آنتی بیوتیک عمرتان را کم می کند!

ماهنامه همشهری تندرستی: خیلی از افراد وقتی دچار سرماخوردگی می شوند به جای مراجعه به پزشک به شروع به خوردن انواع و اقسام دارو می کنند. شربت ضدسرفه، قرص سرماخوردگی و استامینوفن داروهایی هستند که به صورت خودسرانه استفاده می شوند. حالا اگر افراد با کمی ترشحات چرکی هم مواجه شوند، مصرف کپسول های آنتی بیوتیک را نیز به این مجموعه اضافه می کنند تا برای مصرف خودسرانه دارو چیزی از قلم نیفتد! «آموکسی سیلین» یک کپسول آنتی بیوتیک است که مصرف خودسرانه آن در بین مردم بسیار رواج دارد. شاید دلیل اصلی مصرف خودسرانه آن را بتوان به فروش راحت دارو در برخی از داروخانه ها نسبت داد ولی مسئله مهم تر عدم آگاهی افراد از مضرات مصرف خودسرانه داروست و در این میان افزایش آگاهی مردم می تواند نقش بسیار مهمی را در جلوگیری از عوارض مصرف خودسرانه این داروها ایفا کند.


وقت ندارم

روزانه افراد زیادی برای تهیه دارو، لوازم آرایشی و بهداشتی به داروخانه مراجعه می کنند و برخی از افراد بدون مراجعه به پزشک و در دست داشتن نسخه، دارو می خرند و این مسئله دلایل زیادی می تواند داشته باشد. خانم جوانی که یک کیسه پر از دارو در دست دارد و در بین داروها کپسول آموکسی سیلین هم به چشم می آید می گوید: «سرما خوردم و احساس می کنم در پشت حلقم چرک وجود دارد برای همین آموکسی سیلین خریدم و واقعا کارم به گونه ای است که وقت نمی کنم برای یک سرماخوردگی ساده به پزشک مراجعه کنم. هروقت با مشکل بروز چرک در گلو مواجه شده ام پزشک برایم همین کپسول را تجویز کرده و مشکلم برطرف شده است و تاحالا با مشکلی هم مواجه نشدم. پس فکر نمی کنم با مصرف این کپسول اتفاق خاصی بیفتد.»

دوقلوهای همسان

خیلی از افراد تفاوت داروهایی را که در یک گروه قرار دارند نمی دانند و این مسئله در رابطه با آنتی بیوتیک ها به خوبی دیده می شود. آموکسی سیلین و آمپی سیلین ۲ دارویی هستند که افراد عادی فرق شان را به خوبی نمی دانند و به صورت خودسرانه از هر ۲ دارو در موارد مختلف استفاده می کنند.

«دکتر مصلحی» پزشک و پژوهشگر در رابطه با تفاوت های این ۲ دارو می گوید: «بین آموکسی سیلین و آمپی سیلین از لحاظ طیف اثر میکروب کشی، تفاوت زیادی وجود ندارد، فقط آموکسی سیلین تاثیر بیشتری نسبت به آمپی سیلین روی میکروب «هموفیلوس» آنفلونزا دارد. اما از نظر زمان مصرف داروها تفاوت هایی بین این ۲ دارو وجوددارد برای مثال نیمه عمر آموکسی سیلین بیشتر از آمپی سیلین است و می توان آن را هر ۸ ساعت یکبار مصرف کرد.

اما آمپی سیلین باید هر ۶ ساعت یک بار مصرف شود. همچنین آموکسی سیلین عوارض گوارشی کمتری نسبت به آمپی سیلین دارد. بسیاری از افرادی که از این کپسول ها به شکل خودسرانه استفاده می کنند به زمان مصرف توجه کافی ندارند یا اینکه طول درمان با دارو را کامل نمی کنند نتیجه اینکه نه تنها وضعیت بدن شان بهتر نمی شود، بلکه امکان پیشرفت بیماری هم وجود دارد.»


خطر در کمین است

شاید خیلی از افراد به دلیل عدم آگاهی تصور کنند که مصرف خودسرانه کپسول آموکسی سیلین مشکل خاصی را برای بدن به وجود نمی آورد. اما این تصور کاملا نادرست است چرا که مصرف آموکسی سیلین می تواند انواع و اقسام مشکلات را برای بدن به وجود بیاورد.

