ترامپ بعد از باخت سنگین چه خوابی برای جنگ دیده؟

برترین‌ها: مهدی تدینی، پژوهشگر و نویسنده، در یادداشتی به بررسی تأثیر شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات آمریکا بر آینده جنگ ایران پرداخته و توضیح داده است که چرا به باور او، ترامپ حتی با پیروزی در انتخابات نیز راهبرد نظامی خود را تغییر نمی‌داد.

توجه مردم ایران به انتخابات پارلمانی در اسرائیل و آمریکا در دو هفتۀ اخیر به دلیل تأثیر احتمالی نتایج انتخابات بر مسائل ایران بوده ــ وگرنه صد سال سیاه ایرانیان نه تمایلی و نه انگیزه‌ای دارند بدونند آیزنکوت کیه، حزبش چند کرسی کسب کرده، کدوم ائتلاف اسرائیل شانس رسیدن به ۶۱ کرسی رو داره، یا اینکه فلان نامزد دموکرات و جمهوری‌خواه چه نتیجه‌ای در فلان ایالت آمریکا به دست آورده. دقیقاً به همین دلیل هم بود که انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا، درست دو سال پیش همین موقع‌ها، برای مردم ایران اهمیت داشت. و البته تشخیص مردم هم اصلاً اشتباه نبود. مردم انقدر درگیر سیاست شده‌ند که می‌فهمند تغییرات یا حوادث بزرگی که ممکنه زندگی‌شون رو شدیداً تحت تأثیر قرار بده و سرنوشتشون رو عوض کنه، از کجاها نشئت می‌گیره ــ مخلص کلام اینکه قطب‌نما و شمّ سیاسی مردم اشتباه نمی‌کنه. 

اما پرسش اصلی این روزهای همون مردمی که انتخابات در آمریکا و اسرائیل رو دنبال می‌کردند اینه‌که شکست جمهوری‌خواهان ــ و ترامپ ــ در انتخابات چه تأثیری بر جنگ ایران خواهد داشت. دموکرات‌ها، به عنوان برندۀ انتخابات که حالا هر دو مجلس رو هم در اختیار دارند، از اول مخالف حملۀ نظامی آمریکا به ایران بودند و برای متوقف کردن جنگ ترامپ هر کاری از دستشون برمی‌اومد انجام دادند ــ قطعنامۀ توقف جنگ رو در مجالس آمریکا بارها و بارها به رأی گذاشتند؛ با اینکه می‌دونستند حتی در صورت تصویب با وتوی ترامپ مواجه خواهد شد. اما از این پس دستشون بسیار بازتره، گرچه رئیس‌جمهور آمریکا حتی در بدترین وضعیت، همچنان نیرومندترین مرجع قدرت در آمریکاست.

اما بریم سراغ جواب پرسش: شکست جمهوری‌خواهان و ترامپ در انتخابات و تسلط کامل دموکرات‌هایی که یکصدا مخالف جنگند، چه تأثیری بر جنگ با ایران داره؟

قبل از هر چیزی باید یادآوری کرد یک عامل کلان مهم اینه‌که سرنوشت دولت در اسرائیل چه خواهد شد. رفتار آمریکا هر چه باشه، اسرائیل یک مؤلفۀ تأثیرگذارِ مستقله که از تداوم جنگ به‌تنهایی هم ابایی نداره، چنان‌که اولین جنگ رو به‌تنهایی آغاز کرد (البته نه به این معنا که هیچ کمکی از آمریکا دریافت نمی‌کرد). پس حواسمون باشه در اینجا مؤلفۀ تعیین‌کنندۀ اسرائیل رو فاکتور می‌گیریم، چون سرنوشت خود اسرائیل فعلاً در هاله‌ای از ابهامه و جناح آیزنکوت هم هرگز حرفای صلح‌طلبانه نزدند و در مورد جنگ در اسرائیل اتفاق نظر بسیار گسترده‌ای وجود داشته. ممکنه در دولت احتمالیِ آیزنکوت (که اصلاً هم تشکیلش مسجل نیست) رفتار تهاجمی اسرائیل کمتر بشه، اما اصلاً نباید فکر کرد اسرائیلِ آیزنکوت جنگ‌پرهیز خواهد شد. اصلاً یکی از دلایلِ موفقیت آیزنکوت سابقۀ امنیتی و نظامی‌ش بوده ــ یعنی رأی‌دهندگان روی توانایی‌های نظامی او حساب کردند. پس از این پرانتز مهم، برگردیم به آمریکا:

راستش رو بخواید، به نظر من اصلاً پرسشی که مطرح کردیم زیاد پرسش درستی نیست و باید این پرسش رو یه‌جور دیگه مطرح کنیم: بیایید به جای اینکه بپرسیم: «حالا که دموکرات‌های ضدجنگ و ضدترامپ پیروز شدند و دست ترامپ بسته‌تر شده، سرنوشت جنگ چه خواهد شد؟»، بپرسیم: «اگر ترامپ و حزب جمهوری‌خواه در انتخابات پیروز می‌شدند، سرنوشت جنگ چه می‌شد؟» در واقع تا وقتی جواب این سوال رو حدس نزنیم، نمی‌تونیم جواب مناسبی برای سوال اول پیدا کنیم. پس به همین پرسش می‌رسیم: فرض کنید حزب ترامپ نه‌تنها در انتخابات شکست نمی‌خورد، بلکه اصلاً اکثریتی بهتر از قبل به دست می‌آورد! خب... در این صورت سرنوشت جنگ چی می‌شد؟ 

