علائم بیماری سلیاک چیست؟

برترین ها - ترجمه از هدی بانکی: گلوتن نوعی پروتئین است که در غلات وجود دارد، شامل گندم، جو و چاودار. بیماری سلیاک، اختلالی است که در آن خوردن گلوتن موجب یک واکنش ایمنی در بدن می‌شود که با التهاب و آسیب به روده‌ی کوچک همراه است. تخمین زده شده که بیماری سلیاک، تقریبا ۱ درصد افراد در ایالات متحده‌ی آمریکا را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بیماری سلیاک یک بیماری جدی است که می‌تواند عوارض منفی زیادی داشته باشد شامل مشکلات گوارشی و کمبود مواد مغذی.

در این مطلب نگاهی داریم به شایع‌ترین نشانه‌ها و عوارض بیماری سلیاک.

۱. اسهال

مدفوع شل و آبکی یکی از اولین علائمی است که بسیاری از افراد دارای بیماری سلیاک آن را تجربه می‌کنند. در مطالعه‌ای کوچک، 79 درصد از بیماران سلیاک، قبل از درمان علامت اسهال را گزارش کردند و بعد از درمان، فقط 17 درصد از آنها، اسهال مزمن‌شان ادامه پیدا کرد. برای بسیاری از بیماران، اسهال در عرض چند روز درمان کاهش پیدا کرد، اما زمان متوسط برای برطرف شدن علائم، چهار هفته بوده است.

با اینحال فراموش نکنید که علت‌های زیاد دیگری برای اسهال می‌تواند وجود داشته باشد، مانند عفونت، عدم تحمل غذا یا مشکلات روده‌ای.

۲. نفخ

نفخ، علامت شایع دیگری از بیماری سلیاک است. سلیاک موجب التهاب در سیستم گوارش شده که ممکن است منجر به نفخ همراه با بسیاری از مشکلات گوارشی دیگر شود. در مطالعات انجام شده مشخص شد، گلوتن موجب مشکلات گوارشی مانند نفخ در افرادی که سلیاک ندارند نیز می‌شود.

مطالعه‌ای، 34 نفر که بیماری سلیاک نداشتند اما دچار مشکلات گوارشی بودند را مورد بررسی قرار داد. علائم آنها با پیروی از رژیم غذایی بدون گلوتن بهبود پیدا کرد.

علاوه بر بیماری سلیاک، سایر عوامل پنهان برای نفخ شامل یبوست، انسداد روده، گاستریت مزمن و اختلالات گوارشی می‌شود.

۳. گاستریت یا ورم معده

گاستریت، مشکل متداولی است که در صورت درمان نشدن سلیاک، بوجود خواهد آمد. با اینحال یادتان باشد که گاسترست، علت‌های زیادی می‌تواند داشته باشد. سایر دلایل شایع گاستریت شامل، یبوست، بد هضمی، بلعیدن هوا و بیماری‌هایی چون عدم تحمل لاکتوز و سندرم روده‌ی تحریک پذیر می‌شود.

۴. خستگی

کاهش سطح انرژی و احساس خستگی در مبتلایان به سلیاک شایع است. مطالعه‌ای نشان داده افرادی که بیماری سلیاک دارند بیشتر در معرض مشکلات خواب هستند که می‌تواند باعث احساس خستگی و بی‌انرژی بودن‌شان بشود. ضمنا، سلیاک درمان نشده می‌تواند موجب آسیب به روده‌ی کوچک شده و در نتیجه کمبود ویتامین و مواد معدنی را در بر داشته باشد که عاملی است برای خستگی.

سایر علت‌های بالقوه‌ی خستگی شامل عفونت، مشکلات تیروئید، افسردگی و کم خونی می‌شود.

5. کاهش وزن

کاهش وزن زیاد و عدم توانایی در حفظ وزن، معمولا از علائم اولیه‌ی بیماری سلیاک است. علت آن هم این است که توانایی بدن برای جذب مواد مغذی، مختل می‌شود که به طور بالقوه می‌تواند موجب سوء تغذیه و کاهش وزن شود. مطالعه‌ای که روی بیماران سنین بالا انجام شد نشان داد کاهش وزن، یکی از شایع‌ترین علامت‌های بیماری‌شان بوده است. بعد از درمان نه تنها علائم کاملا برطرف شدند بلکه این افراد توانستند به طور متوسط ۷ کیلوگرم وزن اضافه کنند. مطالعه‌ی دیگری نیز روی ۴۲ کودک دچار سلیاک انجام شد و دریافت رژیم بدون گلوتن توانسته بود وزن‌شان را به مقدار قابل توجهی افزایش بدهد. کاهش وزن بی‌دلیل می‌تواند به علت بیماری‌هایی چون دیابت، افسردگی یا مشکلات تیروئیدی نیز ایجاد شود.

۶. کمبود آهن

بیماری سلیاک می‌تواند جذب مواد مغذی را مختل کند و منجر به کمبود آهن آنمی شود. آنمی بیماری است که خاطر کمبود گلبول‌های قرمز خون در بدن ایجاد می‌شود. علائم کمبود آهن شامل خستگی، ضعف، درد قفسه سینه، سر درد و سرگیجه می‌شود. مطالعه‌ای ۳۴ کودک دچار سلیاک را مورد بررسی قرار داد و دریافت تقریبا ۱۵ درصدشان کمبود آهن متوسط دارند.

مطالعه‌ای که روی 84 فرد دچار کمبود آهن به دلیل ناشناخته بودند نشان داد 7 درصدشان بیماری سلیاک دارند. این افراد بعد از اینکه رژیم بدون گلوتن را در پیش گرفتند، سطح آهن خون‌شان به میزان چشمگیری افزایش یافت.