«دکتر مصلحی» می گوید: «مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها به ویژه آموکسی سیلین باعث می شود که مقاومت باکتریایی زیادی نسبت به آنتی بیوتیک ها به وجود بیاید. یکی از بدترین کارهایی که می تواند منجر به مقاومت باکتریایی نسبت به آنتی بیوتیک ها شود، استفاده از آنها هنگام سرماخوردگی ویروسی است که آنتی بیوتیک در درمان آنها هیچ گونه جایگاهی ندارد و متاسفانه بسیاری از بیماران به دلیل عدم آگاهی و شناخت کافی از دارو اقدام به مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک ها به ویژه آموکسی سیلین می کنند. عفونت های قارچی به دلیل از بین بردن میکروبهای مفید که فلور طبیعی بدن هستند و جلوی رشد ویروس ها و قارچ ها را می گیرند یکی از عوارض مصرف بی رویه آنتی بیوتیک ها به ویژه آموکسی سیلین است.

واکنش های حساسیتی به ویژه در کسانی که به خانواده پنی سیلین ها حساسیت داشته باشند می تواند برای جان بیمار تهدیدکننده باشد. آموکسی سیلین عوارض زیادی دارد که می تواند به بثورات جلدی، تنگی نفس، درد مفاصل، احساس کرختی و سوزن سوزن شدن اندام ها، تهوع، اسهال، استفراغ، کولیت و خونریزی از دستگاه گوارش اشاره کرد.

مودار شدن (تغییر شکل مخاط زبان به حالتی که شبیه مو می شوند) و سیاه شدن زبان، شوک آنافیلاکتیک، قرمزی و التهاب پوست، خارش بدن، تاولزدن پوست، کهیر، التهاب عروق، زردی و یرقان از دیگر عوارض مصرف آموکسی سیلینی هستند.التهاب کبد، ایجاد کریستال در ادرار، تیره شدن رنگ ادرار، خارش و زیاد شدن ترشحات واژن در خانم ها، کم خونی، کاهش گلبول های سفید و پلاکت ها، افزایش ائوزینوفیل خون، اضطراب، کاهش هوشیاری، سرگیجه، سوزش سر معده و گاهی تغییر رنگ دندان ها از عوارض آموکسی سیلین است.

شاید آن دسته از افرادی که از این دارو به صورت خودسرانه استفاده می کنند یا دانستن عوارض این کپسول ها از تکرار مصرف خودسرانه آنها بپرهیزند، اما باز هم افرادی هستند که به مصرف خودسرانه دارو ادامه می دهند و در درازمدت با مشکلات جدی تری مواجه می شوند که گاهی جبران آن مشکل است.»

با نسخه یا بی نسخه؟

عدم آگاهی مردم در استفاده از دارو به صورت خودسرانه یک طرف قضیه است و فروش داروی بدون نسخه در برخی از داروخانه های طرف دیگر ماجراست اما باید دید که سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی چه تدبیری برای فروش «آموکسی سیلین» بدون نسخه اندیشیده است.

«دکتر فاطمه سلیمانی» دبیر کمیته کشوری تجویز و مصرف منطقی دارو می گوید: «آموکسی سیلین یک داروی آنتی بیوتیک است و تهیه آن از داروخانه نیاز به نسخه دارد. سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، معاونت هایی در سطح دانشگاه های علوم پزشکی کشور دارد و به تعداد دانشگاه ها، معاونت هایی هستند که کار نظارت بر عملکرد داروخانه ها را انجام می دهند. داروخانه ها نباید داروی بدون نسخه تحویل بدهند و در صورتی که داروخانه ای داروی بدون نسخه بفروشد و بازرس این تخلف را گزارش کند، تذکر و برخورد لازم با مسئول داروخانه انجام می شود.»

چه باید کرد؟

فروش بدون نسخه و عدم آگاهی مردم در استفاده خودسرانه از داروها ۲ مسئله جدایی ناپذیر هستند و باید علاوه بر جلوگیری از فروش بدون نسخه دارو، سطح آگاهی مردم را نیز افزایشداد.

«دکتر سلیمانی» می گوید: «وقتی سطح دانش و آگاهی مردم در رابطه با عوارض و خطرات خودسرانه دارو بالا برود، خود به خود تقاضا برای دریافت دارو بدون نسخه یا حتی داروی با نسخه کاهش پیدا می کند. ادارات کمیته کشوری تجویز و مصرف منطقی دارو از چند سال پیش آموزش مردمی را در سطوح مختلف شروع کرده و با استفاده از رسانه ها و بسترسازی های مناسب سعی در آموزشمردم شده است.

