اصلی‌ترین ابزار‌های ارتباطات غیرکلامی و تاثیرات آن‌ها

روزنامه خراسان - یاسمین مشرف، مترجم: به گفته بسیاری از روان شناسان و جامعه شناسان، بخش مهمی از ارتباطات ما با دیگران غیرکلامی است. ما روزانه، حتی بدون آن که متوجه باشیم به هزاران نشانه و رفتار غیرکلامی پاسخ می دهیم و با بسیاری از افراد بدون سخن گفتن، ارتباط می گیریم. جزئیات غیرکلامی نشان دهنده شخصیت ما هستند و بر ارتباط ما با دیگران تاثیر می گذارند.

تحقیقات علمی درباره رفتار و ارتباطات غیر کلامی از سال ۱۸۷۲ با انتشار مقاله «بیان احساسات در انسان و حیوانات» توسط چارلز داروین آغاز شد. تحقیقات فراوانی از آن زمان تاکنون در خصوص انواع، تاثیرات و حالت های مختلف رفتارها و ارتباطات غیرکلامی انجام شده که نشان می دهد انواع بسیار مختلفی از ارتباط غیرگفتاری وجود دارد. در ادامه با هم نگاهی به انواع این ارتباطات می اندازیم.

حرکات بدنی

حرکات بدنی، حرکت اجزای بدن مانند دست ها، بازوها، پاها و سر را شامل می شود که می تواند اختیاری یا غیر اختیاری باشد. حرکات دست مثال ملموسی از حرکات بدنی و اغلب نشان دهنده حالت امنیت فردی است. دست های راحت و آرام نشان دهنده حالت اطمینان و اعتماد به نفس هستند، در حالی که دست های گره خورده ممکن است به عنوان نشانه هایی از استرس یا خشم تفسیر شوند.

علایم غیر کلامی که وکلا معمولا در جلسات دادگاه به منظور ترغیب اعضای هیئت منصفه برای تغییر نظرات شان استفاده می کنند، نمونه دیگری از این نوع رفتارهای غیرکلامی است. یک وکیل ممکن است به ساعت خود نگاه کند تا نشان دهد که صحبت های وکیل مقابل او خسته کننده است یا با طرز نگاه خود به شاهد، صحت سخنان او را زیر سوال ببرد. این علایم غیرکلامی می توانند آن قدر قدرتمند و تاثیرگذار باشند که بعضی قضات برخی انواع رفتارهای غیرکلامی را در دادگاه مجاز نمی دانند و محدودیت هایی برای آن ها تعیین می کنند.

حرکات بدنی و تفاسیری که از آن ها می شود، در فرهنگ های مختلف متفاوت است. به عنوان مثال بالا بردن انگشت شست در اروپا به معنای این است که شخص یک کار عالی انجام داده است اما این حرکت در بنگلادش و بعضی کشورهای آسیایی، رفتاری ناپسند تلقی می شود.

ارتباط فرازبانی

ارتباطات فرازبانی (پارالینگویستیک) ارتباطات صوتی متمایز از زبان واقعی هستند. این رفتارهای ارتباطی فاکتورهایی مثل تن صدا و بلندی، پیچش و زیر و بمی آن را شامل می شوند. تغییر در این ویژگی های صدا می تواند تاثیرگذاری کلام را افزایش دهد. برای مثال تن صدای قوی نشان دهنده مورد تایید بودن جمله ای است که بیان می شود. همین جمله اگر با تن صدایی تردید آمیز بیان شود می تواند مفهوم تایید نشدن آن توسط گوینده را منتقل کند.

شیوه های مختلفی که تن صدا را تغییر می دهند، می توانند معنی جملات را نیز تغییر دهند. دوست شما ممکن است از شما بپرسد که حالتان چطور است؟ و شما با جمله استاندارد «خوبم» پاسخ او را بدهید، اما این که چگونه این جمله یک کلمه ای را به زبان بیاورید، می تواند تا حد زیادی احساس واقعی شما را نشان دهد. یک تن صدای سرد نشان می دهد که شما واقعا خوب نیستید اما نمی خواهید درباره آن صحبت کنید. تن صدای محزون نیز نشان می دهد که حال شما کاملا برعکس است و احتمالا دوست شما باید بیشتر به دنبال دلایل آن باشد.

حالت های چهره

معمولا گفته می شود که چهره، نمودار ذهن است. حالت چهره دیگران، اولین چیزی است که می بینیم حتی قبل از این که آن چه را می گویند، بشنویم. در نظر بگیرید که یک لبخند یا یک اخم می تواند چه میزان اطلاعات را منتقل کند. حالت های مختلف چهره احساساتی مانند شادی، عشق، علاقه، غم و اندوه، خشم، ناراحتی، سردرگمی، شور و شوق، ترس، تعجب، نفرت و نبود اطمینان را بیان می کنند.

