فشار خون و این قلب نازنین

فشار خون بيماري است كه دشمن آرام و كشنده بي‌صدا لقب گرفته زيرا اين بيماري اغلب بي‌علامت است و در پاره‌اي از موارد افراد زماني متوجه ابتلا به آن مي‌شوند كه دچار يكي از عوارض خطرناك آن مثل بيماري‌هاي سكته، حملات و نارسايي قلب و كليه و... مي‌شوند. طبق آمار از هر ۴ نفر يك نفر مبتلا به اين دشمن خاموش است و سالانه ۹۰۰ هزار نفر در سراسر جهان به‌علت ابتلا به آن جان خود را از دست مي‌دهند.


پرفشاري خون به حالتي گفته مي‌شود كه طي آن فشار خون بالاتر از حد طبيعي باشد و در اين حالت شاهد بروز عوارض سيستم‌هاي قلبي و عروقي هستيم. عددي در فشار خون نرمال تعريف مي‌شود كه اگر فشار از آن حد طبيعي بالاتر باشد فشار خون بالا محسوب مي‌شود. دانشمندان طي سال‌ها متوجه شدند‌، اين عدد هر قدر پايين‌تر باشد خطر اين عوارض پايين‌تر است. اگر چه رنج 130 روي 85 طبيعي ارزيابي مي‌شود و بالاتر از اين حد غيرطبيعي است اما به طور كلي در تعريف، عدد را بيان نمي‌كنند و ميزاني از فشار خون درنظر گرفته مي‌شود كه اگر بالاتر از آن باشد عوارض قلبي و عروقي بيشتر است.


نكته‌اي كه در فشارخون‌هاي بالا حائز اهميت است، اين است كه اين بيماري بسيار شايع است و چيزي حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد افراد بالاتر از ۱۵ سال دچار آن هستند. بنابراين درصد قابل توجهي از بيماران كه به آن دچارند علامت ندارند و بالاي ۵۰ درصد اين افراد، علائمي ندارند. شايع‌ترين علامت فشار خون بالا بي‌علامتي است و در درجه بعد سردرد و سرگيجه يكي از علائم مهم آن است خستگي پذيري زودرس، تنگي نفس هنگام فعاليت، اختلال ديد و اختلال‌هاي غيراختصاصي از علائم ديگر فشار خون است.



فشار خون بالا در واقع يك بيماري است كه عوامل مستعد‌كننده آن به 2 گروه تقسيم مي‌شوند يكي علت ناشناخته و ديگري علت شناخته شده. نوع اول فشار خون اوليه و نوع دوم فشار خون ثانويه است. فشار خون اوليه بسيار شايع است يعني بيش از 90 درصد افرادي كه دچار آن هستند علائم ناشناخته دارند و زير 10 درصد فشار خون ثانويه دارند. افرادي‌كه فشار خون اوليه دارند اكثرا در بروز بيماري آن‌ها، ژنتيك دخيل است. به‌طور مثال پدر يا مادر، خاله يا عمه آن‌ها و يكي از افراد درجه يك فاميل دچار فشار خون بالا هستند اين اختلال ژنتيك و ژن معيوبي كه به اين افراد به‌صورت مادرزادي به ارث رسيده در يك سني خود را نشان مي‌دهد و اين طور نيست كه از بدو تولد فشار آن‌ها بالا باشد و در رنج سني حدود 25 تا 55 سال كم‌كم عدد‌هاي بالاتر از حد طبيعي خود را نشان مي‌دهند و پس زمينه‌ اصلي ژنتيك و ارث است.



از زمينه‌هاي مهم مستعد‌كننده فرد به اين بيماري‌، زمينه‌هاي محيطي است كه به‌طور اكتسابي زمينه‌ساز فشار خون مي‌شوند. عوامل اكتسابي كه كمك مي‌كند عوامل ژنتيك زودتر تظاهر باليني پيدا كنند از جمله رژيم‌هاي غذايي پرنمك، چاقي، نداشتن‌‌تحرك فيزيكي و استرس‌هاي روحي و رواني كه در طول زندگي پيش مي‌آيد از جمله عوامل مستعدكننده هستند. برخي بيماري‌ها باعث بروز فشار خون بالا مي‌شوند يكي از اين بيماري‌ها نارسايي كليه است. بيماري‌هايي مثل نارسايي كليه از علل ثانويه ابتلا به فشار خون است. بيماري‌هاي غدد مترشحه مانند پركاري تيروئيد، غدد فوق كليه و برخي ترشحات غدد جنسي يا پركاري غده هيپوفيز و در كل غدد مترشحه داخلي از علل افزايش فشار خون است.


