موسیقی ایران در سالی که گذشت...

سالنامه شرق - سحر آزاد: نبض موسیقی ایران همچنان می زند. ضربان نت ها اگرچه بر اثر فشارهای موجود بارها تضعیف شده، اما توانسته حیات خود را حفظ کند. ماجرای لغو کنسرت ها موسیقی در شهرستان ها با اینکه در سال های گذشته بی سابقه نبود، در سال 93به زنجیره ای تکراری تبدیل شد و هرچند هفته یک بار لغو یک کنسرت یا برنامه موسیقی را به خبری تکراری بدل کرد. در کنار لغو کنسرت ها باید محدودیت حضور نوازندگان و همخوانان زن در شهرستان ها، بسته شدن کلاس های موسیقی فرهنگسراهای تهران برای چند ماه، درگذشت مرتضی پاشایی و امکان صدور مجوز برای موسیقی رپ در صورت مطابقت با قوانین و عرف جامعه را از دیگر رویدادهای تاثیرگذار موسیقی در سالی که گذشت، دانست.


مجوزهای روی کاغذ

لغو کنسرت های شهرستان ها به ماجراهای هر ماه موسیقی کشور در سال ۹۳ تبدیل شد. این کنسرت ها با وجود داشتن مجوز از سوی دفتر موسیقی وزارت ارشاد، مورد اعتراض گروه های مخالف قرار می گرفتند و برخی از آنها با وجود انجام تبلیغات و فروش بلیت، فقط چند ساعت پیش از برگزاری برنامه، لغو یا به بهانه موکول شدن آن به بعدها، از ورود به صحنه بازماندند. کنسرت «چرا رفتی» به خوانندگی همایون شجریان و آهنگسازی تهمورس پورناظری که قرار بود هشتم بهمن در سالن وزارت کشور برگزار شود- با وجود پرداخت تمام هزینه های سالن و عقد قرارداد- روز برگزاری کنسرت دست اندرکاران سالن وزارت کشور، این سالن را به برنامه دیگری اختصاص داده بودند.


گروه لیان نیز توانست بعد از ۱۶ سال، مجوز اجرای دو سانس کنسرت را روز ۱۲ دی در زادگاه خود دریافت کند، اما بعد از سه ساعت تاخیر، به دلیل اعتراض گروه های مخالف، سرانجام با دخالت نیروی انتظامی و حمایت استاندار، تنها یکی از سانس ها اجرا شد. این گروه قرار بود روزهای ۱۳ و ۱۴دی هم کنسرتی در شیراز برگزار کنند، اما با مخالفت مصطفی امیری، فرماندار شیراز روبرو شد و با وجود دریافت مجوز از سوی وزارت ارشاد، نتوانستند روی صحنه بروند. جریان لغو کنسرت های بوشهر محدود به لیان نشد و کنسرت سیروان خسروی، خواننده پاپ نیز که عنوان شده بود، ۱۷ و ۱۸ دی در سینما بهمن برگزار می شود، لغو شد.


مجری این کنسرت اعلام کرد برای ایجاد فضایی آرام قبل از سفر هیات دولت به استان، کنسرت خسروی به زمان دیگری موکول شد؛ اما این خواننده در متنی در صفحه شخصی اینستاگرام خود گفت: «کنسرت بوشهر به دلیل مسایلی که خودتون بهتر می دونید لغو شد.» اوایل دی ماه نیز خبر لغو کنسرت عماد طالب زاده، دیگر خواننده پاپ در اراک روایتی دوگانه از جریان لغو کنسرت ها داشت. ایسنا به نقل از روابط عمومی طالب زاده گفت مسوولان نیروی انتظامی و اماکن اراک به تهیه کننده برنامه گفته اند حتی اجازه ورود به شهر اراک را ندارد.


در مقابل ۲۱ دی معاونت اجتماعی نیروی انتظامی در نمابری درباره این خبر، اینگونه توضیح داد: «نامبرده برای برگزاری کنسرت در مجتمع فرهنگی طوفان اراک هیچ گونه مجوزی از اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان نداشته و به دستور معاون دادستان عمومی و انقلاب شهرستان اراک از برگزاری کنسرت غیرقانونی وی جلوگیری گردیده است. «کنسرت شهرام ناظری، خواننده موسیقی سنتی که قرار بود مهرماه سال جاری در نیشابور به روی صحنه برود، لغو شد تا نام او در کنار غلامعلی پورعطایی و حسین علیزاده که کنسرتشان قبلا در نیشابور لغوشده بود، ثبت شود. در همین ماه دو کنسترت دیگر هم لغو شد.


