افراط ​گرایی در همه دولت‌های پس از انقلاب

خبرآنلاین: گرچه انقلاب اسلامی ایران در مقایسه با سایر انقلاب​های قرن بیستم کمترین میزان خشونت را داشت اما شاهد رشد پدیده​ای به نام افراط گرایی در آن هستیم.

هر انقلابی یک دوره ترمیدور دارد. ترمیدور اصطلاحی است که از زمان انقلاب کبیر فرانسه در ادبیات علوم سیاسی راه یافته و به دوره​ای گفته می شود که خشونت​ها و ترورها پایان می​باید. در انقلاب اسلامی ایران همه چیز فرق می کرد. اولا در مقایسه با سایر انقلاب​ها دوره خشونت و ترور بسیار کوتاه​تر و آرام​تربود و از سوی دیگر به فاصله کمی از انقلاب یک جنگ فرسایشی خارجی به ایران تحمیل شد تا انقلابیون یک دشمن مشترک داشته باشند و کمتر به هم بپردازند.

با این وجود یک چیز از دوره اول انقلاب به یادگار به دوره های بعدی انتقال پیدا کرد و آن افراطی گری بود. افراطی گری پدیده مشترک همه دولت​های پس از جنگ است. با این تفسیر دوره ترمیدور انقلاب اسلامی را باید دوره ریاست جمهوری آیت الله هاشمی رفسنجانی بدانیم چرا که در این دوره شاهد کمترین حد از افراطی گری هستیم و کشور در یک آرامش نسبی به سر می​برد.

دولت سازندگی و کمترین میزان افراط گرایی

البته این به این معنا نیست که در دوره ریاست جمهوری آیت الله هاشمی رفسنجانی هیچ حرکت افراطی رخ نداده باشد. به عنوان مثال در اواخر دوره دوم ریاست جمهوری ایشان برخی از طرفداران وی به دنبال تصویب طرحی در مجلس شورای اسلامی بودند که بتوانند هاشمی را برای سومین بار نامزد انتخابات ریاست جمهوری بکنند که البته به سر انجام نرسید.

هاشمی اما بعد از ریاست جمهوری اش بیشتر با افراطی گری مواجه شد تا در زمان ریاستش. در دوره اصلاح طلبان و در زمانی که جریان قتل​های زنجیره​ای مطرح شد برخی چهر​ه​های افراطی بر او تاختند. بارزترین نمونه این افراطی​ها اکبر گنجی بود و کتاب " عالیجناب سرخپوش و عالیجنابان خاکستری​" اش بود. اما اوج حملات به او از انتخابات ریاست جمهوری نهم آغاز شد. اگر تا حدودی در دوره اول ریاست جمهوری محمود احمدی​نژاد هجمه​ها علیه وی کمتر به رسانه​ها کشیده می​شد در جریان انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ این اختلافات علنی تر شد و حامیان احمدی​نژاد در تخریب شخصیت وی از هیچ کاری کوتاهی نکردند. اتهامات تنها منحصر در شخص او نبود بلکه خانواده هاشمی رفسنجانی کانون این اتهامات بودند.

ماهیت دوگانه دولت اصلاحات و افراط​گرایی دوگانه

افراطی گری در دوره اصلاحات شکل دیگری به خود گرفت. سید محمد خاتمی با شعار جامعه مدنی و توسعه سیاسی به ریاست قوه مجریه رسید. این دوره از تاریخ سیاسی ایران شکل تازه​ و متفاوتی با دوره ی پیش از این داشت. اگر تا پیش از این همه نهادهای حاکمیت ایران با هم همسو بودند در این دوره قوه اجرایی و در دوره​ای قوه مقننه به دست جناح چپ افتاد و سایر نهادها در دست جناح راست باقی ماند. به همین دلیل ماهیت دولت خاتمی ماهیت دوگانه و متضاد بود. از یک سو شکل و شمایلی حاکمیتی داشت و از سوی دیگر وجهه​ای اپوزیسیونی به خود گرفته بود. به همین ترتیب ماهیت گروه​های افراطی هم دوگانه بود.

گروه​هایی که به دولت خاتمی فشار وارد می​کردند و گروه​هایی که از طریق دولت به سایر نهادها فشار وارد می آوردند. در نیتجه این فشارها اتفاقات زیادی در صحنه سیاسی کشور به وقوع پیوست. شاید مهمترین آن​ها ماجرا کوی دانشگاه تهران بود. در این ماجرا عده ای از دانشجویان در پی توقیف روزنامه سلام به اعتراض پرداختند و این اعتراض به خیابان هم کشیده شد. در مقابل عده​ای از نیروهای افراطی جناح راست که در دوره​های بعد به نیروهای خودسر موسوم شدند با ورود به کوی دانشگاه تهران به ضرب و شتم دانشجویان پرداختند. اتفاق دیگری که در دوره اصلاحات افتاد ماجرای قتل​های زنجیره​ای بود.

در این دوره همچنین جریان اصلاح​طلب یا دوم خردادی توانستند در انتخابات مجلس ششم اکثریت کرسی​های پارلمانی را به دست آورند. همین موضوع باعث برخی تنش​های دیگر نیز در صحنه سیاسی کشور شد. بارزترین نمونه آن تنشی بود که در جریان لایحه اصلاح قانون مطبوعات به وقوع پیوست که با حکم حکومتی رهبر معظم انقلاب به پایان رسید.

