گزارشی از حواشی فیلم «یک خانواده محترم»

تماشا: مسعود بخشی را اهالی سینما و رسانه ها با مستند جذاب «تهران انار ندارد» می شناسند. مستندی که جزو معدود آثار این حوزه است که اکران عمومی داشت و اتفاقا مورد استقبال مردم هم قرار گرفت. نسخه منتشر شده در شبکه خانگی آن هم با فروش خوبی مواجه شد.

از روی همین پیشینه بود که وقتی خبر ساخت اولین فیلم بلند سینمایی اش منتشر شد خیلی ها چشم انتظار نشستند تا ببینند نتیجه چه خواهد شد و امید داشتند کاری فراخور استعداد و توانایی های ثابت شده این فیلمساز ببینند.

این فیلم که در ابتدا نام آن «خرمشهر» بود نهایتا به «یک خانواده محترم» تغییر نام داد اما همزمان با اکران این فیلم در جشنواره کن، واکنش های اعتراضی به آن شروع شد. مسئولان دولتی حاضر در این جشنواره یک صدا این فیلم را محکوم کردند و حتی برخی کارگردانان حاضر در این فستیوال مانند همایون اسعدیان از تلخی بیش از حد این فیلم گفتند اما از آنجا که این فیلم پروانه نمایش ندارد و در جشنواره های داخلی مثل جشنواره فیلم فجر هم به نمایش درنیامده است هیچ کس بابت آن اظهار نگرانی نکرد چرا که به نظر می آمد فیلمی که دیده نشده، مسئله ای هم نمی تواند ایجاد کند اما واکنش های تندو انتقادی برخی خبرگزاری ها نسبت به نمایش این فیلم در جشنواره های خارجی آنقدر ادامه پیدا کرد که این فیلم دیده نشده تبدیل به یکی از پر حرف و حدیث ترین مسائل این روزهای سینمای ایران شده است.

اما بحث های پیرامون این فیلم به خصوص با حضور آن در روزهای گذشته در جشنواره فیلم ابوظبی و دریافت جایزه ای از این جشنواره داغ تر شد و بیشتر بالا گرفت. در این میان پای سیما فیلم هم به عنوان نهاد حامی و شریک «یک خانواده محترم» وسط آمد. مسئولان سیما فیلم هم بی صدا ننشستند و نسبت به این اعتراض ها واکنش نشان دادند.

ما برای «خرمشهر» پول دادیم

روز گذشته حسن مسیح پور، مدیر روابط عمومی سیما فیلم، درباره ادعای پرداخت مبلغ ۱۱۴ میلیون تومانی به محمد آفریده، تهیه کننده فیلم «یک خانواده محترم» که یکشنبه شب توسط حجت الاسلام حسن رحیم زاده مدیر گروه انقلاب و دفاع مقدس سیما فیلم در یکی از رسانه ها عنوان شده بود، به مهر گفت: «پرداخت مبلغ حدود صد میلیون تومانی به محمد آفریده برای فیلم دیگری غیر از «یک خانواده محترم» بوده و این فیلم هرگز سفارش ما نبوده است. مبلغ پرداختی حدود ۱۰۰ میلیون بوده که برای یکی از قراردادهای آفریده مبنی بر ساخت فیلم «خرمشهر» بوده است اما او به جای آن فیلم، فیلم دیگری را به ما ارائه کردکه هیچ شباهتی به فیلمنامه اولیه نداشته است.»



این فیلم به ما هیچ ربطی ندارد

از سویی روز یکشنبه، نشستی با حضور حجت الاسلام حسین رحیم زاده، مدیر گروه معارف دفاع مقدس و انقلاب اسلامی سیما فیلم و جمعی از اصحاب رسانه برای پرداختن به حاشیه های فیلم سینمایی «یک خانواده محترم» برگزار شد.

حجت الاسلام رحیم زاده در بخشی از این نشست گفت: «من به عنوان یک فرد مستقل تصمیم گیرنده نیستم و قطعا تابع شرایط ارگانی هستم که در آن کار می کنم. بنابراین از طرف سیما فیلم مسئول شدم که حقوق سازمان برای ساخت این فیلم را پس بگیرم.»

رحیم زاده در ادامه گفت: «او باید فیلم را طوری می ساخت که یا در خارج از کشور قابل ارائه باشد یا در ایران. من معتقدم که این فیلم با ۱۰ روز فیلمبرداری مجدد و حذف ۲۵ دقیقه یکی از بهترین فیلم های حال حاضر خواهد شد.»

او همچنین گفت: «بعد از ماجرای نمایش فیلم در جشنواره کن و مشارکتی که از طرف سیما فیلم لغو شد، از محمد آفریده خواستیم که دیگر فیلم را از این جشنواره به آن جشنواره نفرستد. قرارداد ما با ایشان لغو شده بود و اعلام کردیم که این فیلم دیگر به ما هیچ ربطی ندارد و باید پول سیما فیلم را که برای تولید این کار هزینه شده است برگرداند.

در جلسه ای که با هم داشتیم، گفتیم این مسیری که شما در حال طی کردنش هستید، مسیر خوبی نیست و سمت خواسته هایی حرکت می کنید که برای شما هیچ دستاوردی نخواهد داشت و ایشان بعد از آن جلسه تحت تاثیر فضای معنوی جلسه قرار گرفتند و گفتیم که دیگر در جشنواره ای شرکت نکنید؛ چرا که این فیلم ارزش جشنواره ای ندارد. آفریده این مورد را قبول کرد اما بعد دوباره شاهد شرکت این فیلم در جشنواره های خارجی بودیم.»


