بررسی روند حضور ایران در مهم ترین رویداد سینمایی جهان
پهلوگرفتن سینمای ایران درساحل کن
این روزها در محافل سینمایی نام «جشنواره فیلم کن» بسیار شنیده می‌شود، بخصوص آنکه اعلام شده «لیلا حاتمی» بازیگر ایرانی یکی از اعضای هیأت داوران بخش اصلی خواهد بود و عباس کیارستمی فیلمساز مشهور کشورمان ریاست هیأت داوران بخش سینه فونداسیون کن را برعهده خواهد داشت.
روزنامه ایران:
جوایز سینمای ایران درتاریخ جشنواره فیلم کن فرانسه
جایزه شورای عالی تکنیک و بهترین فیلم برای جوانان به فیلم «طلوع فجر» ساخته احمد فاروقی قاجار - سال ۱۳۴۳
جایزه بزرگ جشنواره سینما و جشنواره کن برای «انتظار» ساخته امیر نادری - ۱۳۵۳
جایزه روبرتو روسلینی و جایزه ترفیع و تبلیغ بخش نوعی نگاه به فیلم «زندگی و دیگر هیچ» ساخته عباس کیارستمی - ۱۳۷۱
جایزه دوربین طلایی و جایزه فیپرشی و جایزه کنفدراسیون سینمای هنر و تجربه به فیلم «بادکنک سفید» - ۱۳۷۴
جایزه نخل طلا به فیلم «طعم گیلاس» ساخته عباس کیارستمی - ۱۳۷۶
جایزه هیأت داوران به «تخته سیاه» - ۱۳۷۹
جایزه دوربین طلایی به طور مشترک به فیلم‌های «زمانی برای مستی اسب‌ها» ساخته بهمن قبادی و «جمعه» ساخته حسن یکتاپناه - ۱۳۷۹
جایزه‌های فیپرشی و کنفدراسیون سینمای هنر و تجربه به فیلم «زمانی برای مستی اسب‌ها» - ۱۳۷۹
جایزه کلیسای جهانی به فیلم «سفر قندهار» - ۱۳۸۰
جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران بخش هفته منتقدین به فیلم «زیر نور ماه» ساخته رضا میرکریمی - ۱۳۸۰
جایزه فرانسوا شالیه به بهمن قبادی برای «آوازهای سرزمین مادری‌ام»- ۱۳۸۱
جایزه هیأت داوران و کلیسای جهانی به «پنج عصر» - ۱۳۸۲
جایزه هیأت داوری نوعی نگاه به «طلای سرخ» - ۱۳۸۲
جایزه نگاه جوان بخش نوعی نگاه به «خواب تلخ» ساخته محسن امیریوسفی و ویژه هیأت داوران دوربین طلایی به خواب تلخ - ۱۳۸۳
جایزه بخش ویژه نوعی نگاه برای «کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره» ساخته بهمن قبادی در سال ۱۳۸۸ و جایزه فرانسوا شالیه برای همین فیلم.
جایزه کلیسای جهانی جشنواره به «گذشته» ساخته اصغر فرهادی- ۱۳۹۲
٭ فیلم «کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره» بدون مجوز دولتی ساخته شد و هرگز در ایران به نمایش درنیامد. «گذشته» هم محصول فرانسه بود.
این روزها در محافل سینمایی نام «جشنواره فیلم کن» بسیار شنیده می‌شود، بخصوص آنکه اعلام شده «لیلا حاتمی» بازیگر ایرانی یکی از اعضای هیأت داوران بخش اصلی خواهد بود و عباس کیارستمی فیلمساز مشهور کشورمان ریاست هیأت داوران بخش سینه فونداسیون کن را برعهده خواهد داشت.
احتمالاً برای بسیاری از خوانندگان این سطور شنیدن نام کن؛ عباس کیارستمی را یادآوری کند. این موضوع چندان هم غریب نیست چرا که او تنها فیلمساز ایرانی است که نخل طلای این جشنواره را به ایران آورده و بارها در این رویداد حضور داشته است، اما واقعیت آن است که سابقه حضور سینمای ایران نه به جایزه «طعم گیلاس» بلکه به ۵۰ سال پیش بازمی‌گردد که یک اثر کوتاه ایرانی (طلوع فجر ساخته احمد فاروقی قاجار) در این جشنواره شرکت کرد و جایزه شورای عالی تکنیک و بهترین فیلم جوانان را به دست آورد.
با همه این تفاسیر نمی‌توان انکار کرد که پس از حضور کیارستمی با «زندگی و دیگر هیچ» عملاً سینمای ایران به پای ثابت جدول برنامه‌های کن مبدل شد و سینماگران ایرانی بارها روی فرش قرمز آن رژه رفتند. به تعبیر دیگر آثار ایرانی در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ بیشترین حضور را در بخش‌های مختلف داشتند و جوایز زیادی هم دریافت کردند. اما این ماجرا در سال‌های اخیر رنگ باخته و مدیران کن فیلم‌ها زیادی از سبد سینمای ایران انتخاب نکرده اند. بالطبع درخشش سینماگران هم کمرنگ‌تر شده و نوار موفقیت‌های ما از سال ۸۸ قطع شده است.
در آستانه برگزاری شصت و هفتمین دوره جشنواره کن (۲۴ اردیبهشت تا ۴ خردادماه) به این موضوع پرداخته‌ایم که دلیل سیر نزولی حضور سینمای ایران در این جشنواره و حتی در دیگر جشنواره‌های درجه «آ» چیست؟
کن به مثابه جام جهانی
ممکن است بسیاری از علاقه‌مندان سینما از خود بپرسند؛ آیا حضور در کن اهمیت زیادی دارد؛ یا این رویداد چه تفاوتی مثلاً با جشنواره دیگری در شیکاگو یا دیگر مناطق دنیا دارد؟ پاسخ این است که جشنواره فیلم کن درصدر رویدادهای مهم سینمای جهان قرار دارد و حتی از اسکار هم معتبرتر است. کن نخستین جشنواره مهم دنیاست و پس ازآن ونیز و برلین به موازات هم دومین رقابت و گردهمایی مهم سینمای جهان به شمار می‌آیند. به معنای ساده‌تر جشنواره کن معادل جام جهانی فوتبال بوده و حضور در آن آرزوی هر فیلمساز - یا بیشتر آن‌ها - است. هر چند در جامعه ما عامه مردم درک و تلقی کاملی از چنین جشنواره‌ای ندارند، اما در نزد اهالی سینما کن را می‌توان «دروازه جشنواره‌ها» دانست، چرا که با موفقیت - و حتی حضور - یک فیلم درهای پخش جهانی برای آن اثر و توجه جشنواره‌های دیگر به سازنده‌اش گشوده می‌شود.