قرار بود گروه «آرون» در مشهد اجرا داشته باشند؛ اما کنسرتشان یک روز قبل از اجرا لغو شد. گروه «عرفان» که قرار بود در هنرسرای «خورشید» اصفهان روی صحنه برود نیز به دلیل حضور نوازندگان زن نتوانست روی صحنه برود. کنسرت محسن یگانه قرار بود ۱۸ و ۱۹ مرداد در ارومیه برگزار شود اما به دلیل عدم رعایت طرح تفکیک جنسیتی لغو شد. مدیر دفتر موسیقی وزارت ارشاد اعلام کرده بود زیر بار طرحی که به جداسازی جنسیتی کنسرت ها می انجامد، نخواهدرفت. البته در میان لغو سریالی کنسرت ها، استان هایی هم بودند که در مقابل اعتراض مقاومت کردند. ۲۸ اردیبهشت سال جاری، جمعی در اعتراض به وضعیت بدحجابی و همچنین ممانعت از برپایی کنسرت مجید خراط ها و امی جهان، مقابل دفتر نماینده ولی فقیه در استان کهگیلویه و بویراحمد بر «پایبندی به قانون» تاکید کردند.


البته این کنسرت به دلیل مشکلات فنی به تعویق افتاد، اما مقاومت مسوولان محلی همچون بوشهر، باعث حمایت از گرو های موسیقی شد. مخالفت گروه های غیررسمی به برگزاری کنسرت های موسیقی مجوزدار و واکنش رسانه ها، در نهایت منجر به واکنش مسوولان انتظامی در ماه های پایانی سال شد. سردار اسماعیل احمدی مقدم، فرمانده نیروی انتظامی کشور ۲۴ دی گفت: «حساسیت و احساس وظیفه عده ای از مردم درباره مسایل فرهنگی از جمله کنسرت های موسیقی قابل تقدیر است؛ اما اگر در شهری مجوز برگزاری کنسرت هرچند برخلاف تشخیص عده ای از مردم داده شد، نیروی انتظامی از تصمیم قانونی حمایت می کند و کسی حق برهم زدن چنین مراسمی را ندارد.»

زنان فقط تماشاگر باشند

حضور زنان در گروه های موسیقی به عنوان نوازنده یا همخوان، امری است که سال هاست وجود داشته، اما ظاهرا این موضوع در برخی از شهرستان ها هنوز جا نیفتاده و براساس یک قانون نانوشته، استان هایی هستند که از ورود زنان به روی صحنه ممانعت می کنند. برخی از تهیه کنندگان و موسیقیدانان به ایسکانپور گفته اند این مشکل در ۱۳ استان و در شهرهایی مانند اصفهان، تبریز، ارومیه، زنجان، گرگان، تمامی شهرهای استان خراسان، برخی از شهرهای خوزستان و... وجود دارد.

همچنین خرداد سال جاری «شرق» گزارشی از ممانعت حضور زنان نوازنده در اصفهان منتشر کرد و براین اساس بیش از یک دهه است که طبق یک قانون نانوشته حضور زنان نوازنده در اجراهای زنده موسیقی در این شهر ممنوع است. علیرضا قربانی، خواننده ارکستر ملی، نیز قبل از اجرای کنسرت خیریه که در بهار سال جاری برقرار کرد، در اعتراض به حذف شش نوازنده زن گروهش گفت: «همه آنها خواهران خودمان هستند. اینکه چطور می توانیم آنها را از موسیقی حذف کنیم به نظر من یک مقدار برخورنده است و جای تفکر و اعتماد بیشتری دارد.» حسین علیزاده، نوازنده تار و آهنگساز، دیگر موسیقیدان ایرانی بود که به شیوع این مساله در بسیاری از شهرستان ها انتقاد کرد و گفت: «این رویکرد در طول زمان، منجر به حذف بانوان از عرصه موسیقی می شود.»


تعطیلی کلاس فرهنگسراها

یکی دیگر از موضوع هایی که اخبار موسیقی را برای مدتی تحت تاثیر قرار دارد، حذف کلاس های موسیقی در فرهنگسراها بود. به دنبال انتشار اخباری مبنی بر تعطیلی کلاس های موسیقی و اعتراض برخی از مدرسان موسیقی در این دوره ها، مسوولان سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران عنوان کردند که این کلاس ها به صورت موقت تعطیل شده اند و قرار است پس از بهبود شرایط تدریس، بار دیگر بازگشایی شوند.

با این حال رسانه ها و علاقه مندان موسیقی از این مساله بیمناک بودند که به بهانه بهتر کردن شرایط آموزش موسیقی در فرهنگسراها رو به نابودی برود. با این حال شهاب مرادی، رییس سازمان فرهنگی- هنری شهرداری تهران، عنوان کرد هدف آنها، حمایت از موسیقی فاخر و تخصصی کردن آموزش بوده و پس از این بازیگری کلاس ها فعالیت خود را آغاز می کنند. به دنبال بحث های چندماهه در این باره، حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی آذرماه در نشستی خبری از حل این مشکل و برپایی کلاس های موسیقی خبر داد.