زبان بدن لج بازها!

مجله زندگی ایده آل: لجبازي يا به اصطلاح دگم بودن از كودكي مي‌تواند همراه يك انسان باشد. به ياد داشته باشيد لجبازي قاتل زندگي مشترك شما و دردي است مزمن در روابط زناشويي. لجبازي يكي از رفتارهاي ناسازگارانه است؛ يعني پافشاري روي نظرات و عقيده‌هاي خود و مخالفت با نظرات و عقيده‌هاي ديگران كه اين مخالفت گاهي آگاهانه و گاهي ناآگاهانه است. اصولا لجبازي يك نوع رفتار و واكنش نامطلوب است كه به صورت‌هاي مختلف خود را نشان مي‌دهد از جمله آسيب رساندن به ديگران، ناسزا گفتن، گريه كردن و فرياد كشيدن، شكستن وسايل، آسيب‌رساندن به خود و ديگران. در اين شماره به افراد دگم و لجباز پرداخته‌ايم و از سيدعلي درباني، كارشناس ارشد مشاوره خانواده، درمانگر روابط فردي و بين‌فردي و مسائل زناشويي كمك گرفتيم.

افراد لجباز چه شكلي هستند؟

فرد لجباز با كوچك‌ترين مخالفتي با خواسته‌هايش به شدت ناراحت و عصباني مي‌شود و شروع به ناسازگاري مي‌كند. دليل‌تراشي و فرافكني ۲ ابزار دفاعي شخصيت‌هاي لجباز است. فرد لجباز كوچك‌ترين مقررات را زيرپا گذاشته و در مقابل آن بي‌اعتنايي مي‌كند. شخص لجباز بسيار زودرنج است و از اطرافيان توقع بيش از حد دارد با وجود ا ينكه خود رامتعهد به انجام سخن ديگران نمي‌داند. بيشتر مواقع تنها بوده و نمي‌تواند ارتباط اجتماعي مناسبي برقرار کند. فرد لجباز داراي خلقي افسرده و مضطرب بوده و افكاري پريشان دارد. در اين افراد پايين بودن اعتماد‌به‌نفس و عدم خودباوري مثبت و پذيرفتن خود واقعي مشهود است.


شروع لجبازي

لجبازي كودكان از يك سالگي شروع و به تدريج شدت مي‌گيرد و در۳ سالگي به اوج خود مي‌رسد. در سنين ۲ تا ۳ سالگي انتظار انجام رفتارهاي لجبازگونه بيشتر مي‌شود چرا كه كودكان در حال طي كردن مراحل رشد هستند. در نوجواني افراد براي به دست آوردن استقلال دست به تلاش مي‌زنند و اگر موفق نشوند از لجبازي استقبال مي‌كنند. در دوران بزرگسالي افراد براي رشد و جبهه گرفتن در برابر ديگران لجباز مي‌شوند در دوران سالمندي فرد براي كسب كنترل بر زندگي ممكن است به ناچار لجباز شود اما به طور كلي براي لجبازي افراد نمي‌ توان سن خاصي را تعيين كرد.

هرچه خواست برايش تهيه نكنيد

يكي از علل لجبازي، محبت‌هاي افراطي پدران و مادران است البته در مواردي هم شرايط و اوضاع خارجي در ضرورت اين توجه فوق‌العاده موثر است. مثلا برخي از كودكان فرزند منحصربه‌فرد خانواده هستند يا از نظر جنسيت تنها پسر يا دختر خانواده هستند و در بعضي از موارد هم كودك از اول ناتوان بوده دوره بيماري‌اش طولاني شده و براي او وضع استثنايي به وجود آورده در چنين مواردي پدران و مادران مي‌كوشند به همه خواسته‌هاي كودك جواب مثبت دهند. اگر برخي از اين تمايلات اصولي و منطقي نباشد در نتيجه چنين كودكاني به تدريج با روحيه لجبازي تربيت مي‌شوند. واضح است كودكاني كه در خردسالي هرچه خواسته‌اند فورا براي‌شان تهيه مي‌شده بعدها با اين روحيه خو گرفته و توقع دارند هرچه بخواهند و هرچه بگويند بايد ديگران بدون قيد و شرط خواسته آنها را انجام دهند. گاهي والديني كه بيش از حد امر و نهي مي‌كنند و به خاطر ايجاد نظم و ترتيب افراطي و نيازهاي خود از قدرت استفاده مي‌كنند كشمكش بين خود و فرزندان‌شان پديد مي‌آورند كه زمينه‌اي براي پيدايش و تشديد رفتار لجبازي را فراهم مي‌سازد.