در هر دوره از جشنواره تنها حدود ۲۰ فیلم برای بخش اصلی و حدود ۳۰ تا ۴۰ فیلم در بخش‌های دیگر (نوعی نگاه - هفته منتقدان - دو هفته کارگردانان) پذیرفته می‌شود که این آثار از میان حدود هزاران اثر تولید شده درجهان و هزار اثر ارائه شده انتخاب می‌شوند. مثلاً از سینمای ایران هر ساله حدود ۲۰ تا ۵۰ فیلم متقاضی حضور در این جشنواره هستند. (امسال ۴۰ فیلم به طرق مختلف به کن ارسال شدند، اما هیچ یک مورد توجه انتخاب‌کنندگان قرار نگرفتند.)
حضور کمرنگ‌تر
سینمای ایران در سال‌های پیش از انقلاب در جشنواره کن شرکت داشته اما این حضورها چندان تأثیرگذار نبوده، هر چند که در میدان تک‌تازی فیلمفارسی اتفاق ارزشمندی به شمار می‌آید و قابل تقدیر است. اما در سال‌های پس از انقلاب این مسیر را خسرو سینایی با «در کوچه‌های عشق» در سال ۷۰ باز کرد، اما بدون شک «زندگی و دیگر هیچ» کیارستمی بود که در سال ۷۱ کشف سینمای ایران را نوید می‌داد و به تدریج تا پایان دهه ۷۰ مجموعاً بیش از ۱۴ اثر در دوره‌ها و بخش‌های مختلف به رقابت با دیگر آثار پرداختند. این فرآیند در دهه ۸۰ با بیش از ۲۰ فیلم کوتاه و بلند ادامه یافت، اما به ناگاه از سال ۸۸ متوقف شد و تعداد جوایز و موفقیت‌های ما نیز رو به نزول گذاشت.
در واقع پس از حضور فیلم «کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره» اساساً فیلم بلندی که محصول سینمای ایران باشد در بخش های مختلف پذیرفته نشد و تنها دو سه فیلم - که اصطلاحاً به آن‌ها تولید زیرزمینی یا بدون مجوز می‌گویند - در بخش‌های غیر اصلی به نمایش درآمدند.
جشنواره کن «جدایی نادر از سیمین» را نپذیرفت و پس از موفقیت فیلم تأثیرگذار اصغر فرهادی در برلین، شاید فرانسوی‌ها متقاعد شدند او را به ساخت «گذشته» در فرانسه ترغیب کنند. این اثر هم به عنوان محصول غیرایرانی در کن به رقابت پرداخت و فیلم‌های آخر عباس کیارستمی هم شامل «کپی برابر اصل» و «مثل یک عاشق» از کشورهای سرمایه‌گذار در این رقابت بزرگ شرکت کرد.
کن نشد، جشنواره‌ای دیگر!
فستیوال‌های بزرگ یک قانون مهم دارند که می‌گوید؛ فیلم بخش مسابقه اصلی باید برای اولین بار در آن به روی پرده برود. بنابراین بسیاری از فیلمسازان ترجیح می‌دهند بخت خود را ابتدا در کن و سپس در جشنواره‌های درجه اول دیگر مثل ونیز، برلین، مسکو، شانگهای، نانت، کارلو وی واری، لوکارنو و ... محک بزنند. بسیاری نیز جشنواره‌های دیگر را مقبول‌تر می‌دانند و از نگاه هنری خاص فرانسوی‌ها فراری‌اند.
در همین باره می‌توان گفت سال گذشته ما فیلمی در کن نداشتیم، اما «عصبانی نیستم» کار رضا درمیشیان در برلین و «ماهی و گربه» ساخته شهرام مکری در ونیز حضور داشتند، تعدادی از فیلم‌های دیگر نیز در رویدادهای دیگر شرکت کردند، یقیناً مهمترین جایزه سال گذشته موفقیت «ماهی و گربه» در بخش افق‌های ونیز و البته چند جشنواره دیگر بود. اما در سال‌های پیش‌تر پرچم ما در دست فرهادی بوده که با «جدایی نادر از سیمین» بیش از ۵۰ جایزه ریز و درشت را به دست آورد و اسکار را هم برای نخستین بار دریافت کرد. (بد نیست اشاره کنم که اسکار و گلدن گلاب جشنواره نبوده و یک روش رأی‌گیری از اعضای آکادمی دارند و بیشتر به خاطر تأثیر تبلیغاتی آن مشهور هستند.) اما اگر فیلم ماقبل آخر فرهادی را فاکتور بگیریم، اساساً در چند سال گذشته حضور سینمای ایران گرچه نسبتاً بد نبوده، اما از موفقیت‌های چندانی برخوردار نبوده است.
اهالی فن چه نظری دارند؟
برای آنکه به قضاوت دقیق‌تری دست پیدا کنیم، به سراغ بعضی از سینماگران و شرکت‌کنندگان دوره‌های گذشته کن، رفتم تا در همین باره نظرشان را بدانیم.
ابوالفضل جلیلی کارگردان مشهور ایرانی - که فیلم‌هایش در آن سوی مرزها بیش از وطنش شناخته شده و به نمایش درآمده‌اند - در باره کمرنگ شدن حضور سینمای ایران در کن و جشنواره‌های دیگر به ما می‌گوید: «این مسأله دلایل مختلفی دارد. اما در نهایت یک مشکل اصلی دارد که به مدیران فرهنگی کشور بازمی گردد. به طور ساده تر می‌شود گفت موضوع جشنواره‌ها را ما با دست پس می زنیم و با پا پیش می‌کشیم. در واقع پس از این همه سال هنوز نمی‌دانیم که حضور بین‌المللی برای سینمای ایران خوب است یا نه؟ اما اگر نظر خودم را بخواهید می‌گویم حضور در جشنواره‌ها برای ما خوب و مفید است. برای آنکه ما مدعی هستیم که تفکر انقلابی ما یک تفکر جهانی است، پس برای ترویج چنین تفکری لازم است حضور جهانی داشته باشیم. به نظرم حضور مداوم ما در جشنواره‌های جهانی بزرگترین تبلیغ برای انقلاب اسلامی است.»این کارگردان که بارها در جشنواره کن حضور داشته درخصوص روند نزولی حضور سینمای ایران در محافل جهانی و بخصوص کن تأکید می‌کند: «چند سالی بود که دراینجا عنان کار به دست کسانی افتاد که با این حوزه مخالف بودند و باعث شدند فیلمسازان دگراندیش ما بیکار بمانند. در نتیجه آثار شاخصی به جشنواره‌ها ارائه نشد، از طرف دیگر فیلمسازان جوان هم که الگویی جز تقلیدی از شیوه‌های قبلی نداشتند دچار تکرار شدند. در حالی که دنیا طالب حرف نو و جدید است.»او که ده‌ها جایزه از جمله جایزه ونیز، نانت، لوکارنو و رم را درکارنامه دارد، اضافه می‌کند: «در این سال‌ها خیلی از مدیران جشنواره با خود ما تماس می‌گرفتند و درباره فیلم‌های جدیدمان می‌پرسیدند، یعنی حیثیت ملی ما در این مدت به حیثیت فردی تبدیل شده بود. اما امیدوارم در دولت کنونی مسئولان فرهنگی سینما را در داخل و خارج از کشور احیا کنند، متأسفانه بسیاری از کارگردانان یا ایران را ترک کرده‌اند یا بیکار هستند.»
