پامنار؛ مأمنی برای حافظان طبیعت

روزنامه هفت صبح: پامنار منطقه گردشگری نمونه ای است در آن سوی سد دز در استان خوزستان. اینجا یک زمان محل زندگی خوانین ثروتمندی بود که شاهزاده خوانده می شدند.

شمال استان خوزستان، با وجود رودخانه های پر آب دز و کرخه، منطقه ای سرسبز و آباد است و این آبادی به ویژه در محدوده سدهای دز و کرخه نیز به چشم می آید. روستای زیبای پامنار شمال شرق دزفول از جمله روستاهای پشت سد دز، یکی از مناطق نمونه گردشگری است. روستا در منطقه تقریبا کوهستانی به نام شهبون واقع شده است.

منطقه دز یک زمانی آباد بوده، دشت بزرگی با یک رودخانه پر آب، جایی که خوانین پولدار در آن زندگی می کردند و به آنها شاهزاده می گفتند و به مرور منطقه «شهبون» نام گرفت و نام روستا برگرفته از تخته سنگی عمود است بر فراز کوه که به آن منار می گویند و در نتیجه روستا «پامنار» نامیده شد. ساکنان پامنار مردمی از طایفه «شهی» ایل بختیاری هستند.

دریاچه سد دز

روستا از جاذبه های تاریخی و طبیعی گوناگون برخوردار است که به عنوان مهمترین آنها می توان به دریاچه پشت سد دز اشاره کرد جایی که پهنهآسمان و زمین یک رنگ شده و محیط مناسبی برای زندگی جانوران به خصوص آبزیان فراهم شده است. ماهیگیری یکی از فعالیت های ممکن است به ویژه به دلیل آنکه ماهی های دریاچه در حقیقت ماهی های رودخانه ای هستندکه با سیستم دریایی یعنی با مواد معدنی فراوان و در آب عمیق زندگی می کنند، در نتیجه از نظر فیزیکی با ماهی های مشابه خود در بالادست یا پایین دست رودخانه تفاوت پیدا کرده اند. قایقرانی روی دریاچه یکی دیگر از فعالیت های مفرح است؛ تنها باید در نظر داشت که بیش از حد معین به محدوده سد نباید نزدیک شد. البته از آنجا که قایق را افراد محلی هدایت می کنند، به این مسئله توجه دارند.

در فصل زمستان می توان پرندگان مهاجر را روی دریاچه تماشا کرد. با ایجاد سد روی رودخانه دز که یکی از رودخانه های وحشی ایران است، حجم زیاد آب سیلاب ها نگهداری شده و در مواقع خشکسالی از طریق سیستم کانال کشی بسیار مدرن و معروف دز به منظور آبیاری زمین های کشاورزی استفاده می شود.

این سیستم کانال کشی که حاصل کار شرکت ایران -کالیفرنیا است، سبب شد تا ۲۴۰ هکتار به زمین های خوب کشاورزی منطقه اضافه شود و علت این است که سولفات زمین های این منطقه در مقایسه با زمین های دیگر استان کم است و می توان سالی دو تا سه بار هم کشت کرد. باغ های مرکبات و کشتزارهای گندم، صیفی و گل از دیگر جاذبه های گردشگری اطراف شهر دزفول هستند.


قلعه شاداب

پامنار علاوه بر آثار طبیعی، آثار تاریخی نیز دارد که قابل بازدید هستند. یکی از این آثار قلعه شاداب است. مربوط به زمان ساسانیان، زمانی که خورشید آفرین و فدک ناز در آن زندگی می کردند. در زمان پهلوی اول، دهه 20 و 30 به عنوان دژ دفاعی در مقابل غارتگران مورد استفاده قرار می گرفت.

زمانی نام خود را از شاه حسین یکی از زمین داران بزرگ و معروف گرفته و بعد از آن قلعه نام کدخدای طایفه، شاداب عبدل را داشته ولی در حال حاضر به نام قلعه شاداب شناخته شده است. قلعه با شروع بارندگی در فصل پاییز محل نگهداری گوسفندان است که تا آخر اردیبهشت آنجا می مانند گاهی گله داران برای بردن غذا به روستا برمی گردند.

تا ۲۵ سال پیش مسکونی بوده اما بعد از آنکه ماشین آمد و جاده کشیده شد، قلعه نشینی نیز از بین رفت. قلعه با وجود آنکه ۱۲ هزار متر مربع وسعت دارد اما دو راه ورودی دارد که یکی از آنها تنها مورد استفاده افراد بومی روستاهای پامنار و پا قلعه است و مردم عادی فقط از راه دیگر می توانند رفت و آمد کنندو همین رمز پیروزی ساکنان قلعه بوده زیرا تنها با یک سنگربان می توانستند مقابل یک لشکر بایستند.


