چـرا از رنگ‌ها می‌ترسم!

مجله سیب سبز: فیلم «من خان هستم» را به یاد دارید؟ فیلمی محصول کشور هند که در آن رضوان خان از دیدن رنگ زرد وحشت داشت. با دیدن این فیلم حتما با خودتان فکر کرده‌اید که این ترس، یک ترس تخیلی است و امکان ندارد کسی پیدا شود که از رنگ آن‌ هم رنگ زرد بترسد. واقعیت این است که رضوان خان یکی از معدود افرادی است که با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کند. درست است که در جهان ترس‌های زیادی وجود دارد و افراد ممکن است از چیزهای زیادی از تاریکی گرفته تا حضور در مناطق ناشناخته و حتی حشرات وحشت داشته باشند اما برخی از فوبیاها مانند فوبیای رنگ می‌تواند برای بسیاری عجیب و غیرقابل باور به نظر برسد.

فوبیای رنگ چیست؟

فوبیا، یک ترس طبیعی نیست. به همین دلیل، نشانه‌های آن نیز با ترس معمولی تفاوت دارد. فوبیا هراس شدیدی است که به فرد درباره یک خطر معلوم، بیرونی و غیر مبهم هشدار می‌دهد. این هشدار با نشانه‌های فیزیولوژیکی همراه است.

واکنش فردی که دچار فوبیا است هنگام مواجهه با موقعیتی که از آن هراس دارد آنقدر شدید است که اطرافیان به راحتی متوجه می‌شوند رفتار فرد غیر طبیعی است. وراثت، ژنتیک و شیمی مغز همراه با تجارب گذشته نقش مهمی در ایجاد ترس یا فوبیا دارد. در مورد رنگ نیز تجربه تلخی از گذشته می‌تواند این نوع ترس را ایجاد کند.


انواع فوبیای رنگ کدام است؟

فوبیاهای خاصی برای برخی رنگ‌های خاص وجود دارد. ترس از رنگ سفید leukophobia نامیده می‌شود، در حالی که ترس از رنگ سیاه melanophobia گفته می‌شود. به همین ترتیب ترس از بنفش porphyrophobia، ترس از زرد xanthophobia، ترس از قرمز erythrophobia و ترس از سبز chlorophobiaنامیده می‌شود.

چه چیزی باعث ترس از رنگ می‌شود

مانند همه ترس‌ها و هراس‌ها این نوع فوبیا هم به عنوان یک مکانیسم حفاظتی توسط ناخودآگاه عمل می‌کند. ممکن است در گذشته فرد ارتباطی با رنگ خاصی مانند زرد و عواطفی که با آن تجربه کرده، داشته باشد. تا زمانی که این افکار منفی وجود دارد ناخودآگاه فرد این‌طور فکر می‌کند که این رنگ خطرناک است و برای آن‌که بداند چطور خود را حفظ کند نباید با این رنگ مواجه شود. به این ترتیب ترس از رنگ متولد می‌شود. ترس واقعی خود را به روش‌های متعدد نشان می‌دهد، برخی افراد مدام آن را تجربه می‌کنند و برخی دیگر تنها در پاسخ به محرک‌های مستقیم واکنش نشان می‌دهند.

علت چیست؟

مانند همه انواع ترس فردی که فوبیای رنگ دارد در طول زندگی‌اش تجربه‌ای ناخوشایند داشته است. ترس از رنگ به دلایل گوناگونی اتفاق می‌افتد، حتی ممکن است فقط از اسم رنگ استفاده شود تا فرد دچار فوبیا شود. برای برخی ارتباط ذهنی بین رنگ و احساسی خاص می‌تواند آنها را از آن رنگ بیزار کند. شاید فرد به طور ساده از رنگ خاصی مانند زرد خوشش نيايد اما در طول زمان این دوست نداشتن ممكن است تبدیل به یک واکنش هراس‌گونه شود. شاید هم در زمان کودکی بازخوردهای منفی نسبت به یک رنگ داشته است. علت هرچه که باشد می‌تواند در فرد ایجاد اضطراب و آشفتگی عاطفی کند، به طوری که کارکرد روزانه‌اش را مختل کند.