واقعیت اینه‌که اگر تا امروز دربارۀ ایده‌های ترامپ شک داشتیم یا دچار ابهام بودیم، امروز دیگه کاملاً برای ما روشنه که ایدۀ جنگیِ ترامپ چیه: ترامپ دنبال تضعیف ایران هست  تا از دل بحرانی که در پی این تضعیف ایجاد می‌شه، معامله‌کننده‌ای پیدا بشه تا با ترامپ معامله‌ای رو انجام بده که دوست داره. شیوۀ جنگیِ ترامپ هم همینه: بمباران از دور، با کمترین تلفات نظامی ممکن، بدون هیچ‌گونه حملۀ زمینی و سرشکن کردن تلفات و خسارات جنگ بر دوش متحدان عرب آمریکا. این کل استراتژی نظامی ترامپه و فقط برای تکمیل فشار محاصرۀ اقتصادی رو هم بهش اضافه کرده. 

آیا ترامپ با این راهبرد می‌تونست یا می‌تونه به پیروزی برسه: از نظر من، قطعاً نه. نه یعنی اون معامله‌ای که ترامپ دوست داشت از این راه به دست بیاره، محقق نخواهد شد. اشارات ترامپ به نارضایتی اجتماعی و ایجاد اعتراضات هم در واقع از این جهته که امیدواره از این رهگذر فشار بر ایران بیشتر بشه و در نهایت اون معامله‌ای که ترامپ دوست داره شکل بگیره ــ نه اینکه واقعاً خواستار چنین چیزی باشه. ترامپ با کسی که قدرت اجتماعی گسترده داره، معامله یا همکاری نمی‌کنه، بلکه کسی رو می‌خواد که در شرایط متزلزل سیاسی باشه. این کل ایدۀ ترامپه. 

حالا برگردیم به جواب سوالمون: اگر حزب جمهوری‌خواه در انتخابات به پیروزی چشمگیری هم دست پیدا می‌کرد، ترامپ این راهبرد جنگی رو عوض نمی‌کرد ــ در نتیجه به زعم من، باز هم به نتیجه‌ای که می‌خواست نمی‌رسید. ترامپ کسی نبود که وارد جنگی بزرگ‌تر از چیزی که دیدیم بشه. اگر هم دستش کاملاً باز بود، باز به همین ضربات مقطعی و بعد شرایطِ نه‌جنگ‌‌ـ‌نه‌صلح و فشار اقتصادی بسنده می‌کرد تا بتونه یا معاملۀ مطلوبش یا حداقل معاملۀ بهتری رو انجام بده. 

حالا از اینجا می‌تونیم برگردیم به این پرسش: حالا که جمهوری‌خواهان شکست خوردند و دموکرات‌های ضدجنگ دست‌برتر رو در کنگره دارند، ترامپ چه خواهد کرد؟ در اینجا هم باید یک مسئلۀ مهم رو یادآوری کنم. الان مشکل اصلی ترامپ برای تداوم جنگ دموکرات‌ها نیستند، بلکه خود جمهوری‌خواهان دچار دودستگی شدند. حتی معاون ترامپ داره سعی می‌کنه شکست در انتخابات رو ــ که دلایل متعددی داشت، از جمله جنگ ــ بیشتر به گردن جنگ بندازه تا آیندۀ سیاسی خودش تحت تأثیرِ عدم‌محبوبیت جنگ قرار نگیره. اگر ترامپ ونس رو از دولت کنار بگذاره، ونس به تنظیماتِ ضدترامپی سابقش برمی‌گرده و اگر در دولت بمونه، ساز مخالف می‌زنه. جمهوری‌خواهان زیادی هم هستند که باز نسبت به این جنگ و عواقبش در انتخابات ریاست‌جمهوری بعدی نگرانند. مشکل بزرگ‌تر ترامپ الان تردید خود جمهوری‌خواهاست، تا فشار دموکرات‌ها. 

با این اوصاف، به نظرم ترامپ همون راهبردِ «ضربۀ نظامی مقطعی + سرشکن کردن آسیب‌ها بر متحدان + فشار اقتصادی» رو تا حدی که بتونه ادامه خواهد داد، با این تفاوت که تمرکز بیشتر رو فشار اقتصادی خواهد بود. هیچ بعید نیست ترامپ مسئلۀ جنگ ایران رو اول کمی زخمی‌تر از قبل کنه و بعد مسئله رو رها کنه تا ببینه آیا تا روز آخر دولتش ایدۀ معامله‌ش سر می‌گیره یا نه. 

بنابراین، جواب من به این پرسش اینه‌که ترامپ حتی در صورت پیروزی در انتخابات میان‌دوره‌ای راهبرد برنده‌ای نداشت. همون راهبرد رو با کمی تغییرِ نقطه‌ثقل و تمرکز بیشتر روی فشار اقتصادی ادامه خواهد داد ــ و البته با توجه به شخصیت کینه‌توزی که داره، بعید نیست بخواد بابت شکست در انتخابات انتقام‌کشی مختصری هم بکنه؛ اما باز در همون چارچوب راهبرد قبلی.