سابقه خانوادگي و لجاجت

بدون ترديد روحيات پدران و مادران در فرزندان اثر مي‌گذارد. اين تاثير به صورت زمينه‌هاي بسيار كوچكي به كودكان انتقال مي‌يابد ولي بروز و رشد اين زمينه‌ها تابع شرايط محيطي است. اگر مقتضيات تربيتي موافق و مساعد با اين زمينه‌ها باشد پرورش و رشد آنها قطعي است و اگر جو پرورشي برخلاف آن باشد براي ظهور و بروز آنها، مجالي فراهم نخواهد آمد. ناگفته نماند كه منظور از محيط تربيتي علل و عوامل گوناگوني است كه حتي بهداشت، مواد غذايي، محيط زندگي، سلامت تن و امنيت خاطر كودك را نيز دربرمي‌گيرد. بنابراين كودك با روحيه لجبازي از پدر و مادر متولد نمي‌شود بلكه با فطرت پاك قدم به جهان هستي مي‌گذارد و اين عوامل سازنده تربيتي اوست كه مي‌تواند از او يك انسان سازگار يا فرد لجباز و يكدنده ساخته و تحويل اجتماع دهد.

آيا لجبازي بيماري است؟

اختلال گستاخي (لجبازي) يا بي‌اعتنايي مقابله‌اي: اين اختلال عبارت است از الگوي رفتاري منفي‌كارانه، خصمانه و بي‌اعتنا كه حداقل به مدت ۶ ماه طول بكشد و با خصوصياتي همچون زود عصباني شدن، با بزرگسالان مشاجره كردن، عملا مزاحمت فراهم كردن، كينه‌توزي، اختلال بي‌اعتنايي مقابله‌اي در خانواده‌هايي كه حداقل يكي از والدين سابقه ابتلا به اختلال خلقي، اختلال بي‌اعتنايي، مقابله‌اي، اختلال سلوك، اختلال شخصيت ضداجتماعي يا اختلال مربوط به مواد دارد، شايع‌تر است. كودكاني كه مادران آنها از اختلال افسردگي رنج مي‌برند بيشتر به رفتار مقابله‌اي مبتلا مي‌شوند. ضمن توجه به تاثيرات وراثتي در بروز و پديدآيي اين اختلال (بي‌اعتنايي مقابله‌اي)، رفتارهاي ارتباطي والدين مبتلا به اختلالات خلقي و سلوكي، شخصيت ضداجتماعي يا اختلال مربوط به مواد و افسردگي نيز جايگاه ويژه‌اي دارد. اختلال لجبازي حالتي است كه فرد يا عمدا خود را به نشنيدن سخنان ديگران مي‌زند يا اينكه سعي مي‌كند به خواسته‌هاي خود عمل كرده و به تذكرات ديگران بي‌اعتنايي كند. در برخي از اختلال‌ها مانند پارانويا كه فرد بدبين و كينه‌توز است لجبازي هم ديده مي‌شود. در اختلال بيش‌فعالي هم شخص رفتارهايي را در زمينه‌هايي كه حاكي از لجبازي است نشان مي‌دهد.


لجبازي در روابط بين‌فردي

جر و بحث‌هاي زناشويي و اختلاف‌نظرهاي همسران مسئله‌اي است كه همه زوج‌ها آن را تجربه مي‌كنند اما اهداف زوج‌ها با هم در اين ميان متفاوت است و گاهي خودشان از اين موضوع آگاه نيستند. بعضي‌ها دوست دارند هرچه زودتر جر و بحث و بگو مگو را پايان دهند و دوباره آرامش را به رابطه خود بازگردانند و به هر چيزي براي به دست آوردن آرامش متوسل مي‌شوند. بعضي‌ها نيز اين بگومگوها را ميدان جنگي تصور مي‌كنند كه بايد پيروز آن شوند و اينها نيز به هر كاري براي پيروز شدن دست مي‌زنند، اين افراد با لجبازي تمام بحث را كش مي‌دهند و نمي‌خواهند اشتباهات خود را بپذيرند و در برابر هر حرفي جوابي مي‌دهند و در برابر هر عملي رفتاري از خود نشان خواهند داد.

لجبازي بين زن و شوهر

يكي از مسائلي كه درون خانواده‌ها كم و بيش مشاهده مي‌شود لجبازي بين زن و مرد درباره يك موضوع خاص است. لجبازي در هر زماني اتفاق مي‌افتد. گاهي اوقات زن يا مرد احساس مي‌كنند نظرشان كاملا منطقي است و بايد پذيرفته شود و اگر مورد قبول طرف مقابل نباشد كار به لجبازي مي‌كشد؛غرور، اختلاف سليقه و نداشتن گذشت در بيشتر اوقات زمينه اين رفتار است. شايد بتوان گفت يكي از آثار منفي لجبازي اختلاف زوجين باشد كه سلامت روان اعضاي خانواده را تهديد مي‌كند. روانشناسان معتقدند فرد لجوج قدرت تصميم‌گيري و استقلال فكري مناسبي ندارد و نمي‌خواهد خواسته‌هاي غيرمنطقي خود را كنار بگذارد. فرد لجباز به نظر ديگران احترام نمي‌گذارد و تنها خواسته خود را مي‌بيند. افراد با لجبازي نمي‌توانند راه‌حل‌هاي مناسبي براي مسائل پيدا كنند و توجيه منطقي را نمي‌پذيرند. هنگام برخورد با مسئله‌اي، زن و مرد بايد با لحن مناسب با هم صحبت كنند. زن و مرد هنگام كشمكش بايد تعادل و آرامش خود را حفظ كنند تا موضوع مورد بحث منجر به اختلاف بيشتر نشود.


