساسي شده اند.

۱۹۲۸ - الفباي لاتين به جاي الفباي عربي در ترکيه

دولت جمهوري تركيه يکم نوامبر ۱۹۲۸ميلادي الفباي اين كشور را كه تا آن زمان همانند ساير ممالك اسلامي الفباي عربي بود به لاتين تغيير داد تا نه تنها هرچه بيشتر از گذشته اش فاصله بگيرد، بلکه تلفظ واژگان در سراسر کشور يكسان شود و تفاوت لهجه ها كاهش يابد. از آن پس واژه ها به همان گونه كه دركوچه و بازار تلفظ مي شد ــ نه مطابق ريشه و اصل واژه ــ به لاتين نوشته شد و اندكي تغيير يافت. براي مثال ؛ اسلامبول به صورت استانبول درآمد، بلند «بولنت» و محمد «مهمت» نوشته شد و .... در ايران هم عده اي به رضا شاه اصرار كردند كه چنين كند که به نتيجه نرسيدند. بيش از سي درصد واژه هاي زبان ترکيه ريشه فارسي دارند.


۱۹۶۳ - كودتاي سايگون كه نتيجه نهايي آن معكوس بود

اول نوامبر سال ۱۹۶۳ چند واحد ارتش در جنوب ويتنام بر ضد دولت «نگو دين دي امNgo Dinh Diem» كه در سال ۱۹۵۵ با بركنار كردن «بائو داي» امپراتور اسمي ويتنام جنوبي رئيس اين كشور موقت شده بود دست به كودتا زدند كه ضمن اين كودتا «دين دي ام» و برادرش كشته شدند و يك شوراي نظامي زمام امور را به دست گرفت كه ضد كمونيست تر از او بود. دولت آمريكا هفتم نوامبر رژيم تازه را به رسميت شناخت.


همسر «نگو دين دي ام» كه در زمان كودتا در آمريكا بود دولت جان اف كندي رئيس جمهوري وقت امريكا را كه خود ۲۲ روز بعد در شهر دالاس ترور شد متهم به حمايت از نقشه كودتا و مرگ شوهرش كرد. در پي اين كودتا، جنگ ويتنام و در نتيجه مداخله امريكا در اين جنگ گسترش يافت، جنگي كه آمريكا در آن موفق نبود و وحدت ويتنام تامين شد.

«نگودين دي ام» يك كاتوليك بود كه پيروان اين مذهب در ويتنام جنوبي در اقليت هستند. فرانسويان در طول استعمار ويتنام، مذهب كاتوليك را درآنجا ترويج كرده بودند. نگو دين ديم با حمايت ژنرال آيزنهاور رئيس جمهوري وقت آمريكا بود كه موفق شد در ويتنام نظام جمهوري برقرار كند. حال آن كه طبق قرارداد ژنو قرار بود تا انجام رفراندم وحدت دو ويتنام، بائو داي رئيس قسمت جنوبي اين كشور باشد. نگو دين ديم هنگام مرگ ۵۴ ساله بود.

۱۹۶۶ - بروز اختلاف ميان ايران و كنسرسيوم نفت!

در پي پديد آمدن اختلاف نظر ميان ايران و كنسرسيوم نفت كه از هفتم آبان ۱۳۴۵ هجري خورشيدي (۲۹ اكتبر ۱۹۶۶)، هشت سال پس از تصويب قرار داد طرفين در پارلمان ايران، آشگار شده بود يکم نوامبر اين سال (۳ روز پساز پديدآمدن اختلاف)، اورل هريمن Averell Harriman ديپلمات كاركشته آمريكايي براي رفع اختلاف وارد تهران شد. همزمان سي نماينده هم از جانب شركتهاي عضو كنسرسيوم به همين منظور به تهران وارد شدند.

هريمن كه در تابستان 1986 درگذشت از دهه 1950 بارها براي حل مسئله نفت و مسائل مربوط به روابط ايران و آمريكا وارد تهران شده بود. درجريان اختلاف دكتر مصدق با دولت لندن بر سر نفت، هريمن چندين هفته در تهران اقامت كرده بود. باوجود اين، هريمن در كتاب خاطراتش همه حقايق درباره اين مسافرتها را بيان نكرده است.

1978 - در اوج انقلاب، شاه پسرش را به ديدار کارتر فرستاد

دهم آبان 1357 ( اول نوامبر 1978) در اوج انقلاب و پس از آغاز اعتصاب کارکنان نفت و قطع صادرات آن، شاه پسرش شاهزاده رضا را (که در آن زمان 18 ساله بود) با يک پيام شفاهي به ديدار جيمي کارتر رئيس جمهوري امريکا فرستاد.