آموزش ها علاوه بر اینکه برای تمام اقشار جامعه صورت می گیرد، در مدارس و ادارات به شکل ویژه تری انجام می شود. آموزش صرفا برای عامه مردم نیست و آموزش هایی برای گروه حرفه ای متخصص پزشکی، پیراپزشکان، پرسنل و دست اندرکاران دارو ودرمان درنظر گرفته شده است. بازآموزی، کارگاه تخصصی، کتاب ها و مقالات در اختیار این دسته از افراد قرار می گیرد تا فرهنگ مصرف دارو ترویج پیدا کند. نظارت بر عملکرد پزشکان یکی دیگر از کارهایی است که انجام می شود. به این شکل که یک کمیته علمی تخصصی نسخه های پزشکی، کار بررسی نسخه های تجویزشده پزشکان را بر عهده دارد. اقدامات زیادی برای کاهش مصرف دارو به ویژه مصرف خودسرانه صورت گرفته است اما تغییر فرهنگ نیاز به یک برنامه مستمر و طولانی مدت دارد.»


نگاهی دقیق تر به کپسول های چرک خشک کن

خیلی از افراد داروهای مختلف را بدون اینکه دقیقا بدانند چه کاربردی دارد استفاده می کنند و «آموکسی سیلین» هم یکی از همین داروهاست.

آموکسی سیلین یک آنتی بیوتیک از خانواده پنی سلینی ها محسوب می شود که پزشک آن را برای درمان عفونت های باکتریایی تنفسی، ادراری، دهان، دندان، مغز، قلب، معده و گوش تجویز می کند. آموکسی سیلین درواقع یک «آمینو پنی سیلین» از خانواده «بتالاکتام» با طیف متوسط است. این دارو یک آنتی بیوتیک باکتری کش محسوب می شود که با جلوگیری از ارتباط بین زنجیره های پلی مری «پپتیدو گلایکان» دیواره سلولی باکتری، از سنتز دیواره سلولی باکتری جلوگیری می کند.

آموکسی سیلین در حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد از راه دستگاه گوارش جذب می شود و اثر آن ۳۰ دقیقه بعد از مصرف شروع شده و در عرض ۲ ساعت به حداکثر می رسد.

متابولیسم آموکسی سیلین در کبد و دفع آن از راه کلیه است. در نتیجه یکی از عوارض مصرف خودسرانه این کپسول می تواند آسیب به کبد و کلیه ها باشد. آمارهای جهانی نشان می دهد بیشترین مصرف کنندگان آموکسی سیلین افراد زیر ۲۰ سال بوده اند. حدود ۱۵ درصد بین سن ۲۰ تا ۴۰ ساله، حدود ۱۵ درصد بین سن ۴۰ تا ۶۰ سال و حدود ۱۲ درصد مصرف کنندگان آموکسی سیلین بالای ۶۰ سال سن داشته اند و از این تعداد حدود ۶۰ درصد خانم ها و حدود ۴۰ درصد آقایان بودهاند.

آموکسی سیلین در اشکال مختلفی تولید می شود، کپسول ۲۵۰ میلی گرمی، کپسول ۵۰۰ میلی گرمی، سوسپانسیون خوراکی ۱۲۵ میلی گرم در هر ۵ میلی لیتر و سوسپانسیون خوراکی ۲۵۰ میلی گرم در هر ۵ میلی لیتر انواع آموکسی سیلین هستند که پزشک با توجه به شرایط بیمار یکی از آنها را برای بیمار تجویز می کند.

افراد بزرگسال با توجه به شدت عفونت باید ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلی گرم را هر ۸ ساعت، یک بار مصرف کنند. همچنین مصرف آموکسی سیلین در کودکان با توجه به شدت عفونت باید ۲۰ تا ۴۰ میلی گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در ۲۴ ساعت (در سه دوز تقسیم شده) و هر ۸ ساعت یک بار باشد. آموکسی سیلین با نام های تجاری مختلف مثل نواموکسین (Novamoxin)، دیسپرموکس (Dispermox)، تریموکس (Trimox)، موکساتاژ (Moxatag)، وای موکس (Wymox) و آموکسیل (Amoxil) به فروش می رسد.