با اینجال کمبود آهن می‌تواند دلایل زیاد دیگری نیز داشته باشد، مانند تغذیه‌ی نادرست، استفاده‌ی بلند مدت از مسکّن‌هایی چون آسپرین و خونریزی در قاعدگی‌های سنگین یا زخم‌های گوارشی.

۷. یبوست

هر چند بیماری سلیاک می‌تواند در عده‌ای موجب اسهال شود، اما در بعضی از افراد نیز می‌تواند باعث یبوست شود. بیماری سلیاک به پُرزهای روده که برآمدگی‌های ریز و انگشت مانندی در روده‌ی کوچک هستند و مسئولیت جذب مواد مغذی را به عهده دارند، آسیب می‌زند. وقتی غذا در مسیر گوارشی حرکت می‌کند، پُرزهای روده نمی‌توانند مواد مغذی را کاملا جذب کرده و اغلب در عوض ،رطوبت را از مدفوع می‌گیرند. این اتفاق می‌تواند مدفوع را خشک و سفت کرده و عبور آن را با سختی روبرو کند و باعث یبوست شود. بسیاری از بیماران دچار سلیاک حتی با در پیش گرفتن رژیم بدون گلوتن نیز با مشکل یبوست دست و پنجه نرم می‌کنند. دلیلش هم این است که در رژیم بدون گلوتن، بسیاری از فیبرها مانند غلات از تغذیه حذف شده که باعث کاهش دریافت فیبر می‌‌شود و اجابت مزاج را با مشکل روبرو می‌کند. نداشتن تحرک بدنی و دهیدارته شدن بدن و رژیم غذایی نادرست نیز می‌تواند منجر به یبوست شود.

۸. افسردگی

در کنار تمام علائم فیزیکی بیماری سلیاک، علائم روانشناسی چون افسردگی نیز می‌تواند وجود داشته باشد. مروری که بر ۲۹ مطالعه صورت گرفت دریافت افسردگی، در بزرگسالان دچار بیماری سلیاک، نسبت به جمعیت عمومی، شایع‌تر و شدیدتر است. مطالعه‌ی دیگری نیز که روی ۴۸ نفر انجام شد نشان داد آنهایی که بیماری سلیاک داشتند نسبت به گروه کنترل که سالم بودند، بیشتر مستعد علائم افسردگی بودند. مطالعه‌ی دیگری هم که روی ۲۲۶۵ بیمار انجام شد دریافت ۳۹ درصد از مواردی که طبق گزارش خودشان افسردگی داشتند، با در پیش گرفتن رژیم بدون گلوتن در بلند مدت، ریسک علائم افسردگی‌شان کاهش پیدا کرده بود.

عوامل زیاد دیگری نیز می‌توانند موجب افسردگی شوند مانند نوسانات هورمونی، استرس، اندوه و حتی ژنتیک.

9. تاول‌های خارش دار

بیماری سلیاک می‌تواند موجب درماتیت هرپتی فُرم (dermatitis herpetiformis) شود که نوعی التهاب مزمن پوست با تاول‌های خارش دار و کوچک است که می‌تواند در آرنج‌ها، زانوها و یا نشیمنگاه بروز کند. تقریبا ۱۷ درصد از افرادی که سلیاک دارند دچار این تاول‌ها می‌شوند که البته یکی از علائم آشکاری است که می‌تواند منجر به تشخیص بیماری سلیاک شود. همچنین ممکن است بعد از تشخیص بیماری به دلیل علامتی از ادامه ندادن درمان بروز کند. جالب است بدانید برخی از افراد ممکن است در حالی دچار این تاول‌های پوستی شوند که هیچ علامت دیگری در سیستم گوارش خود که مربوط به سلیاک است ندارند. در واقع، کمتر از ۱۰ درصد بیماران سلیاک که به درماتیت هرپتی فُرم مبتلا می‌شوند، علائم گوارشی بیماری سلیاک را دارند.

سایر علت‌های بالقوه‌ی این تاول‌های خارش‌ دار می‌تواند شامل اگزما، پسوریازیس، درماتیت و کهیر باشد.

کنترل علائم بیماری سلیاک

بیماری سلیاک یک بیماری مادام العمر است که درمانی ندارد. اما افرادی که این بیماری را دارند می‌توانند با تداوم همیشگی رژیم غذایی بدون گلوتن، علائم خود را به طور موثر مدیریت کنند. یعنی هر محصول غذایی که حاوی گندم، جو و چاودار است باید حذف شود. ضمنا باید از مصرف این غذاها اجتناب کنید مگر اینکه برچسب «بدون گلوتن» روی آنها خورده باشد:

پاستا، نان، کیک، شیرینی‌های پای، بیسکوییت، کلوچه، آبجو و انواع سس.

غذاهایی که باید بخورید

خوشبختانه غذاهای بدون گلوتن مغذی و طبیعی زیادی وجود دارد. با حذف غذاهای فرآوری شده می‌توانید از غذاهای طبیعی لذت ببرید. مانند: گوشت قرمز، بوقلمون و غذاهای دریایی، تخم مرغ، لبنیات، میوه‌ها، غلات بدون گلوتن مانند کینوآ، برنج، گندم سیاه و ارزن، سبزیجات، بنشن، مغزها، چربی‌های سالم، ادویه‌ها.

اگر تردید دارید که دچار بیماری سلیاک هستید، با پزشک‌تان مشورت کنید تا آزمایشات لازم را انجام داده و مشخص کند آیا رژیم بدون گلوتن برای‌تان لازم است یا نه. یادتان باشد تا زمانیکه تست سلیاک انجام نداده‌اید، رژیم بدون گلوتن را در پیش نگیرید.