رسانه هاي آمريکا قبلا نوشته بودند که شاه به تجديد انتخاب جرالد فورد کمک مالي کرده بود و اين عمل باعث دلخوري کارتر شده بود. شاه با روساي جمهوري آمريکا از حزب جمهوري خواه ـ آيزنهاور، نيکسون و فورد و همكاران آنان از جمله کيسينجر، جورج بوش (پدر) ، رامسفلد و ... مناسبات بهتري داشت. دمکراتها بويژه جان اف. کندي و جيمي کارتر اصرار به دمکراتيزه شدن ايران، رعايت كامل قانون اساسي، اعلاميه جهاني حقوق بشر و کاهش مداخلات شاه در امور دولتي را داشتند. روزولت و ترومن هم قبلا تا حدي همين نظر را ابراز داشته بودند. برنامه اصلاحات که در ۱۹۶۱ به دست دکتر علي اميني نخست وزير وقت به اجرا درآمد خواست جان اف. کندي رئيس جمهور ليبرال آمريکا بود.

۱۳۵۸ - شهادت آيت ‏اللَّه قاضي طباطبايي اولين شهيد محراب

آيت‏ اللَّه سيدمحمدعلي قاضي طباطبايي در سال ۱۲۹۲ش (۱۳۳۱ ق) در تبريز ديده به جهان گشود.تحصيلات مقدماتي علوم ديني را در زادگاهش فراگرفت و در ۲۵ سالگي راهي حوزه علميه قم شد. آيت‏اللَّه‏قاضي در قم از محضر حضرات آيات عظام سيد محمدرضا موسوي گلپايگاني، سيدمحمد حجت كوه كمره‏اي، سيد صدر الدين صدر، سيد حسين بروجردي و حضرت امام خميني(ره) كسب فيض كرد و به مدارج والايي در علم رسيد. وي همچنين پس از مدتي راهي نجف اشرف گرديد و از درس آيات عظام سيد محسن حكيم، عبدالحسين رشتي و علامه محمدحسن كاشف الغطاء استفاده‏هاي شاياني برد. آيت‏اللَّه قاضي در سال ۱۳۳۱ ش به تبريز رفت و نمايندگي حضرت امام را عهده دار گرديد.


با شروع نهضت اسلامي در سال ۱۳۴۱ ش، مبارزات ايشان عليه رژيم پهلوي اوج گرفت و در اين راه سختي‏هاي زندان، شكنجه و تبعيد را به جان خريد. به ابتكار اين مجاهد نستوه و ديگر ياران انقلاب بود كه مراسم چهلم شهداي قيام ۱۹ دي ۱۳۵۶ قم، در ۲۹ بهمن آن سال در تبريز برگزار شد كه در آن حماسه‏اي جاودان در تاريخ انقلاب اسلامي به ثبت رسيد. آيت‏اللَّه قاضي طباطبايي پس از پيروزي انقلاب اسلامي از سوي امام خميني(ره) به عنوان نماينده تمام الاختيار و امام جمعه تبريز منصوب و در آن خطّه مشغول به خدمت شد. اين مجاهد سترگ علاوه بر فعاليت‏هاي سياسي و اجتماعي به امور علمي نيز اهتمام ويژه‏اي داشت و در طول ساليان عمر پر بركت خويش بيش از چهل اثر ارزنده از خود به يادگار گذاشت كه الاجتهاد و التقليد، تاريخ قضا در اسلام، حديقةُالصّالحين، علم امام، رساله در نماز جمعه و الفوائد از آن جمله‏اند. آيت‏اللَّه سيد محمدعلي قاضي طباطبايي در دهم آبان ۱۳۵۸، مصادف با عيد سعيد قربان، نماز عيد را اقامه كرده و در خطبه نماز گفت: "مرا تهديد به قتل مي‏كنند. من از شهادت نمي‏ترسم و آماده‏ام و از خدا مي‏خواهم." سرانجام در همان روز بعد از نماز مغرب و عشاء و در راه مراجعت به منزل، توسط منافقي از گروهك ضالّه فرقان به شهادت رسيد و در ۶۵ سالگي به لقاي معبود شتافت.

