سوسن تسلیمی؛ بازیگری که می‌توانست ستاره بماند

خبر گزاری هنرآنلاین - صبا شادور: سوسن تسلیمی هرچند سال‌هاست در ایران فعالیت ندارد، اما همچنان جایگاه‌ای ویژه‌ در میان بازیگران زن تاریخ سینمای کشورمان دارد.

با وجود اینکه عرصه بازیگری در این چند سال برای زنان بازتر شده است، اما نمی‌توانیم از سوسن تسلیمی بازیگر بزرگ زن ایران چشم بپوشیم و او را از خاطر ببریم.

او مدت‌هاست که ایران را ترک کرده، ولی فعالیت خود در زمینه سینما را رها نکرده است. بازی‌های مقتدرانه تسلیمی هنوز الگوی بازیگری بسیاری از بازیگران حتی مطرح سینمای امروز ایران است.

حالا این روزها و بعد از گذشت تقریباً ۲۵ سال از اکران فیلم "باشو غریبه کوچک" بار دیگر به همت گروه "هنر و تجربه" این فیلم، روی پرده سینما رفته است. فیلمی که بهرام بیضایی آن را کارگردانی کرده بود و در زمان اکران مورد توجه و استقبال قرار گرفت. بیش از هرچیز بازی چشمگیر سوسن تسلیمی در این فیلم از ذهن دوستداران سینما تا کنون باقی مانده و گویی دوباره خاطرات بازی این بازیگر قدیمی سینما زنده شد. نگاهی به کارنامه بازی سوسن تسلیمی می‌تواند، فیلم‌های خوب این بازیگر را در خاطرمان تداعی کند.


تسلیمی در خانواده‌ای هنرمند بزرگ شده و مادرش نیز بازیگر بوده است. او با کارهای تئاتری‌اش در دهه ۵۰، کارنامه خوبی را از خود به جای گذاشته... نقش‌هایی در نمایشنامه‌هایی مطرح چون "عروسی خون" فدریکو گارسیا لورکا، "دایره گچی قفقازی" برتولد برشت و "مرگ یزدگرد" بهرام بیضایی.

او بعدتر از مولفه‌های بازی خود در این تقش‌ها، در سینما و فیلم‌های آینده‌اش استفاده کرد. تسلیمی با داشتن تسلطی خاص بر تکنیک بازیگری و درآمیختن خود با فرم هر نقش و کلاً استفاده از جاذبه‌های بازیگری ـ همانند صدای رسا ـ توانست بازی‌هایی درخشان را از خود در تاریخ سینمای ایران ثبت کند.

سوسن تسلیمی شاید تنها بازیگر زن ایرانی باشد که تا این حد نقش‌های متفاوت را ایفا کرده است. از زنان روستایی در فیلم‌های "باشو غریبه کوچک" و "مادیان" گرفته تا نقش‌هایی اسطوره‌ای، تاریخی و مرموز در "طلسم"، "چریکه تارا" و "مرگ یزدگرد"...

تسلیمی در "شاید وقتی دیگر" سه نقش بازی می‌کند و یکی از تصاویر ماندگار زن معاصر شهری را از خود به یادگار می‌گذارد. او بازیگری است که از پس نقش‌هایش در هر فیلم به خوبی برآمده... او حتی در نقش‌های مردانه، به عنوان یک زن از خود نقش‌هایی به جا گذاشته که کم از بازیگران مرد در عرصه سینما نداشته است. او "من" زنانه‌اش را در پس شگردهای بازیگری مردان پنهان می‌کرد و از نظر ویژگی‌های فیزیکی در بازی‌های خشن‌اش به قدری چابک بود که در مقابل بازی مردان کم نمی‌آورد.

سوسن تسلیمی با "چریکه تارا" بهرام بیضایی وارد دنیای بازیگری شد و بیشترین بازی‌هایش را هم در فیلم‌های همین کارگردان انجام داد. همکاری تسلیمی و بیضایی به‌خاطر سبک‌های خاص کار بیضایی از شخصیت‌پردازی تا ساختار روایی و بازیگری، با اندیشه‌ای همراه است که بازیگر را با نشانه‌های نمایشی در قالب شخصیت‌های تیپیک و نمادین آشنا می‌کند.

