همسرم حمایت، فرزندم تربیت!

هفته نامه زندگی مثبت - دکتر بهروز جلیلی - روانپزشک، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران: هر پدر و مادری آرزوی این را دارند که فرزند مودب و صالحی را تربیت کنند و تحویل جامعه دهند. برای به وجود آوردن نظم و انضباط در محیط خانه این سوال برای والدین مطرح می شود که از چه سنی باید این مفاهیم را به فرزندان آموخت و چگونه باید در این خصوص اقدام کرد.

آموزش انضباط در 3 سالگی محال است

علم می گوید بچه ها از سن یک سال تا یک سال و نیم، مفهوم خوب و بد را می فهمند. این را برای آن گروه از والدینی می گویم که اعتقاد دارند کودک در این سن چیزی متوجه نمی شود و آموزش نظم و دیسیپلین را به زمانی موکول می کنند که فرزندشان بزرگتر شود اما این کار تقریبا محال است چون کودک به سنی رسیده که آموزش انضباط به او قدری مشکل است و حتی ممکن است یاد دادن مفهوم نظم در این سنین با برخی اختلالات همراه باشد.


کودکی که یک سال بیشتر ندارد اما در یک مهمانی اسباب بازی ها را به طرف همه پرت می کند، همبازی های خود را هل می دهد و کارهایی از این قبیل انجام می دهد باید به وسیله پدر و مادرش با او برخورد شود یعنی در همین سن والدین مفهوم انضباط را به فرزندشان بیاموزند.

اگر مادر در این شرایط از برخورد نامناسب فرزندش حمایت کند کودک خیالش راحت است که هر کاری دلش بخواهد می تواند انجام دهد چون مادر به دیگر بچه های حاضر در جمع می گوید بعد از اینکه فرزندش حسابی با اسباب بازی، بازی کرد بقیه بچه ها می توانند از آن استفاده کنند که این رفتار اصلا درست نیست و باید مفهوم شراکت به بچه ها آموزش داده شود.

از جملات کوتاه با بار منفی استفاده کنید

نکته مهم در آموزش انضباط در فرزندان این است که والدین از جملات کوتاه برای شکل گیری رفتار درست در فرزندان استفاده کنند. برای مثال اگر کودکی در حال نزدیک شدن به کتری آب جوش است مادر به جای استفاده از یک جمله بلندبالا از کلمه هشدار دهنده و با بار منفی مثل «می سوزی ها» استفاده کند.

این کلمه به کودک می فهماند در صورت نزدیک شدن به کتری آب جوش، بدنش خواهد سوخت. جمله طولانی در حافظه کودک ثبت نمی شود و به همین دلیل معنای آن را نمی فهمد.

خودمختاری در فرزندان

یکی دیگر از اشتباهات والدین این است که مفهوم خودمختاری را در بچه ها محدود می کنند. والدین به همان اندازه که باید از جملات منفی برای شکل دادن بعضی رفتارها و ایجاد انضباط استفاده کنند، باید اجازه خودمختاری را هم به فرزندانشان بدهند.

برای مثال کودکی مادرش را کنار می زند تا به سمت در خانه نزدیکشود. پیشت در خانه چند پله است و برای کودک خطرناک است اما والدین با وجود احساس خطر نباید از همان ابتدای حرکت، مانع فرزندشان شوند بلکه باید اجازه دهند کودک به در نزدیک شود و سریع در همانجا مانع پیشروی بیشترش شوند.

در غیر اینصورت خودمختاری در فرزندشان شکل نخواهد گرفت. والدین باید اجازه دهند کودک آنها را کنار بزند و به سمت دریای خطر نزدیک شود و سپس او را از ادامه مسیر منحرف کنند.

تساوی بین پدر و مادر مهم است

در آموزش انضباط به فرزندان نقش پدر و مادر باید مساوی باشد. نه تنها در اجتماعات سنتی بلکه به طور متوسط در بیشتر جوامع، رأس قدرت خانواده، پدر و بعد مادر قرار دارد. هر چه اجتماع به سمت صنعتی شدن برود این نقش به تساوی نزدیک می شود یعنی پدر و مادر در خانواده «هم قدرت» تلقی می شوند.


این اعتقاد که پدر جایگاه قدرتمندتری در نقش تربیتی فرزند داشته باشد نادرست نیست اما اینکه پدر را به عنوان یک تهدید و تنها عامل قدرت در خانواده مطرح کنیم هم درست نیست. برای مثال به هیچ عنوان جمله ای مانند: «بگذار پدرت بیاید بعد...» را به کار نبرید. تا به حال دیده اید که ناظم مدرسه دانش آمومزان را تهدید کند که در صورت تخلف، موضوع را به مدیر گزارش خواهد کرد و خودش هیچ اقدامی انجام ندهد؟ در اینجا خود ناظم هم برای کنترل دانش آموزان باید قدرت اجرایی داشته باشد.

در مورد مادران هم همین موضوع صدق می کند؛ع چه در زمینه آموزش و چه در زمینه تعلیم و تربیت فرزندان، مادر باید به فرزندش تاکید کند که اول اوست که فرزند باید به درخواست یا امر و نهی های مادرانه اش اهمیت دهد و بعد مهمتر از همه این است که نظر پدر هم او تایید می کند. در واقع پدر هم باید از نظر و تصمیم تربیتی مادر در حضور فرزندان حمایت کند اما باید بدانید مادری که قدرتی در تعلیم و تربیت فرزندان ندارد، نمی تواند در این زمینه نقش تاثیرگذاری روی فرزندان داشته باشد.

دنبال مهدکودک های ۳ زبانه نباشید

کودکانی که به سن ۳ سالگی می رسند آماده ورود به مهد کودک هستند. چه مادران خانه دار و چه شاغل باید حتما این کار را در حق فرزندانشان انجام دهند زیرا ورود کودکان به مهد کودک مفهوم انضباط را به آنها یاد خواهد داد.

در مهد کودک داد و ستد اجتماعی در بچه ها شکل می گیرد و در واقع آنها رفتاردرمانی می شوند. در این سنین بچه ها حداقل ۴ ساعت دوری از منزل را تجربه می کنند و این دوری کمک می کند که آنها بعدها به اختلال اضطراب جدایی دچار نشوند.

خیلی از والدین در مورد انتخاب مهد کودک کمی وسواس دارند. به این گروه از والدین باید بگوییم دنبال مهد کودک های خاص و ۳ زبانه و ۲ زبانه نباشید. مخصوصا با توجه به شرایط ترافیکی شهر تهران سعی کنید مهد کودکی را که به منزل تان نزدیک است برای فرزندتان انتخاب کنید.

آغاز دبستان و مفهوم نظم

کودکی که رفته رفته۸ بزرگ می شود و پا به دبستان می گذارد با مفاهیم جدیدتری آشنا خواهد شد. در مدرسه او با مفاهیم اخلاقی آشنا می شود؛ مفاهیمی مانند اینکه نباید به دیگران آزار رساند یا مفاهیم درستی و امانتداری و به تدریج هر چقدر بزرگتر می شود مفاهیمی به فراخور سن و سالش به او ارائه می شود.