۱۹۹۳ - سالروز ایجاد «اتحاديه اروپا»

يكم نوامبر سال ۱۹۹۳ پيمان ايجاد «اتحاديه اروپا» معروف به پيمان Maastrich كه در هفتم فوريه ۱۹۹۲ به امضا رسيده بود به اجرا گذارده شد كه اينك داراي ۲۷ عضو، چهار میلیون و ۳۲۴ هزار کیلومتر مربع وسعت (نزدیک به سه برابر ایران) و ۵۰۰ میلیون جمعیت با زبان و فرهنگ مختلف است که ۲۳ زبان در مکاتبات و مکالمات اتحادیه رسمیت دارند. مذاكرات مربوط به تاسيس اتحاديه اروپا كه جاي «جامعه اروپايي» را بگيرد از ۱۹ دسامبر ۱۹۹۱ و همزمان با قطعي شدن فروپاشي شوروي آغاز شده بود ولي به سختي پيشرفت مي كرد. شالوده اين اتحاديه به نام بازار مشترك اروپا در دهه ۱۹۵۰ در گردهمايي «رم» منتهی به اعلامیه مورّخ ۲۵ مارس ۱۹۵۷ گذارده شده بود و پیش از این اعلامیه، طرح موضوع در مذاکرات سال ۱۹۵۱ پاریس که در ۱۸ آوریل این سال پایان یافته بود.تصويب پيمان فوريه ۱۹۹۲ در كشورهاي اروپايي هم چندان آسان نبود. در فرانسه درصد اكثريت تصويب كننده ناچيز بود و در انگلستان به جاي رفراندم، پارلمان آن را به تصويب رساند و در دانمارك، اكثريت مردم آن را رد كردند.


اصول اين پيمان بر پايه هماهنگي امور اجتماعي، اقتصادي، سياسي و امنيت مشترك كشورهاي عضو تنظيم شده است و «يورو» پول واحد كشورهاي اروپايي در اجراي همين پيمان به وجود آمده است كه باز اكثريت مردم برخي از كشورهاي عضو ازجمله سوئد راي به حفظ پول ملي خود دادند. تكليف قانون اساسي اروپا هم كه در بعضي از كشورهاي عضو از سوي اكثريت مردم رد شده بود به درستي روشن و قطعي نشده است. علاوه بر تفاوت های فرهنگی ميان ملل عضو اتحاديه اروپا، روسيه بزرگترين كشور اروپا در خارج از اين اتحاديه قرار دارد و تا چنين باشد نمي توان به آينده اين اتحاديه زياد خوش بين بود، مخصوصا كه بيشتر اعضاي آن عضو «ناتو» هستند كه يك اتحاديه نظامي و گرداننده اصلي آن آمريكا ـ کشوری در قاره دیگر ـ است.

زادروزها

۸۴۶ - زادروز لویی کندزبان پادشاه فرانسه
۱۸۸۰ - زادروز آلفرد وگنر دانشمند، زمین‌شناس و هواشناس آلمانی


۱۹۲۴ - زادروز سلیمان دمیرل رئیس‌جمهور ترکیه از سال ۱۹۹۳ تا ۲۰۰۰
۱۹۳۵ - زادروز ادوارد سعید نظریه‌پرداز ادبی، منتقد فرهنگی و فعال سیاسی فلسطینی_آمریکایی


۱۳۰۳ - زادروز مرتضی احمدی، بازیگر، گوینده و خواننده‌ی ایرانی
۱۹۴۴ - زادروز رفیق حریری سیاستمدار و فعال اقتصادی لبنانی، دو دوره نخست وزیر لبنان


۱۹۵۰ - زادروز رابرت لافلین فیزیکدان آمریکایی، برندهٔ جایزه نوبل فیزیک
۱۹۷۳ - زادروز آیشواریا رای بازیگر هندی و دختر شایستهٔ دنیا سال ۱۹۹۴


۱۳۶۱ - زادروز محرم نویدکیا، بازیکن فوتبال اهل ایران


درگذشت‌ها

۲۵۱ - درگذشت هوستیلیان امپراتور روم
۱۸۹۴ - درگذشت الکساندر سوم تزار روسیه از ۱۳ مارس ۱۸۸۱ تا هنگام مرگش


۱۹۰۳ - درگذشت تئودور مومسن تاریخ‌دان، واژه‌شناس و نویسنده آلمانی، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال ۱۹۰۲
۱۹۵۵ - درگذشت دیل کارنگی نویسنده و سخنران آمریکایی


۱۹۵۶ - درگذشت مارشال پیترو بادوگیلیو بیست و هشتمین نخست وزیر پادشاهی ایتالیا
۱۹۷۲ - درگذشت ازرا پاوند شاعر آمریکایی


۱۳۵۸ ‐ شهادت آیت الله سید محمدعلی قاضی طباطبایی، روحانی ایرانی و اولین شهید محراب

*****
منابع:

-پايگاه نوشيروان کيهاني زاده
-ویکی پدیای فارسی
-صفحه امروز در تاریخ در توئیتر
-راسخون