"چریکه تارا" در ابتدای انقلاب ساخته شد، اما هرگز بر روی پرده نیامد. در نتیجه تسلیمی ناشناخته باقی ماند. کمی بعد "مرگ یزدگرد" هم با همین مشکل مواجه شد. تسلیمی در این فیلم با بازی خوب و قابل تحسین خود نفش همسر آسیابان و نقش‌های دیگرش را به ذهن‌ها می‌سپارد و بالاخره، "مادیان" که تسلیمی در نقش یک زن روستایی تمام عیار برای سومین بار سینما را می‌آزماید. هرچند که تسلیمی در "باشو غریبه کوچک" این نقش را رنگ و بویی دیگر می‌دهد. حرکات رقص‌گونه نابی در "باشو" که به نوعی مراسم "زار" را انجام می‌دهد، شخصیت یک زن روستایی گیلکی را در به یادماندنی‌ترین نقش سینمایی در کارنامه‌اش به ثبت می‌رساند. او در "طلسم" داریوش فرهنگ، بیشتر از تجربه بازی‌های خود در فیلم‌های قبلی‌اش استفاده می‌کند و نقشی نه چندان عادی را در توده‌ای انبوه از مواد گریم جان می‌بخشد.

بعد از این تجربیات و البته تجربه‌ای میان این کارها به نام "سربداران" که تسلیمی را در قامت یک ستاره تلویزیونی هم فرو می‌برد، "شاید وقتی دیگر" بر پرده‌ها رفت. او در فیلم نقش کاراکتری را ایفا می‌کند که هویت خود را از دست داده و ترس او را رها نمی‌کند. صدای سگ و صدای باران او را به هراس می‌اندازد و او می‌خواهد گذشته خود را بیابد. تسلیمی در این فیلم با زندگی بیگانه می‌شود و تنهایی در او رسوخ می‌کند... البته او از پس سه نقش خود در "شاید وقتی دیگر" به‌خوبی برمی‌آید.

سوسن تسلیمی سال ۶۹ ایران را به مقصد سوئد ترک می‌کند و در آنجا کارهای هنری خود را ادامه می‌دهد... او فیلم‌های بلندی در خارج از کشور ساخت و به حرفه‌اش سینما در زمینه کارگردانی پرداخت.

سوسن تسلیمی ایران را ترک کرد، چون گروهی حضور مقتدرانه‌اش بر پرده‌ها را تاب نیاوردند. او اولین ستاره دوباره سینمایی بود که قرار بر بی‌ستارگی‌اش گذاشته بودند. شاید اگر یکی دو سال دیگر صبر می‌کرد، حالا در ایران جایگاهی فراتر از آنچه که در مهاجرت کسب کرده است، می‌داشت. هرچند که همچنان به عنوان بازیگر مطرح دهه ۶۰ سینما مورد توجه است.

حالا با نمایش فیلم "باشو غریبه کوچک" بار دیگر بازی او به نمایش گذاشته شد. اگرچه بازیگران زن سینمای ایران از آن دوره تاکنون به موفقیت‌هایی دست پیدا کرده‌اند، اما سوسن تسلیمی همچنان جایگاه ویژه‌ای در میان بازیگران زن تاریخ سینمای ایران دارد.

بیوگرافی: فارغ‌التحصیل تئاتر از دانشکده هنرهای زیبا.

فعالیت در تئاتر را از سال ۱۳۵۰ با پیوستن به گروه‌های تئاتری "بازیگران شهر"، "پیاده" و "چهارسو" آغاز کرد و از جمله در نمایش‌های "چشم‌انداز از پل"، "عروسی خون"، "مرگ یزگرد" و "وای بر مغلوب" ظاهر شد و سپس در مجموعه‌ای ویژه کودکان و نوجوانان در تلویزیون بازی کرد. بازی در سینما را از سال ۱۳۵۹ با فیلم "چریکه تارا" آغاز کرد و پس از حضور در "شاید وقتی دیگر"، به سوئد مهاجرت کرد.

مجموعه‌های تلویزیونی: حلقه جادو (۱۳۵۲)، سربداران (۱۳۶۳)

فیلمشناسی:

چریکه تارا (۱۳۵۹)

مرگ یزگرد (۶۱-۱۳۶۰)

مادیان (۱۳۶۴)

طلسم (۱۳۶۵)

باشو غریبه کوچک (۱۳۶۵)

شاید وقتی دیگر (۱۳۶۶)