امیر اسفندیاری، یکی از مدیران با سابقه بنیاد سینمایی فارابی است که تجربه سال‌ها حضور در جشنواره کن و دیگر رویدادهای سینمایی جهان را دارد. از او در همین باره می‌پرسیم و این سؤال را مطرح می‌کنیم که «چرا حضور سینمای ایران در جشنواره‌های مهم مثل کن کمرنگ شده و دیگر اینکه میزان موفقیت‌های ما پایین آمده است؟»
اما او اعتقاد دارد، ما همچنان حضور پررنگی در جشنواره‌های مختلف داریم و در سال‌های گذشته هم جوایز زیادی به دست آورده‌ایم. اسفندیاری با تأکید بر اینکه توقع زیاد شده و انتظار داریم همیشه درصدر باشیم ، اضافه می‌کند: «به هر حال هر جشنواره سیاستی دارد. مثلاً کشف یک چهره با استعداد و جدید یا حمایت از سینمای یک کشور یا منطقه. سال‌ها بود که سینمای ایران مورد توجه مدیران جشنواره کن بوده، اما دیگر سینمای ما برایشان آن حالت قبلی را ندارد، یعنی از مرحله کشف و حمایت گذر کرده است. در حال حاضر به سینمای کشورهایی مثل ترکیه، رومانی، دانمارک، اندونزی و ... توجه دارند، حال آنکه بسیاری از سینماگران مورد توجه آن‌ها از عباس کیارستمی، اصغر فرهادی یا کارگردانان دیگر ما تأثیر گرفته‌اند.»
مدیر امور بین‌الملل فارابی در ادامه می‌گوید: «در حالی که سینماگران بسیاری از کشورها به کن آمدند و به سرعت فراموش شدند، سینمای ایران و فیلمسازان ما سال‌هاست مورد توجه قرار دارند، مثلاً پس از دریافت نخل طلا، قبادی، مخملباف‌ها، سالور، میرکریمی، افخمی، مهرجویی، امیر یوسفی و ... در این جشواره فیلم داشتند و جایزه گرفتند.»
او تأکید می‌کند: «اگر فیلمسازی فیلم را برای جشنواره و جایزه بسازد، راه به خطا برده و در اصل باید فیلم را ابتدا برای مردم خودش بسازد و به فرهنگ، آیین‌ها، روابط انسانی و مسائل اقلیم خودش توجه کند. به این ترتیب مدیران جشنواره‌ها هم فیلم را مورد توجه قرار خواهند داد. اما مشکل دیگری هم در این میان است که در کشور ما سرمایه‌گذاری اصولی روی سینما انجام نشده و کافی است آن را با سرمایه‌گذاری روی فوتبال مقایسه کنید. با این حال سینمای ایران همچنان مورد توجه جشنواره‌های جهان می‌تواند باشد و بخصوص در عرصه سینمای کودک می‌تواند حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد، چرا که همین سینمای کودک بوده که توجه جهانی را به سینمای ما جلب کرده است. از سوی دیگر جهان به لحاظ تولیدات خوب سینمای کودک در مضیقه است، مثلاً در هند که سالانه حدود ۱۰۰۰ فیلم ساخته می‌شود از فیلم‌های کودک ما استقبال می‌کنند.»
اسفندیاری در خاتمه حضور لیلا حاتمی و عباس کیارستمی را به عنوان داوران جشنواره کن ۲۰۱۴ اتفاق مهمی دانسته و آن را همچون حضور آثار ایرانی در بخش مسابقه باارزش بیان می‌کند.
غلامرضا موسوی، تهیه‌کننده سینما که تجربه ۲۱ دوره حضور در جشنواره کن را دارد، درباره موضوع مورد نظر ما می‌گوید: «یکی از دلایل اصلی کمرنگ شدن حضور آثار سینمای ایران در بخش‌های مختلف به نگاه «تی‌یره فرمو» بازمی‌گردد و به نظر می‌رسد با سینمای ایران دچار مشکل شده است. شما می‌بینید که آثار ما در فستیوال‌های دیگر مثل برلین و ونیز حضور پیدا می‌کنند و حتی جایزه هم می‌گیرند، اما ظاهراً مدیر جشنواره کن با سینمای ایران برخورد منطقی ندارد. حالا اگر از انتخاب دو داور ایرانی امسال بگذریم می‌بینید که از میان ۳۰ تا ۴۰ فیلم ایرانی حتی یک فیلم را انتخاب نکرده‌اند در حالی که حداقل چند فیلم ما شرایط لازم را برای نمایش در کن داشتند. شخصاً سال گذشته فیلم‌هایی را در بخش‌های مختلف دیدم که بسیاری از فیلم‌های جشنواره فجر سی و دوم از آن‌ها یک سر و گردن بالاتر قرار می‌گیرند. من امیدوارم با پایان دوره خدمت ایشان سینمای ایران فارغ از جایزه حداقل در جشنواره فیلم‌هایی داشته باشد.»
موسوی تأکید می‌کند: «ممکن است در این سال‌ها فیلم‌های قوی و عالی کمتر ساخته باشیم، اما بسیاری از همین آثار می‌توانستند در بخش‌های نوعی نگاه، هفته منتقدان و دو هفته کارگردانان به نمایش درآیند.»
اما محمد حقیقت، کارگردان ایرانی مقیم فرانسه درباره حضور سینمای ایران در کن نظر دیگری دارد، او می‌گوید: «در هر سال یا هر دوره از جشنواره کن موجی پدید می‌آید که روی سینمای یک کشور یا منطقه تمرکز می‌کند. در دوره امریکا، در دوره‌ای دیگر آسیا یا اروپای شرقی و... این موضوع دلیل خاصی ندارد و معنی‌اش این نیست که با ایران یا سینمای ایران خوب نیستند. دلیل سیاسی هم ندارد.»
حقیقت که در ماجرای انتخاب و معرفی فیلم‌های ایرانی نقش داشته درباره ملاک‌ها و معیارهای انتخاب فیلم‌های این جشنواره و اینکه آیا فیلم‌های ایرانی این ملاک‌ها را دارا بوده‌اند یا نه؟ پاسخ می‌دهد: «واقعاً متر و معیار مشخصی نمی‌توان برای یک اثر هنری و خصوصاً یک فیلم ارائه کرد. مثل یک تابلوی هنری است که ممکن است از نظر ما بی‌ارزش باشد، اما از نظر یک نفر دیگر شاهکار تلقی شود. سینما مثل دوومیدانی نیست که قواعد مشخصی در آن بتوان تعیین کرد. اما مشکل سینمای ایران این است که تصور می‌کند جهان را فتح کرده است.