در نهایت و در آستانه انتخابات مجلس هفتم و عدم احراز صلاحیت گسترده نیروهای اصلاح طلب جمع کثیری از نمایندگان مجلس ششم استعفا دادند که این خود یک اتفاق بزرگ در تاریخ انقلاب به شمار می رود. در تمام این دوران سید محمد خاتمی به عنوان رئیس جمهور سعی می​کرد آرامش را در فضای سیاسی کشور ایجاد کند. همین مشی او باعث شد که در اواخر دوره ریاست جمهوری وی عده ای از حامیان او شعار عبور از خاتمی را مطرح کردند.

دولت​های نهم و دهم و معنای جدید افراطی گری

دوره ریاست جمهوری محمود احمدی​نژاد معنای جدیدی به واژه افراطگرایی داد. اگر تا پیش از این گروه​های افراطی راست و چپ له یا علیه یک رئیس جمهور وارد عمل می​شدند در این دوره این خود رئیس جمهور بود که متهم به افراطی گری بود. افراطی گری در این دوره محدود به عرصه سیاسی نبود. سیاست خارجی، سیاست داخلی، اقتصاد و فرهنگ همگی بهره​ای از افراط را داشتند. در سیاست خارجی اظهار نظرهای عجیب و غریب رئیس جمهور درباره هلوکاست، قطعنامه​های شورای امنیت و مدیریت جهانی باعث اعمال انواع و اقسام تحریم​ها علیه ایران شد. در داخل و در درون دولت هم جریانی ظاهر شد که مورد حمایت رئیس جمهور بود حرکت​های افراطی نشان می​داد و بعدها به جریان انحرافی موسوم شدند.

نمونه​های حرکت​های افراطی این گروه دم زدن از دوستی با مردم اسراییل و مکتب ایرانی در مقابل مکتب اسلام بود. این جریان بزرگترین بهانه مخالفان دولت برای هجمه علیه دولت و رئیس آن شد. مهمترین اتفاقی که در دوره دولت های نهم و دهم به وقوع پیوست اعتراضات و وقایعی بود که در پی اعلام نتایج انتخابات ریاست جمهوری دهم روی داد. میرحسین موسوی و مهدی کروبی نتیجه انتخابات را نپذیرفتند و حامیان آن​ها در اعتراض به نتایج انتخابات به خیابان ها ریختند. طیفی از جریان راست مقصر اصلی حوادث پس از انتخابات را این دو نامزد ریاست جمهوری می دانستند. در مقابل خیلی​ها هم بر این باور بودند که مقصر اصلی این حوادث خود محمود احمدی​نژاد بود. به زعم این دسته اظهارات جنجالی و اتهاماتی که وی در جریان مناظره​های انتخاباتی علیه بسیاری از سران نظام مطرح کرد باعث بر انگیخته شدن بخشی از جامعه شد.

حتی پس از فروکش کردن اعتراضات خیابانی هم ماجرای افراطگرایی در دولت​های نهم و دهم پایان نیافت. جریان​های افراطی که در این دوره به خودسر موسوم شده بودند ، هر از گاهی حضور خود را در عرصه سیاسی و رسانه​ای کشور نشان می دادند. نمونه آن ها را می​توان در حادثه ۲۲ بهمن ماه سال ۹۱ در قم دید. در جریان مراسم بزرگذاشت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در قم عده​ای از نیروهای خودسر به سخنرانی علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی تعرض کردند و حتی به سمت وی لنگ کفش پرتاب کردند. پیش از آن نیز عده​ای سخنرانی حجت الاسلام سید حسن خمینی را در سالروز درگذشت امام خمینی را به هم ریختند.

همه این افراط گرایی​ها باعث شد تا مردم در انتخابات ریاست جمهوری یازدهم به نامزدی رای بدهند که شعار اعتدال می​داد. حسن روحانی با حمایت گسترده نیروهای معتدل دو جناح راست و چپ بر مسند قدرت نشست اما این به معنای پایان افراط گرایی نبود. اگرچه هنوز مدت زیادی از عمر دولت یازدهم نمی​گذرد اما در همین زمان کوتاه نیز ما شاهد برخی از افراطگرایی​ها بوده​ایم. نمونه این افراط گرایی را می توان در بازگشت روحانی از سفر به نیویورک مشاهده کرد. پس از بازگشت روحانی از سفر به نیویورک و سخنرانی در سازمان ملل عده​ای برای حمایت از مواضع وی به فرودگاه مهرآباد تهران رفتند. در مقابل عده​ای دیگر هم برای اعتراض به وقایعی که در این سفر به وقوع پیوسته بود به فرودگاه رفتند. در جریان این اتفاق لنگه کفشی به سوی رئیس جمهور جدید ایران پرتاب شد.

افراط گرایی در دولت اعتدال گرا

دولت روحانی با شعار اعتدال بر سرکار آمده است و سعی کرده است که در این چندماه اخیر آرامش را به فضای سیاسی کشور بازگرداند. با این وجود به نظر می​رسد همچنان گروه​هایی هستند که از این امر ناراضی هستند و این نارضایتی خود را در برخی از حرکات افراطی نشان می دهند. انقلاب اسلامی در مقایسه با سایر انقلاب​های قرن بیستم کمترین میزان خشونت را داشته است اما به نظر می​رسد در ازای این، مسئله افراط و افراطی گری عنصر جدایی ناپذیر این انقلاب بوده است. اگر کسانی در اول انقلاب در لوای شعارهای انقلابی دست به اقداماتی افراطی نظیر کوتاه کردن موی بلند مردم یا رنگ کردن دستان کسانی که لباس آستین کوتاه می​پوشدند، می زدند امروز هم هنوز عده​ای با شعارهای افراطی اقدام پرتاب لنگه کفش می​کنند.