يكي ديگر از علل ثانويه ابتلا به فشار خون كه در گذشته خيلي شايع‌تر بود و امروزه به‌دليل كاهش مصرف كم شده، استفاده از برخي قرص‌هاي ضدبارداري است كه در خانم‌ها در 30 سال گذشته خيلي استفاده داشته و محققان طي تحقيقاتي كه صورت گرفته متوجه شدند، در افرادي كه زمينه ارثي فشار خون وجود دارد، استفاده از برخي از اين قرص‌ها باعث افزايش سن شيوع به فشار خون بالاست و براي همين مصرف اين قرص‌ها در حال حاضر كاهش يافته است.



هنگامي كه افراد دچار استرس و اضطراب مي‌شوند به هر دليلي در همان زمان دچار افزايش ضربان قلب و افزايش فشارخون مي‌شوند زيرا موادي كه در بدن به نام كاته‌كولامين ترشح مي‌شوند و ترشح آن‌ها در اين حالت ضروري است تا فعاليت فيزيكي بدن انسان را بالا برده و طبعا فشارخون را هم بالا مي‌برند. اين حالت به صورت طبيعي رخ مي‌دهد اما در افرادي كه بيماري پرفشاري خون دارند در يك استرس كوچك مانند يك دعواي كوچك خانگي فشارخون به صورت وحشتناكي بالاتر مي‌رود و گاه به ۲۰ الي ۲۲ مي‌رسد بنابراين، اين افراد بايد حتما از استرس‌ها دوري كنند. روش‌هاي دارويي و روان‌درماني تا حد زيادي به آن‌ها كمك مي‌كند.



فشارخون بيماري پرعارضه‌اي است. در حالتي كه فشار بالاست فشار داخل شريان‌ها هم بالاست و از شريان آئورت شروع مي‌شود تا شريان‌هاي موجود دست و پا، قلب، مغز، كليه و سيستم گوارشي. وقتي فشار در اعضا بالا مي‌رود باعث مي‌شود فشارخون به جداره رگ فشار بيشتري وارد كند و چون در اين شريان‌ها فشار بالاست شريان‌ها مجبورند به‌طور نسبي كمي منقبض شوند تا اين فشار به شريانچه‌هاي كوچك وارد نشده و آسيب به آن‌ها وارد نشود. اين مسئله در طي سال‌ها باعث صدمه به جداره بافت‌ها مي‌شود و اختلال‌هايي در ارگان‌هاي حياتي به وجود مي‌آيد. در اثر فشارخون بالا صدمه به ارگان‌هاي انتهايي زياد مي‌شود و ارگان‌هايي مثل قلب‌، كليه و چشم دچار صدمه بسيار مي‌شوند. اين فشار در قلب باعث تنگي شريان‌ها و سكته‌هاي قلبي و بزرگي قلب مي‌شود به همين صورت شريان‌هاي قلب كلفت شده و رفته رفته تنگ مي‌شوند. اين فشار در كليه باعث نارسايي مي‌‌شود و همين‌طور در مغز باعث بروز سكته‌هاي مغزي و در چشم باعث آسيب شبكيه و خونريزي در نتيجه كوري مي‌شود. درواقع عوارض مهم پرفشاري خون در اين 4 بافتي كه گفته شد نمود پيدا مي‌كند.


در افراد چاق مقاومت داروهاي ضدفشارخون افزايش مي‌يابد و در عين حال افزايش فشارخون در آن‌ها بالاتر است. در افراد چاق خون‌رساني به بافت‌ها بيشتر صورت مي‌گيرد، درنتيجه حجم بيشتري از خون با فشار بيشتر بايد به بافت‌ها برسد حتي اگر اين افراد زمينه ارثي نداشته باشند احتمال بروز پرفشاري خون بالاتر از يك فرد لاغر است. درواقع عوامل اكتسابي فشارخون به اين قضيه كمك مي‌كند به‌خصوص چاقي شكمي كه اگر از ۱۰۳ سانت در مردان و ۸۸ سانت در خانم‌ها بيشتر باشد عاملي است براي بروز فشارخون و همچنين ديابت.



داروي فشارخون حتما بايد تحت نظارت پزشك و به دستور او مصرف شود و به هيچ‌وجه توصيه نمي‌شود كه افراد دوز دارو را كم و زياد كنند و به صرف مصرف دارو آن را به ديگران توصيه كنند. به‌طور مثال افرادي كه قرص آنتولول را به دستور پزشك مصرف مي‌كنند نبايد به فرد ديگري كه دچار پرفشاري خون است مصرف آن را توصيه كنند.