چه زماني با همسرتان لجبازي مي‌كنيد

۱-بخواهيد اشتباه‌هاي همسرتان را با رفتارتان تلافي كنيد.

۲- عمدا كاري را كه مي‌دانيد همسرتان دوست ندارد انجام دهيد.

۳-اشتباه‌هاي خود را تكرار كنيد و اصرار داشته باشيد كه كارتان درست است.

۴- حرف همسرتان را با دقت گوش ندهيد و مدام حرف خود را بدون منطق تكرار كنيد.

۵- در برابر اشتباه خود اشتباه‌هاي گذشته همسرتان را پيش بكشيد تا خود را تبرئه كنيد و همسرتان را مقصر جلوه دهيد.

۶- مي‌دانيد اشتباه از شماست و آن را نپذيريد.

۷- مي‌خواهيد همسرتان را آزار دهيد.

راه‌حلي براي مقابله با لجبازي آقايان

گاه آقايان ممكن است درخواستي غيرمنطقي داشته باشند كه اين مورد ممكن است شامل همكار، مدير، پدر، برادر يا هر مرد ديگري غيرهمسر شود. يكي از سلاح‌هاي خوب خانم‌ها اين است كه به جاي گفتن نه در برابر درخواست غيرمنطقي يا حتي درخواست منطقي كه به هر دليلي خانم‌ها تمايل به انجام آن ندارند بگويند بله، ولي... در واقع بهتر است خانم‌ها كلمات نه نمي‌توانيم يا نمي‌خواهم را از مكالمات خود حذف كنند. وقتي آقايان لجبازي مي‌كنند نبايد مثل خودشان لجبازي كنيد بلكه بايد مدتي صبر كنيد تا حالت لجبازي آقايان برطرف شود سپس حرف خود را پيش ببريد. گاهي حتي يك ساعت صبر كردن موجب تخفيف حالت وي مي‌شود.


بازي دو سر باخت

اگر با هم مشكل داريد لجبازي نكنيد زيرا لجبازي مسابقه‌اي است كه هر دو طرف به‌سوي نابودي رقابت مي‌كنند و آنقدر خودشان را زجر مي‌دهند كه منتظر آتش‌بس اين جنگ هستند و در اين ميان، ممكن است دست به كارهايي بزنند كه تبعات آن خيلي سنگين و غيرقابل جبران باشد! اگر در مسابقه‌اي لجبازي، شخصي يكدنده باشد و نخواهد به حالت عادي بازگردد، زندگي او روز به روز تلخ‌تر مي‌شود. يادتان باشد در برابر لجبازي‌هاي همسرتان شما لجبازي نكنيد، چراكه اگر در اين دور بيفتيد روزبه‌روز روابط‌تان بدتر و بدتر مي‌شود و بازگشت به عقب غيرممكن خواهد شد. همچنين وقتي همسرتان عصباني است جواب او را ندهيد و با او بحث نكنيد بلكه در آن لحظه او را به آرامش دعوت كنيد و هميشه خواسته‌هاي‌تان را در آرامش به او بگوييد. وقتي خودتان نيز عصباني هستيد از جر و بحث بپرهيزيد. اين نكته را بدانيد كسي كه لجبازي مي‌كند معمولا خودش مي‌داند كه حق با او نيست اما هيچ‌وقت نمي‌خواهد اين را به زبان بياورد، پس شما نيز اصرار نكنيد و بحث را ادامه ندهيد. هميشه اشتباه‌هاي همسرتان را با احتياط و مهرباني با او در ميان بگذاريد چرا كه اگر او احساس كند كه شما تحقيرش مي‌كنيد يا انتقادتان را توهين‌آميز به او منتقل مي‌كنيد ممكن است با شما لجبازي كند و ايرادش را نپذيرد و رويه‌اش را تغيير ندهد.