این حالت ها از طریق دهان (باز یا بسته بودن)، پلک ها (بالا یا پایین بودن)، بینی (صاف یا چروکیده بودن) و پیشانی (پایین یا بالا بودن) نشان داده می شوند. ارتباطات و رفتارهای غیر کلامی می توانند به طور چشمگیری در فرهنگ های مختلف متفاوت باشند اما حالت چهره در شرایط خوشحالی، غم، خشم و ترس در سراسر جهان مشابه است.

فضا و فاصله با طرف مقابل

فضا و فاصله مکانی به ویژه در زمینه ارتباطات سازمانی یک ابزار مهم ارتباط غیرگفتاری هستند. یک اتاق که چیدمان خوب و فضای کافی دارد، بر جایگاه فرد در سلسله مراتب سازمانی دلالت می کند و به افراد بیرون از سازمان که وارد اتاق می شوند، این پیام را منتقل می کند که فرد مسئول، دارای جایگاه و مسئولیت با اهمیتی در ساختار سازمانی است. فاصله ابزار ارتباطی دیگری است که بر میزان صمیمیت و پذیرش فردی دلالت می کند. معمولا مقدار فضای شخصی مورد نیاز در هنگام یک صحبت معمولی بر اساس میزان صمیمیت بین ۴۵ تا ۱۲۰ سانتی متر متفاوت است.

ارتباط چشمی

ارتباط چشمی، یک کانال مهم ارتباطات بین فردی است که به تنظیم جریان ارتباطات کمک می کند و نشان دهنده سطح علاقه مندی به دیگران است. نگاه کردن، خیره شدن، چشمک زدن و پلک زدن از انواع مهم ارتباطات غیرگفتاری هستند. معمولا وقتی با افراد یا چیزهایی روبه رو می شویم که دوست شان داریم، تعداد پلک زدن ما افزایش می یابد و مردمک چشم گشادتر می شود.

تماس چشم با مخاطبان، اعتبار سخنران را افزایش می دهد. معلمانی که تماس چشمی با دانش آموزان شان برقرار می کنند، مسیر ارتباط با آن ها را باز و علاقه، نگرانی، خونگرمی و اعتبار خود را به آن ها منتقل می کنند. نگاه کردن به فرد دیگر می تواند دربردارنده طیفی از احساسات مثل خصومت، علاقه مندی یا مجذوب شدن باشد.

همچنین نگاه به چشمان طرف مقابل یکی از راه های پی بردن به صداقت اوست. یک تماس چشمی مستمر و طبیعی نشان دهنده صداقت و قابل اعتماد بودن طرف مقابل است. در مقابل، ناتوانی در حفظ تماس چشمی اغلب به دروغ گویی یا فریبکاری فرد تعبیر می شود.

ارتباط لمسی

ارتباط لمسی نیز اغلب یک راه غیرکلامی برای برقراری ارتباط است که طیف گسترده ای از احساسات را منتقل می کند. اشکال پذیرفته شده ارتباط لمسی با توجه به جنسیت، سن، میزان قدرت و جایگاه اجتماعی، صمیمیت و زمینه های فرهنگی متفاوت است.

محققان دریافته اند که افراد دارای جایگاه اجتماعی بالاتر، فضای شخصی دیگران را بیشتر مورد تهاجم قرار می دهند. تفاوت جنسیتی نیز نقش مهمی در چگونگی استفاده از لمس برای برقراری ارتباط دارد. مشخص شده است که زنان از ارتباط لمسی برای انتقال حس مراقبت، نگرانی و پرستاری استفاده می کنند. در مقابل، مردان ارتباط لمسی را برای نشان دادن قدرت و میزان کنترل خود بر دیگران به کار می گیرند.

ظاهر و پوشش فردی

انتخابی که برای لباس، مدل مو و دیگر فاکتورهای تاثیر گذار بر ظاهرمان داریم از ابزارهای ارتباط غیر گفتاری هستند. ظاهر یک فرد میزان اهمیت یا علاقه مندی او به یک موقعیت خاص را منتقل می کند. تحقیقات درباره روان شناسی رنگ نشان داده است که رنگ های مختلف ایجاد کننده روحیات مختلفی هستند. ظاهر ما همچنین می تواند در واکنش ها، قضاوت ها و تفسیرهایی که درباره ما صورت می گیرد، تغییر ایجاد کند.

کافی است به قضاوت هایی که فورا درباره یک فرد بر اساس ظاهر او انجام می دهید، فکر کنید. نخستین تاثیری که ظاهر افراد بر دیگران به جا می گذارد می تواند در موقعیت های مختلف از جمله شرکت در مصاحبه های شغلی اهمیت زیادی داشته باشد.