کُنارستان

پایین قلعه کنارستان است (درخت سدر یا کنار که میوه آن خوردنی است و از برگ آن سدر تهیه می شود و همچنین عسل آن معروف است) کنارهای زیاد و زیبایی دارد و یک منطقه توریستی است. کمی پایین تر شکفت یا غار زرده قرار دارد که تابستان ها خیلی خنک است و با درختان بادام اطراف، یکی از جاهای زیبا محسوب می شود.


گورستان رمزآلود

یکی دیگر از نقاط دیدنی منطقه قبرستان قدیمی قلعه شاداب است. با سنگ های ایستاده و نقوش متفاوت که هر کدام بازگوی مشخصاتی از متوفا هستند. سوار بر اسب و با شمشیر نشانه مردی سلحشور در میدان رزم است. دیگری نشان دهنده مهارت شکار و اسب سواری زنی از طایفه است که می توانسته به راحتی از درخت نخل بالا رفته و خرما بچیند. دیگری رقصنده خوبی بوده و در ساخت کوزه و رنگ آمیزی آن ماهر بوده است. خوشه های گندم حک شده بر سنگ قبر گویای آن است که متوقفا کشاورز خوبی بوده و از محصول گندم خود به مردم می داده است.

دیگری آهنگر توانایی است و یکی دیگر میزبان جنگجویان و رهگذران بوده زیرا بر سر سنگ قبرش قلیان جوزی یعنی برخلاف مخزن شیشه و استیل و نقره قلیان های معمولی، مخزن کوزه ای شکل نقش بسته است. نکته جالب آنکه مخزن قلیان جوزی را از چوب گردو می ساختند زیرا چوب گردو اگر ترک برمی داشت، با کمی چرب کردن دوباره به حالت اولیه برمی گشت و ترمیم می شد.

مقصد پامنار را می توان برای سفری از یک تا چند روز انتخاب کرد و طی این مدت هم آرامش و استراحت و دوری از شهر و آشنایی با جامعه محلی را تجربه کردو هم فعالیت هایی مانند کوهنوردی و پیاده روی داشت و علاوه بر آن می توان شب را به رصد آسمان پرستاره گذراند. در کنار روستای پامنار، می توان برای بازدید از شهر آجری دزفول و بازار قدیمی آن نیز زمانی را در نظر گرفت.


چه بخریم؟

علاوه بر دیدنی های تاریخی و طبیعی، یکی دیگر از جذابیت های روستا صنایع دستی خاص منطقه و محصول کار و زحمت زنان است. «کپوبافی» قدمت زیادیدارد اما جالب آنکه نوآوری در طرح، بافت و تفاوت با کارهای قدیمی، به خوبی مشهود است. کپو، نوع خاصی از حصیربافی مختص استان خوزستان است که ماده اولیه آن از برگ های جوان نخل تهیه شده و با استفاده از پشم و کاموا نگاره های محلی بر آن نقش می بندد، کپوی شهیون دزفول در کشور منحصر به فرد است.


کی برویم؟

خوزستان از مناطق گرمسیر ایران است اما بودن رودخانه ها و دریاچهسبب می شود هوای این منطقه دیرتر از سایر نقاط استان گرم شود. سفر به پامنار و لذت بردن از بودن در کنار دریاچه از مهر و آبان تا اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد میسر است. در حقیقت به غیر از سه ماه خیلی گرم تابستان کنار دریاچه پشت سد دز اوقات خوشی را به همراه دارد.


کجا برویم؟

پامنار در ۵۰ کیلومتری شمال شرقی شهر دزفول واقع شده و دستیابی به آن تنها حدود ۴۵ دقیقه زمان می برد. برای دسترسی به آن می توان از دزفول وسیله حمل و نقل تهیه کرد اما برای رسیدن به شهر دزفول راه های متعددی وجوددارد؛ فرودگاه دزفول برخی روزها از تهران پرواز دارد اما هر روز قطار از تهران به مقصد اندیمشک حرکت می کند. این دو شهر بسیار به هم نزدیک بوده و تنها چند دقیقه از هم فاصله دارند.


کجا بمانیم؟

استفاده از دیدنی های طبیعی و تاریخی در نقطه ای بکر و زیبا به راحتی میسر است؛ برخی از اهالی خانه های خود را مهیای پذیرایی از میهمانان کرده اند و همچنین امنکان چادرزنی در کنار دریاچه یا جزیره آن هست. به عنوان وعده های غذایی هم می توان ازغذای روستایی و البته ماهی تازه لذت برد. البته روستاییان خود عادت دارند. ماهی تازه صید شده را به عنوان صبحانه میل کنند. اگر تمایل به این باشد که شب را در شهر ماند، می توان از میهمانسرای جهانگردی یا هتل روناش به عنوان محل اقامت استفاده کرد.