معماری خانه های قدیمی اصفهان

مجله منزل - لیلا شکیب مهر: زيبايي بناهاي تاريخي شهر اصفهان اين شهر را انتخاب اول خيلي از ما براي مسافرت و گشت و گذار كرده است. اصفهان سومين شهر پرجمعيت ايران است که با سفر به آن مي‌شود در كنار گشت و گذار در چهار باغ، چهل ستون، سي و سه پل و خوردن گوش فيل و دوغ، از خانه‌هاي قديمي و تاريخي شهر هم بازديد كرد؛ خانه‌هايي بسيار بزرگ با اندروني و بيروني‌هاي تو در تو كه به راحتي مي‌شود ساعت‌ها در آن وقت گذراند.


سر در ورودي

بيشتر خانه‌هاي قديمي اصفهان نماي بيروني شان ظاهر خاصي ندارد. انگار اين نماي بيروني از نظر معمارهاي اصفهانی چندان مهم نبوده است. اين طور كه پيداست اعيان‌هاي اصفهان دچار يك فروتني پنهان بودند تا دورنماي خانه‌شان چندان اعياني به نظر نرسد.


آنها ديوارهاي كاهگلي ساده را براي نماي بيروني خانه‌شان ترجيح مي‌دادند و تنها چيزي كه از بيرون خانه به آن زيبايي داده، سردرهايي با طرح‌هاي متفاوت است که هدف‌شان از گذاشتن اين سردرها جلوگيري از ريزش برف و باران در زمستان و وجود آفتابگير براي تابستان بوده که بسته به اعتقاد صاحبخانه در بالاي بيشتر آنها آياتي از قرآن نوشته شده است.

سكوي انتظار


در بيشتر اين خانه‌ها در كنار در ورودي سكوهايي براي نشستن و انتظار طراحي شده است که اين سكوها هم‌اکنون در اصفهان به عنوان مبلمان شهري رايج، جداي از فرهنگ اجتماعي خاص خودش، به يكي از المان‌هاي معماري اصفهان تبديل شده است.

هشتي ورودي


اين طرح در معماري كهن ايراني ركن اساسي خانه‌ها بوده است. هشتي ورودي در واقع يك فضاي هشت ضلعي يا مربع را بعد از دالان ورودي خانه به وجود مي‌آورد. اين فضا در خانه‌هاي قديمي اصفهان هنوز هم وجود دارد. دور تا دور آن را سكو قرار مي‌دادند كه افراد روي آنها منتظر استقبال صاحبخانه بمانند.

تالار و نشيمن


تقسيم‌بندي فضاي خانه‌هاي كهن قبل از هر چيز نشانگر آن است كه پيشينيان ما تا حد بسيار زيادي براي حفظ حريم خصوصي خانه ارزش قائل بودند. هشتي خانه، دالان طويل ورودي، ‌مهمان خانه، جدايي كامل قسمت تالار پذيرايي از نشيمن و. . . همه نشان‌دهنده اهميت اين تقسيم‌بندي در معماري خانه‌هاي قديمي است. در خانه‌هاي تاريخي اصفهان طرح‌هاي زيباي هنري مثل آينه‌كاري و نقره‌كاري در تزیين تالار و نشیمن استفاده مي‌شده است.

حياط وسط


زيبايي و سرسبزي حياط وسط يا ميانسرا چيزي است كه در اين خانه‌ها به‌شدت حسرت برانگيز است. اغلب خانه‌هاي قديمي اصفهان فقط يك حياط دارند؛ آن هم درست در مركزيت خانه و معمولا ديگر خبري از حياط‌خلوت و بالكن در آنها نيست. اين حياط علاوه بر زيبايي‌اي كه به خانه مي‌بخشد نورگير كل خانه محسوب شده و راه ارتباطي قسمت‌هاي مختلف خانه است.