این نوع از فوبیا قابل درمان است

درمان برای فوبیای رنگ شامل مشاوره روان درمانی و هیپنوتراپی است. درمان ترس از رنگ تا حدود زیادی به آگاهی از علت ایجاد چنین ترسی وابسته است. اگر ترس مربوط به یک مورد پزشکی مانند کوررنگی یا حساسیت به نور باشد، مراقبت‌های پزشکی و آموزش باید با روان درمانی همراه باشد. روش دیگری که برای درمان می‌توان استفاده کرد رنگ درمانی است که هم می‌تواند به طور مستقل استفاده شود و هم در کنار سایر روش‌های درمانی. برخی از درمانگران از واقعیت مجازی برای درمان استفاده می‌کنند تا بیماران کارهایی که از آنها می‌ترسند انجام دهند.دیگر روش‌هایی که می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد رفتار درمانی شناختی است که برای حساسیت‌زدایی از بیمار به کار می‌رود و الگوی فکری او را تغییر می‌دهد. این روش‌ها اغلب بسیار موفق هستند اما درمان‌های ضد اضطراب هم می‌تواند در برخی موارد کمک کند. فرآیند درمان شامل مراحل خاص به دست آوردن اعتماد به نفس، آرامش و شادی و روش‌های غلبه بر خشم،‌ غم، ‌ترس، درد، احساس گناه و اضطراب می‌شود.

علائم چیست؟

واکنش در ترس از رنگ می‌تواند روانی، احساسی یا فیزیکی باشد. اضطراب و ترس می‌تواند از یک دلهره ساده و خفیف تا یک حمله کامل ترس وجود داشته باشد. افراد مبتلا به این نوع ترس اغلب از سردرد،‌ تهوع و سرگیجه شکایت دارند. افرادی که از این مشکل رنج می‌برند در زمان مواجهه با رنگی که از آن متنفرند واکنش منفی نشان می‌دهند، آنها به راحتی احساس بیماری می‌کنند و اگر از منبع اضطراب دور نشوند ترس‌شان افزایش می‌یابد. تهوع، سردرد، سرگیجه و اضطراب شدید از علائم اولیه حملات ترس است. علائم روانی شامل افکار وسواسی، اشکال در فکر کردن به هر چیز به جز نوع ترس و ترس از کنترل خارج شدن است. علائم عاطفی شامل اضطراب و انتظار است که می‌تواند نگرانی از هر نوع حادثه‌ای باشد که آنها را در برابر رنگی که از آن متنفرند قرار دهد و منجر به ایجاد وضعیت خشم،‌غم،‌اندوه و احساس گناه شود. در مجموع علائم این نوع فوبیا از فردی به فرد دیگر متفاوت است.

چطور تشخیص داده می‌شود؟

بیشتر موارد ترس از رنگ و از جمله ترس از رنگ زرد را افراد خودشان تشخیص می‌دهند.فرد متوجه می‌شود که ترسش غیرمعقول است. فرد دارای فوبیا مي‌تواند این هراسش را با پزشک درمیان بگذارد. به ندرت ممکن است پزشک در صحبت‌های اولیه با بیمار این نوع فوبیا را تشخيص دهد اما به طور معمول پس از رد هرگونه دلایل فیزیکی برای ترس، پزشک فرد را به یک متخصص روانپزشکی برای بررسی بیشتر ارجاع می‌دهد. حدود ۵ تا ۱۰ درصد از مردم نوع کمرنگی از ترس از رنگ دارند اما افراد مبتلا به کوررنگی احتمال ابتلا به این ترس را بیشتر دارند. هرگونه مشکل ناشی از کوررنگی مانند خاطره‌ای بد یا مشکل کاری می‌تواند محرکی قوی در ایجاد ترس از رنگ در آنها باشد.