به نظر من سینماگران ایرانی در این سال‌ها فیلم‌های خوبی ساخته‌اند اما ممکن است با سلیقه کن نزدیک نباشد و با نظر مدیران برلین نزدیک باشد. من فکر می‌کنم سینماگران ایرانی در جریان سینمای جدید جهان قرار ندارند و به دنبال ایده‌ها و سوژه‌های جدید نمی‌روند. مثلاً کلوزآپ کیارستمی را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و همین الآن اگر ساخته شده باشد مدیران کن آن را قبول می‌کنند، چون موضوع بکری دارد و ساختارش خلاقانه است.»حقیقت با اشاره به اینکه امسال حدود ۳۰ تا ۴۰ فیلم به جشنواره رسیده که بیشتر آن‌ها را دیده است، درخصوص دلایل عدم توجه به این آثار نیز به ما گفت:«جز یکی دو مورد که تا مرز انتخاب شدن پیش آمدند، تقریباً بقیه آثار دنباله‌روی اصغر فرهادی بودند. در حالی که خود فرهادی هست و می‌تواند نسخه بهتری بسازد، پس باید سینماگران به استعداد و توانایی و خلاقیت خودشان تکیه کنند.>
به امید سال‌های بهتر
در این نکته شکی نیست که خلق یک اثر هنری شرایط، امکانات و زمینه هموار نیاز دارد. اما سینماگران نیز به عنوان بزرگترین عامل مؤثر در خلق یک فیلم ماندگار نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. پس در میان این دو فضا بهترین راه حل برای ارتقای آثار سینمای ایران ایجاد بسترهای لازم برای فعالیت سینماگران خواهد بود. شاید با بها دادن به کارگردان‌های کنار مانده، حمایت از استعدادهای جدید و مهربانی با سینماگران فعال بتوان مسیر درستی را برای تولید آثار بهتر مهیا کرد. برای آنکه به شناخت درستی از آثار ایرانی برسیم باید به کارنامه سینمای ایران در سال‌های اخیر نگاهی بیندازیم ، بهتر است کلاهمان را قاضی کنیم و ببینیم واقعاً جز فیلم ماقبل آخر اصغر فرهادی و چند فیلم با رویکرد هنری چه اثری در معیارهای توأمان هنری و جهانی در سینمای ایران تولید شده است؟
حضور سینمای ایران درتاریخ جشنواره فیلم کن فرانسه
کوروش کبیر (ساخته مصطفی فرزانه) - بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه- سال ۱۳۴۰
طلوع فجر (احمد فاروقی قاجار) - بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه - ۱۳۴۲
شب قوزی (فرخ غفاری) - بخش هفته منتقدین- ۱۳۴۳
گاو (داریوش مهرجویی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۵۰
پستچی (داریوش مهرجویی) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۵۱
شهرخاکستری (انیمیشن/ ساخته فرشید مثقالی) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها ۱۳۵۲
انتظار ( امیر نادری ) - ۱۳۵۳
شازده احتجاب (بهمن فرمان‌آرا) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۵۴
تداعی (انیمیشن/ نورالدین زرین‌کلک)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۵۴
سایه‌های بلندباد (بهمن فرمان‌آرا)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۵۸
چریکه تارا (بهرام بیضایی)- بخش نوعی نگاه - سال ۱۳۵۹
نظم (سهراب شهیدثالث/ محصول آلمان)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۵۹
در کوچه‌های عشق (خسرو سینایی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۰
قلب (سعید مجاوری)- بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه - ۱۳۷۱
زندگی و دیگر هیچ (عباس کیارستمی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۱
بدوک (مجید مجیدی)- بخش ۱۵ روز کارگردانان - ۱۳۷۱
زیر درختان زیتون (عباس کیارستمی)- مسابقه اصلی- ۱۳۷۲
زینت (ابراهیم مختاری)- هفته منتقدین- ۱۳۷۲
نوبت عاشقی و سلام سینما- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۴
بادکنک سفید- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۷۴
گبه- بخش نوعی نگاه- ۱۳۷۵
طعم گیلاس (عباس کیارستمی)- بخش اصلی - ۱۳۷۶
سیب- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۷
گناه اول (فهیمه سرخابی)- بخش سینه فونداسیون - ۱۳۷۷
قصه‌های کیش (ناصر تقوایی/ ابوالفضل جلیلی)- اصلی- ۱۳۷۷
دایره (محمد شیروانی)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۷۷
تخته سیاه- بخش مسابقه - ۱۳۷۹
زمانی برای مستی اسب‌ها (بهمن قبادی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۷۹
جمعه (حسن یکتاپناه)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۹
سفر قندهار- بخش مسابقه - ۱۳۸۰
آ.ب. آفریقا (عباس کیارستمی)- بخش خارج از مسابقه- ۱۳۸۰
زیر نور ماه (رضا میرکریمی)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۸۰
بومی و بیگانه (علی‌محمد قاسمی) - بخش هفته منتقدین - ۱۳۸۰
ده (عباس کیارستمی)- بخش مسابقه- ۱۳۸۱
بمانی (داریوش مهرجویی)- بخش نوعی نگاه- ۱۳۸۱
آوازهای سرزمین مادری‌ام (بهمن قبادی)- بخش نوعی نگاه- ۱۳۸۱
چت (شادمهر راستین) و گیوتین (بهرام عظیم‌پور) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۸۱
پنج عصر - بخش مسابقه - ۱۳۸۲
طلای سرخ - بخش نوعی نگاه - ۱۳۸۲
نفس عمیق (پرویز شهبازی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۲
دو فرشته (محمد حقیقت)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۸۲
پنج و ۱۰ روی ۱۰ (عباس کیارستمی)- بخش اصلی - ۱۳۸۳
خواب تلخ (محسن امیریوسفی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۳
گاوخونی (بهروز افخمی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۳
یک شب (نیکی کریمی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۸۴
جزیره آهنی (محمد رسول‌اف)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۴
گریه‌ها (کوتاه/ عباس کیارستمی)- مجموعه شصتمین دوره جشنواره کن-۱۳۸۶
ترانه تنهایی تهران (سامان سالور)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۸۷
کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره (بهمن قبادی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۸۸
دوئت (نوید دانش)- بخش سینه فونداسیون - ۱۳۹۲
بیشتر از ۲ ساعت (علی اصغری)- بخش سینه فونداسیون - ۱۳۹۲
٭ لازم به یادآوری است که در سال‌های ۸۹، ۹۱ و ۹۲ به ترتیب فیلم‌های «کپی برابر اصل» ساخته عباس کیارستمی، «مثل یک عاشق» به کارگردانی عباس کیارستمی و «گذشته» ساخته اصغر فرهادی به عنوان محصولات غیرایرانی در جشنواره کن شرکت داشته‌اند. همچنین در سال ۹۰ دو فیلم «این فیلم نیست» ساخته مشترک جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب و «به امید دیدار» ساخته محمد رسول‌اف بدون مجوز دولتی ساخته شده و توسط خود سازندگان به کن ارسال شد که هر دو در بخش نوعی نگاه به نمایش درآمدند.