راه‌حل‌هايي براي مقابله با افراد دگم (لجباز)

۱-موافقت مشروط: اگر به گونه‌اي رفتار كنيد كه طرف مقابل احساس كند كه در همه مواقع نظراتش پذيرفته مي‌شود، اين تصور برايش ايجاد مي‌شود كه هميشه بهترين نظرات را ارائه مي‌دهد، پس بگوييد: «من به نظر تو احترام مي‌گذارم اما اين نظر من نيست چون تو را دوست دارم، زندگي‌ام برايم مهم است و دلم نمي‌خواهد تو را ناراحت كنم اين بار نظر تو را مي‌پذيرم.»

۲- بيان خواسته‌هاي شخصي: در تصميم‌گيري‌ها بي‌طرف نباشيد و شما هم خواسته خود را عنوان كنيد؛ به اين ترتيب به طرف مقابل‌تان نشان مي‌دهيد حتي اگر به نظر او احترام گذاشته‌ايد ناآگاهانه اين كار را انجام نداده‌ايد و شما هم حق نظر داريد؛ بگوييد: «هرچند نظر من چيز ديگري است اما اگر اين‌دفعه نظر تو را مي‌پذيرم اين به دليل احترامي است كه به تو مي‌گذارم.» اگر طرف مقابل شما هميشه سعي مي‌كند نظر خود را تحميل كند هنگام تصميم‌گيري بگوييد: «دفعات قبل به نظر تو احترام گذاشته‌ام اما نظر من اين است و من هم حق راي دارم پس من با نظر تو اين بار موافق نيستم.»

۳-لحن محبت‌آميز: در برخورد با چنين افرادي لحن كلام، تاثير خيلي زيادي دارد. دوستانه و با لحني محبت‌آميز با آنها صحبت كنيد؛ براي مثال اينگونه بگوييد: «نظرهاي تو هم خوب است و خيلي خوب تصميم‌گيري مي‌كني. پيشنهادهايي كه درباره مسائل مالي مي‌دهي فوق‌العاده خوب هستند ولي گهگاهي من هم دوست دارم نظرم محترم شمرده شود و در مورد چيدمان منزل نظر من هم اعمال شود.»

۴- گاهي بي‌توجهي: بعضي مواقع به نظرش اهميت ندهيد تا بداند اين رفتار چقدر ناپسند است. البته درباره مسائل پراهميت چنين اقدامي انجام ندهيد.

۵- درباره مسائل جزئي گاهي بدون اهميت دادن به نظر او نظر خودتان را اعمال كنيد تا به تدريج به او نشان دهيد كه اطرافيانش هم نظرهاي خودشان را دارند و حق دارند نظرشان را در زندگي اعمال كنند.


تو هميشه زور مي‌گويي

دوري از خشم و عصبانيت: لحن كلام شما و نوع واژه‌هايي كه به کار می‌برید، مي‌تواند براي متقاعد كردن طرف مقابل بسيار موثر باشد. بدون خشونت و هرگونه رفتار ناپسندي كه منجر به مشاجره يا عواقب بدي شود با او برخورد كنيد. در صورتي كه هيچ كدام از اين راهكارها نتيجه‌بخش نبودند بايد به صراحت به او بگوييد: دفعه‌هاي قبلي نظر تو اجرا شد اما اين بار مي‌خواهم طبق سليقه من باشد. واژه‌هايي كه به كار مي‌بريد تا طرف مقابل را متقاعد كنيد بايد فكر شده و صحيح باشد. سعي كنيد صحبت‌هاي‌تان حالت گلايه، تحقير، توهين و سرزنش نداشته باشد؛ بنابراين از اين جملات استفاده نكنيد: «تو عادت داري هميشه زور بگويي و نظر خودت را اعمال كني»، «تو فكر كردي خودت همه چيز را مي‌داني»، «من تا به حال ا گر چيزي نگفتم تحملت كردم» و...

شناخت صحيح از همسر: بايد روي نكته‌هايي كه طرف مقابل شما روي آن حساس است، شناخت پيدا كنيد؛ مثلا اگر طرف مقابل‌تان دوست دارد قدرت خود را نشان بدهد در مسائلي كه امكانش وجود دارد قدرت او را بالا ببريد تا در زمينه‌هايي كه مدنظر شماست راحت‌تر بتوانيد نظرهاي خود را اعمال كنيد.

۶-اجازه استقلال به فرد بدهيد كه حس مستقل بودن در او ايجاد شود.

۷- فرد را تا حد امكان وادار به عجله و شتاب‌زدگي نكنيم.

۸- رشوه ندادن و حذف پاداش فرد لجباز

۹-عدم توجه و ناديده گرفتن رفتار فرد لجباز

۱۰- برقراري آرامش و امنيت در خانواده

۱۱- زمان گرسنگي يا خستگي طرف مقابل به هيچ وجه نبايد با آنها صحبت كنيد.

۱۲- مخالفت با آقايان بهتر است به صورت غيرمستقيم باشد.

۱۳- هيچ‌گاه از فرزندان در برابر همسرتان به طور مستقيم طرفداري نكنيد.