جوایز سینمای ایران درتاریخ جشنواره فیلم کن فرانسه
جایزه شورای عالی تکنیک و بهترین فیلم برای جوانان به فیلم «طلوع فجر» ساخته احمد فاروقی قاجار - سال ۱۳۴۳
جایزه بزرگ جشنواره سینما و جشنواره کن برای «انتظار» ساخته امیر نادری - ۱۳۵۳
جایزه روبرتو روسلینی و جایزه ترفیع و تبلیغ بخش نوعی نگاه به فیلم «زندگی و دیگر هیچ» ساخته عباس کیارستمی - ۱۳۷۱
جایزه دوربین طلایی و جایزه فیپرشی و جایزه کنفدراسیون سینمای هنر و تجربه به فیلم «بادکنک سفید» - ۱۳۷۴
جایزه نخل طلا به فیلم «طعم گیلاس» ساخته عباس کیارستمی - ۱۳۷۶
جایزه هیأت داوران به «تخته سیاه» - ۱۳۷۹
جایزه دوربین طلایی به طور مشترک به فیلم‌های «زمانی برای مستی اسب‌ها» ساخته بهمن قبادی و «جمعه» ساخته حسن یکتاپناه - ۱۳۷۹
جایزه‌های فیپرشی و کنفدراسیون سینمای هنر و تجربه به فیلم «زمانی برای مستی اسب‌ها» - ۱۳۷۹
جایزه کلیسای جهانی به فیلم «سفر قندهار» - ۱۳۸۰
جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران بخش هفته منتقدین به فیلم «زیر نور ماه» ساخته رضا میرکریمی - ۱۳۸۰
جایزه فرانسوا شالیه به بهمن قبادی برای «آوازهای سرزمین مادری‌ام»- ۱۳۸۱
جایزه هیأت داوران و کلیسای جهانی به «پنج عصر» - ۱۳۸۲
جایزه هیأت داوری نوعی نگاه به «طلای سرخ» - ۱۳۸۲
جایزه نگاه جوان بخش نوعی نگاه به «خواب تلخ» ساخته محسن امیریوسفی و ویژه هیأت داوران دوربین طلایی به خواب تلخ - ۱۳۸۳
جایزه بخش ویژه نوعی نگاه برای «کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره» ساخته بهمن قبادی در سال ۱۳۸۸ و جایزه فرانسوا شالیه برای همین فیلم.
جایزه کلیسای جهانی جشنواره به «گذشته» ساخته اصغر فرهادی- ۱۳۹۲
٭ فیلم «کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره» بدون مجوز دولتی ساخته شد و هرگز در ایران به نمایش درنیامد. «گذشته» هم محصول فرانسه بود.
این روزها در محافل سینمایی نام «جشنواره فیلم کن» بسیار شنیده می‌شود، بخصوص آنکه اعلام شده «لیلا حاتمی» بازیگر ایرانی یکی از اعضای هیأت داوران بخش اصلی خواهد بود و عباس کیارستمی فیلمساز مشهور کشورمان ریاست هیأت داوران بخش سینه فونداسیون کن را برعهده خواهد داشت.
احتمالاً برای بسیاری از خوانندگان این سطور شنیدن نام کن؛ عباس کیارستمی را یادآوری کند. این موضوع چندان هم غریب نیست چرا که او تنها فیلمساز ایرانی است که نخل طلای این جشنواره را به ایران آورده و بارها در این رویداد حضور داشته است، اما واقعیت آن است که سابقه حضور سینمای ایران نه به جایزه «طعم گیلاس» بلکه به ۵۰ سال پیش بازمی‌گردد که یک اثر کوتاه ایرانی (طلوع فجر ساخته احمد فاروقی قاجار) در این جشنواره شرکت کرد و جایزه شورای عالی تکنیک و بهترین فیلم جوانان را به دست آورد.
با همه این تفاسیر نمی‌توان انکار کرد که پس از حضور کیارستمی با «زندگی و دیگر هیچ» عملاً سینمای ایران به پای ثابت جدول برنامه‌های کن مبدل شد و سینماگران ایرانی بارها روی فرش قرمز آن رژه رفتند. به تعبیر دیگر آثار ایرانی در اواخر دهه ۷۰ و اوایل دهه ۸۰ بیشترین حضور را در بخش‌های مختلف داشتند و جوایز زیادی هم دریافت کردند. اما این ماجرا در سال‌های اخیر رنگ باخته و مدیران کن فیلم‌ها زیادی از سبد سینمای ایران انتخاب نکرده اند. بالطبع درخشش سینماگران هم کمرنگ‌تر شده و نوار موفقیت‌های ما از سال ۸۸ قطع شده است.
در آستانه برگزاری شصت و هفتمین دوره جشنواره کن (۲۴ اردیبهشت تا ۴ خردادماه) به این موضوع پرداخته‌ایم که دلیل سیر نزولی حضور سینمای ایران در این جشنواره و حتی در دیگر جشنواره‌های درجه «آ» چیست؟
کن به مثابه جام جهانی
ممکن است بسیاری از علاقه‌مندان سینما از خود بپرسند؛ آیا حضور در کن اهمیت زیادی دارد؛ یا این رویداد چه تفاوتی مثلاً با جشنواره دیگری در شیکاگو یا دیگر مناطق دنیا دارد؟ پاسخ این است که جشنواره فیلم کن درصدر رویدادهای مهم سینمای جهان قرار دارد و حتی از اسکار هم معتبرتر است. کن نخستین جشنواره مهم دنیاست و پس ازآن ونیز و برلین به موازات هم دومین رقابت و گردهمایی مهم سینمای جهان به شمار می‌آیند. به معنای ساده‌تر جشنواره کن معادل جام جهانی فوتبال بوده و حضور در آن آرزوی هر فیلمساز - یا بیشتر آن‌ها - است. هر چند در جامعه ما عامه مردم درک و تلقی کاملی از چنین جشنواره‌ای ندارند، اما در نزد اهالی سینما کن را می‌توان «دروازه جشنواره‌ها» دانست، چرا که با موفقیت - و حتی حضور - یک فیلم درهای پخش جهانی برای آن اثر و توجه جشنواره‌های دیگر به سازنده‌اش گشوده می‌شود.
در هر دوره از جشنواره تنها حدود ۲۰ فیلم برای بخش اصلی و حدود ۳۰ تا ۴۰ فیلم در بخش‌های دیگر (نوعی نگاه - هفته منتقدان - دو هفته کارگردانان) پذیرفته می‌شود که این آثار از میان حدود هزاران اثر تولید شده درجهان و هزار اثر ارائه شده انتخاب می‌شوند. مثلاً از سینمای ایران هر ساله حدود ۲۰ تا ۵۰ فیلم متقاضی حضور در این جشنواره هستند. (امسال ۴۰ فیلم به طرق مختلف به کن ارسال شدند، اما هیچ یک مورد توجه انتخاب‌کنندگان قرار نگرفتند.)
حضور کمرنگ‌تر
سینمای ایران در سال‌های پیش از انقلاب در جشنواره کن شرکت داشته اما این حضورها چندان تأثیرگذار نبوده، هر چند که در میدان تک‌تازی فیلمفارسی اتفاق ارزشمندی به شمار می‌آید و قابل تقدیر است. اما در سال‌های پس از انقلاب این مسیر را خسرو سینایی با «در کوچه‌های عشق» در سال ۷۰ باز کرد، اما بدون شک «زندگی و دیگر هیچ» کیارستمی بود که در سال ۷۱ کشف سینمای ایران را نوید می‌داد و به تدریج تا پایان دهه ۷۰ مجموعاً بیش از ۱۴ اثر در دوره‌ها و بخش‌های مختلف به رقابت با دیگر آثار پرداختند. این فرآیند در دهه ۸۰ با بیش از ۲۰ فیلم کوتاه و بلند ادامه یافت، اما به ناگاه از سال ۸۸ متوقف شد و تعداد جوایز و موفقیت‌های ما نیز رو به نزول گذاشت.
در واقع پس از حضور فیلم «کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره» اساساً فیلم بلندی که محصول سینمای ایران باشد در بخش های مختلف پذیرفته نشد و تنها دو سه فیلم - که اصطلاحاً به آن‌ها تولید زیرزمینی یا بدون مجوز می‌گویند - در بخش‌های غیر اصلی به نمایش درآمدند.
جشنواره کن «جدایی نادر از سیمین» را نپذیرفت و پس از موفقیت فیلم تأثیرگذار اصغر فرهادی در برلین، شاید فرانسوی‌ها متقاعد شدند او را به ساخت «گذشته» در فرانسه ترغیب کنند. این اثر هم به عنوان محصول غیرایرانی در کن به رقابت پرداخت و فیلم‌های آخر عباس کیارستمی هم شامل «کپی برابر اصل» و «مثل یک عاشق» از کشورهای سرمایه‌گذار در این رقابت بزرگ شرکت کرد.
کن نشد، جشنواره‌ای دیگر!
فستیوال‌های بزرگ یک قانون مهم دارند که می‌گوید؛ فیلم بخش مسابقه اصلی باید برای اولین بار در آن به روی پرده برود. بنابراین بسیاری از فیلمسازان ترجیح می‌دهند بخت خود را ابتدا در کن و سپس در جشنواره‌های درجه اول دیگر مثل ونیز، برلین، مسکو، شانگهای، نانت، کارلو وی واری، لوکارنو و ... محک بزنند. بسیاری نیز جشنواره‌های دیگر را مقبول‌تر می‌دانند و از نگاه هنری خاص فرانسوی‌ها فراری‌اند.
در همین باره می‌توان گفت سال گذشته ما فیلمی در کن نداشتیم، اما «عصبانی نیستم» کار رضا درمیشیان در برلین و «ماهی و گربه» ساخته شهرام مکری در ونیز حضور داشتند، تعدادی از فیلم‌های دیگر نیز در رویدادهای دیگر شرکت کردند، یقیناً مهمترین جایزه سال گذشته موفقیت «ماهی و گربه» در بخش افق‌های ونیز و البته چند جشنواره دیگر بود. اما در سال‌های پیش‌تر پرچم ما در دست فرهادی بوده که با «جدایی نادر از سیمین» بیش از ۵۰ جایزه ریز و درشت را به دست آورد و اسکار را هم برای نخستین بار دریافت کرد. (بد نیست اشاره کنم که اسکار و گلدن گلاب جشنواره نبوده و یک روش رأی‌گیری از اعضای آکادمی دارند و بیشتر به خاطر تأثیر تبلیغاتی آن مشهور هستند.) اما اگر فیلم ماقبل آخر فرهادی را فاکتور بگیریم، اساساً در چند سال گذشته حضور سینمای ایران گرچه نسبتاً بد نبوده، اما از موفقیت‌های چندانی برخوردار نبوده است.
اهالی فن چه نظری دارند؟
برای آنکه به قضاوت دقیق‌تری دست پیدا کنیم، به سراغ بعضی از سینماگران و شرکت‌کنندگان دوره‌های گذشته کن، رفتم تا در همین باره نظرشان را بدانیم.
ابوالفضل جلیلی کارگردان مشهور ایرانی - که فیلم‌هایش در آن سوی مرزها بیش از وطنش شناخته شده و به نمایش درآمده‌اند - در باره کمرنگ شدن حضور سینمای ایران در کن و جشنواره‌های دیگر به ما می‌گوید: «این مسأله دلایل مختلفی دارد. اما در نهایت یک مشکل اصلی دارد که به مدیران فرهنگی کشور بازمی گردد. به طور ساده تر می‌شود گفت موضوع جشنواره‌ها را ما با دست پس می زنیم و با پا پیش می‌کشیم. در واقع پس از این همه سال هنوز نمی‌دانیم که حضور بین‌المللی برای سینمای ایران خوب است یا نه؟ اما اگر نظر خودم را بخواهید می‌گویم حضور در جشنواره‌ها برای ما خوب و مفید است. برای آنکه ما مدعی هستیم که تفکر انقلابی ما یک تفکر جهانی است، پس برای ترویج چنین تفکری لازم است حضور جهانی داشته باشیم. به نظرم حضور مداوم ما در جشنواره‌های جهانی بزرگترین تبلیغ برای انقلاب اسلامی است.»این کارگردان که بارها در جشنواره کن حضور داشته درخصوص روند نزولی حضور سینمای ایران در محافل جهانی و بخصوص کن تأکید می‌کند: «چند سالی بود که دراینجا عنان کار به دست کسانی افتاد که با این حوزه مخالف بودند و باعث شدند فیلمسازان دگراندیش ما بیکار بمانند. در نتیجه آثار شاخصی به جشنواره‌ها ارائه نشد، از طرف دیگر فیلمسازان جوان هم که الگویی جز تقلیدی از شیوه‌های قبلی نداشتند دچار تکرار شدند. در حالی که دنیا طالب حرف نو و جدید است.»او که ده‌ها جایزه از جمله جایزه ونیز، نانت، لوکارنو و رم را درکارنامه دارد، اضافه می‌کند: «در این سال‌ها خیلی از مدیران جشنواره با خود ما تماس می‌گرفتند و درباره فیلم‌های جدیدمان می‌پرسیدند، یعنی حیثیت ملی ما در این مدت به حیثیت فردی تبدیل شده بود. اما امیدوارم در دولت کنونی مسئولان فرهنگی سینما را در داخل و خارج از کشور احیا کنند، متأسفانه بسیاری از کارگردانان یا ایران را ترک کرده‌اند یا بیکار هستند.»
امیر اسفندیاری، یکی از مدیران با سابقه بنیاد سینمایی فارابی است که تجربه سال‌ها حضور در جشنواره کن و دیگر رویدادهای سینمایی جهان را دارد. از او در همین باره می‌پرسیم و این سؤال را مطرح می‌کنیم که «چرا حضور سینمای ایران در جشنواره‌های مهم مثل کن کمرنگ شده و دیگر اینکه میزان موفقیت‌های ما پایین آمده است؟»
اما او اعتقاد دارد، ما همچنان حضور پررنگی در جشنواره‌های مختلف داریم و در سال‌های گذشته هم جوایز زیادی به دست آورده‌ایم. اسفندیاری با تأکید بر اینکه توقع زیاد شده و انتظار داریم همیشه درصدر باشیم ، اضافه می‌کند: «به هر حال هر جشنواره سیاستی دارد. مثلاً کشف یک چهره با استعداد و جدید یا حمایت از سینمای یک کشور یا منطقه. سال‌ها بود که سینمای ایران مورد توجه مدیران جشنواره کن بوده، اما دیگر سینمای ما برایشان آن حالت قبلی را ندارد، یعنی از مرحله کشف و حمایت گذر کرده است. در حال حاضر به سینمای کشورهایی مثل ترکیه، رومانی، دانمارک، اندونزی و ... توجه دارند، حال آنکه بسیاری از سینماگران مورد توجه آن‌ها از عباس کیارستمی، اصغر فرهادی یا کارگردانان دیگر ما تأثیر گرفته‌اند.»
مدیر امور بین‌الملل فارابی در ادامه می‌گوید: «در حالی که سینماگران بسیاری از کشورها به کن آمدند و به سرعت فراموش شدند، سینمای ایران و فیلمسازان ما سال‌هاست مورد توجه قرار دارند، مثلاً پس از دریافت نخل طلا، قبادی، مخملباف‌ها، سالور، میرکریمی، افخمی، مهرجویی، امیر یوسفی و ... در این جشواره فیلم داشتند و جایزه گرفتند.»
او تأکید می‌کند: «اگر فیلمسازی فیلم را برای جشنواره و جایزه بسازد، راه به خطا برده و در اصل باید فیلم را ابتدا برای مردم خودش بسازد و به فرهنگ، آیین‌ها، روابط انسانی و مسائل اقلیم خودش توجه کند. به این ترتیب مدیران جشنواره‌ها هم فیلم را مورد توجه قرار خواهند داد. اما مشکل دیگری هم در این میان است که در کشور ما سرمایه‌گذاری اصولی روی سینما انجام نشده و کافی است آن را با سرمایه‌گذاری روی فوتبال مقایسه کنید. با این حال سینمای ایران همچنان مورد توجه جشنواره‌های جهان می‌تواند باشد و بخصوص در عرصه سینمای کودک می‌تواند حرف‌های زیادی برای گفتن داشته باشد، چرا که همین سینمای کودک بوده که توجه جهانی را به سینمای ما جلب کرده است. از سوی دیگر جهان به لحاظ تولیدات خوب سینمای کودک در مضیقه است، مثلاً در هند که سالانه حدود ۱۰۰۰ فیلم ساخته می‌شود از فیلم‌های کودک ما استقبال می‌کنند.»
اسفندیاری در خاتمه حضور لیلا حاتمی و عباس کیارستمی را به عنوان داوران جشنواره کن ۲۰۱۴ اتفاق مهمی دانسته و آن را همچون حضور آثار ایرانی در بخش مسابقه باارزش بیان می‌کند.
غلامرضا موسوی، تهیه‌کننده سینما که تجربه ۲۱ دوره حضور در جشنواره کن را دارد، درباره موضوع مورد نظر ما می‌گوید: «یکی از دلایل اصلی کمرنگ شدن حضور آثار سینمای ایران در بخش‌های مختلف به نگاه «تی‌یره فرمو» بازمی‌گردد و به نظر می‌رسد با سینمای ایران دچار مشکل شده است. شما می‌بینید که آثار ما در فستیوال‌های دیگر مثل برلین و ونیز حضور پیدا می‌کنند و حتی جایزه هم می‌گیرند، اما ظاهراً مدیر جشنواره کن با سینمای ایران برخورد منطقی ندارد. حالا اگر از انتخاب دو داور ایرانی امسال بگذریم می‌بینید که از میان ۳۰ تا ۴۰ فیلم ایرانی حتی یک فیلم را انتخاب نکرده‌اند در حالی که حداقل چند فیلم ما شرایط لازم را برای نمایش در کن داشتند. شخصاً سال گذشته فیلم‌هایی را در بخش‌های مختلف دیدم که بسیاری از فیلم‌های جشنواره فجر سی و دوم از آن‌ها یک سر و گردن بالاتر قرار می‌گیرند. من امیدوارم با پایان دوره خدمت ایشان سینمای ایران فارغ از جایزه حداقل در جشنواره فیلم‌هایی داشته باشد.»
موسوی تأکید می‌کند: «ممکن است در این سال‌ها فیلم‌های قوی و عالی کمتر ساخته باشیم، اما بسیاری از همین آثار می‌توانستند در بخش‌های نوعی نگاه، هفته منتقدان و دو هفته کارگردانان به نمایش درآیند.»
اما محمد حقیقت، کارگردان ایرانی مقیم فرانسه درباره حضور سینمای ایران در کن نظر دیگری دارد، او می‌گوید: «در هر سال یا هر دوره از جشنواره کن موجی پدید می‌آید که روی سینمای یک کشور یا منطقه تمرکز می‌کند. در دوره امریکا، در دوره‌ای دیگر آسیا یا اروپای شرقی و... این موضوع دلیل خاصی ندارد و معنی‌اش این نیست که با ایران یا سینمای ایران خوب نیستند. دلیل سیاسی هم ندارد.»
حقیقت که در ماجرای انتخاب و معرفی فیلم‌های ایرانی نقش داشته درباره ملاک‌ها و معیارهای انتخاب فیلم‌های این جشنواره و اینکه آیا فیلم‌های ایرانی این ملاک‌ها را دارا بوده‌اند یا نه؟ پاسخ می‌دهد: «واقعاً متر و معیار مشخصی نمی‌توان برای یک اثر هنری و خصوصاً یک فیلم ارائه کرد. مثل یک تابلوی هنری است که ممکن است از نظر ما بی‌ارزش باشد، اما از نظر یک نفر دیگر شاهکار تلقی شود. سینما مثل دوومیدانی نیست که قواعد مشخصی در آن بتوان تعیین کرد. اما مشکل سینمای ایران این است که تصور می‌کند جهان را فتح کرده است.
به نظر من سینماگران ایرانی در این سال‌ها فیلم‌های خوبی ساخته‌اند اما ممکن است با سلیقه کن نزدیک نباشد و با نظر مدیران برلین نزدیک باشد. من فکر می‌کنم سینماگران ایرانی در جریان سینمای جدید جهان قرار ندارند و به دنبال ایده‌ها و سوژه‌های جدید نمی‌روند. مثلاً کلوزآپ کیارستمی را می‌توان بارها و بارها تماشا کرد و همین الآن اگر ساخته شده باشد مدیران کن آن را قبول می‌کنند، چون موضوع بکری دارد و ساختارش خلاقانه است.»حقیقت با اشاره به اینکه امسال حدود ۳۰ تا ۴۰ فیلم به جشنواره رسیده که بیشتر آن‌ها را دیده است، درخصوص دلایل عدم توجه به این آثار نیز به ما گفت:«جز یکی دو مورد که تا مرز انتخاب شدن پیش آمدند، تقریباً بقیه آثار دنباله‌روی اصغر فرهادی بودند. در حالی که خود فرهادی هست و می‌تواند نسخه بهتری بسازد، پس باید سینماگران به استعداد و توانایی و خلاقیت خودشان تکیه کنند.>
به امید سال‌های بهتر
در این نکته شکی نیست که خلق یک اثر هنری شرایط، امکانات و زمینه هموار نیاز دارد. اما سینماگران نیز به عنوان بزرگترین عامل مؤثر در خلق یک فیلم ماندگار نقش تعیین‌کننده‌ای دارند. پس در میان این دو فضا بهترین راه حل برای ارتقای آثار سینمای ایران ایجاد بسترهای لازم برای فعالیت سینماگران خواهد بود. شاید با بها دادن به کارگردان‌های کنار مانده، حمایت از استعدادهای جدید و مهربانی با سینماگران فعال بتوان مسیر درستی را برای تولید آثار بهتر مهیا کرد. برای آنکه به شناخت درستی از آثار ایرانی برسیم باید به کارنامه سینمای ایران در سال‌های اخیر نگاهی بیندازیم ، بهتر است کلاهمان را قاضی کنیم و ببینیم واقعاً جز فیلم ماقبل آخر اصغر فرهادی و چند فیلم با رویکرد هنری چه اثری در معیارهای توأمان هنری و جهانی در سینمای ایران تولید شده است؟
حضور سینمای ایران درتاریخ جشنواره فیلم کن فرانسه
کوروش کبیر (ساخته مصطفی فرزانه) - بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه- سال ۱۳۴۰
طلوع فجر (احمد فاروقی قاجار) - بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه - ۱۳۴۲
شب قوزی (فرخ غفاری) - بخش هفته منتقدین- ۱۳۴۳
گاو (داریوش مهرجویی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۵۰
پستچی (داریوش مهرجویی) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۵۱
شهرخاکستری (انیمیشن/ ساخته فرشید مثقالی) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها ۱۳۵۲
انتظار ( امیر نادری ) - ۱۳۵۳
شازده احتجاب (بهمن فرمان‌آرا) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۵۴
تداعی (انیمیشن/ نورالدین زرین‌کلک)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۵۴
سایه‌های بلندباد (بهمن فرمان‌آرا)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۵۸
چریکه تارا (بهرام بیضایی)- بخش نوعی نگاه - سال ۱۳۵۹
نظم (سهراب شهیدثالث/ محصول آلمان)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۵۹
در کوچه‌های عشق (خسرو سینایی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۰
قلب (سعید مجاوری)- بخش مسابقه فیلم‌های کوتاه - ۱۳۷۱
زندگی و دیگر هیچ (عباس کیارستمی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۱
بدوک (مجید مجیدی)- بخش ۱۵ روز کارگردانان - ۱۳۷۱
زیر درختان زیتون (عباس کیارستمی)- مسابقه اصلی- ۱۳۷۲
زینت (ابراهیم مختاری)- هفته منتقدین- ۱۳۷۲
نوبت عاشقی و سلام سینما- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۴
بادکنک سفید- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۷۴
گبه- بخش نوعی نگاه- ۱۳۷۵
طعم گیلاس (عباس کیارستمی)- بخش اصلی - ۱۳۷۶
سیب- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۷
گناه اول (فهیمه سرخابی)- بخش سینه فونداسیون - ۱۳۷۷
قصه‌های کیش (ناصر تقوایی/ ابوالفضل جلیلی)- اصلی- ۱۳۷۷
دایره (محمد شیروانی)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۷۷
تخته سیاه- بخش مسابقه - ۱۳۷۹
زمانی برای مستی اسب‌ها (بهمن قبادی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۷۹
جمعه (حسن یکتاپناه)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۷۹
سفر قندهار- بخش مسابقه - ۱۳۸۰
آ.ب. آفریقا (عباس کیارستمی)- بخش خارج از مسابقه- ۱۳۸۰
زیر نور ماه (رضا میرکریمی)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۸۰
بومی و بیگانه (علی‌محمد قاسمی) - بخش هفته منتقدین - ۱۳۸۰
ده (عباس کیارستمی)- بخش مسابقه- ۱۳۸۱
بمانی (داریوش مهرجویی)- بخش نوعی نگاه- ۱۳۸۱
آوازهای سرزمین مادری‌ام (بهمن قبادی)- بخش نوعی نگاه- ۱۳۸۱
چت (شادمهر راستین) و گیوتین (بهرام عظیم‌پور) - بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۸۱
پنج عصر - بخش مسابقه - ۱۳۸۲
طلای سرخ - بخش نوعی نگاه - ۱۳۸۲
نفس عمیق (پرویز شهبازی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۲
دو فرشته (محمد حقیقت)- بخش هفته منتقدین - ۱۳۸۲
پنج و ۱۰ روی ۱۰ (عباس کیارستمی)- بخش اصلی - ۱۳۸۳
خواب تلخ (محسن امیریوسفی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۳
گاوخونی (بهروز افخمی)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۳
یک شب (نیکی کریمی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۸۴
جزیره آهنی (محمد رسول‌اف)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها - ۱۳۸۴
گریه‌ها (کوتاه/ عباس کیارستمی)- مجموعه شصتمین دوره جشنواره کن-۱۳۸۶
ترانه تنهایی تهران (سامان سالور)- بخش ۱۵ روز کارگردان‌ها- ۱۳۸۷
کسی از گربه‌های ایرونی خبر نداره (بهمن قبادی)- بخش نوعی نگاه - ۱۳۸۸
دوئت (نوید دانش)- بخش سینه فونداسیون - ۱۳۹۲
بیشتر از ۲ ساعت (علی اصغری)- بخش سینه فونداسیون - ۱۳۹۲
٭ لازم به یادآوری است که در سال‌های ۸۹، ۹۱ و ۹۲ به ترتیب فیلم‌های «کپی برابر اصل» ساخته عباس کیارستمی، «مثل یک عاشق» به کارگردانی عباس کیارستمی و «گذشته» ساخته اصغر فرهادی به عنوان محصولات غیرایرانی در جشنواره کن شرکت داشته‌اند. همچنین در سال ۹۰ دو فیلم «این فیلم نیست» ساخته مشترک جعفر پناهی و مجتبی میرطهماسب و «به امید دیدار» ساخته محمد رسول‌اف بدون مجوز دولتی ساخته شده و توسط خود سازندگان به کن ارسال شد که هر دو در بخش نوعی نگاه به نمایش درآمدند.
ارسال نظر