بخشی آینده خوبی داشته، آفریده او را به سمت این جریان هل داد

رحیم زاده در ادامه با انتقاد شدید از آفریده، گفت: «آقای بخشی می توانست آینده خوبی داشته باشد و محمد آفریده او را به سمت این جریان هل داد. اگر همین الان آقایان بخشی و آفریده برگردند و از کاری که انجام داده اند، عذرخواهی کنند، شرایط بهتر خواهد شد. من از آقای آفریده دعوت می کنم که این کار را انجام بدهند و قطعا ارزشش را دارد. جاهایی در این فیلم سیاه نمایی شده است.

ما به آقای آفریده اعتماد کرده بودیم و این کار ایشان درس عبرتی شد که به امثال ایشان به این زودی اعتماد نکنیم. در حال حاضر محمد آفریده یک شرکت فرانسوی را مسئول پخش فیلم کرده است. ایشان به تعهداتش به سیما فیلم وفادار نبوده و سیما فیلم هم قطعا پیگیر شکایتش خواهد بود. ما خواستیم که این موضوع را دوستانه حل و فصل کنیم که ظاهرا آقای آفریده نمی خواهند چنین چیزی اتفاق بیفتد.»


تهیه کننده: این فیلم نه ضد ایرانی و نه ضد ارزشی است

اما بالاخره محمد آفریده هم سکوتش را شکست. او روز گذشته در واکنشی تند و بی پرده در پاسخ به اظهارات رحیم زاده مدیر گروه انقلاب و دفاع مقدس سیما فیلم گفت: «خدا را شکر می کنم که بعد از هفت ماه، سیما فیلم بالاخره تکلیف خود را روشن کرد و به رغم حرف های ضد و نقیض، مسئولیت خودش را پذیرفت. البته این مایه شرمندگی است. در جایی که باید مدیریت فرهنگی پویا، بالنده وهمراه باشد، سرعت عمل خود را در کار فرهنگی، پاک کردن صورت مسئله می داند. باید مدیر فرهنگی، صبور و با ریسک بالا باشد و اگر سیما فیلم می توانست به جای فرار، با تعامل و همراهی در کنار کارگردان و تهیه کننده بماند، شاید مسیر کار عوض می شد و نتایج بهتری حاصل می شد و حتی امکان خرید فیلم از تهیه کننده بین المللی هم مقدور بود.»

تهیه کننده «یک خانواده محترم» در ادامه افزود: «حرف و موضوع اصلی فیلمنامه و فیلم این بوده است. زمانی که مردم برای دفاع از سرزمین و ارزش های خود در دوران دفاع مقدس می جنگیدند و شهید می دادند، عده ای پول به جیب می زدند و الان هم متاسفانه عده ای با سوء استفاده، پول پارو می کنند. این همه حرف فیلم است. خوشبختانه دوستانی که دیده اند و بعضی از آنها از دوستان شناخته شده در دوران جبهه و جنگ هم هستند، اذعان دارند که فیلم نه ضد ایرانی و نه ضد ارزشی است.»


وقتی قرارداد فی مابین برگشت می خورد

آفریده در قسمتی دیگر از این گفت و گو با ایسنا پرده از رایزنی های پشت پرده با سیما فیلم برداشت و گفت: «در خرداد ماه سال جاری، با من تماس گرفتند و مطرح کردند که برای رفع مشکلات موجود و حل مسائل بهتر است نشستی مشترک با سیما فیلم داشته باشیم. من هم به خاطر احترام به دوستان قبول کردم ودر تاریخ 23 خرداد ماه 91 جلسه ای در دفتر آقای رحیم زاده برگزار شد.

نتیجه جلسه این بود که من برای کم کردن بار فشار وارد شده به سیما فیلم (!) در یک مصاحبه، موارد توافق شده در بندهای قرارداد فی مابین را مثل پخش بین الملل و پیگیری موضوع از طریق اداره نظارت و ارزشیابی، عنوان کنم. سیما فیلم هم به من فرصتی یک تا دو ساله برای بازگشت پول پرداختی بدهد. من مصاحبه کردم و بگذریم که دوستان بعد از توافق فی مابین، بدون اینکه من در جریان باشم، چک تضمین قرارداد را که به صورت امانی در اختیار داشتند، برگشت زدند!»


مسببین را مجازات کنید

این فیلم تا امروز علاوه بر شکایت جداگانه ارشاد و سیما فیلم به مراجع قانونی با انتقاد شدید هاشم میرزاخانی (مدیرعامل انجمن سینمای جوان)، محمدرضا عباسیان (دبیر سی و یکمین جشنواره بین المللی فیلم فجر)، نادر طالب زاده، هاشم میرزاخانی، محسن علی اکبری، روزنامه لبنانی السفیر و پایگاه خبری میدل ایست آنلاین و بسیاری از رسانه های داخلی و مسئولان فرهنگی مواجه شده است. البته اعتراض ها به همین جا ختم نشد و برخی رسانه ها مانند خبرگزاری رجانیوز پا را از این هم فراتر گذاشته و خواستار پیگیری جدی تر مسئولان وزارت ارشاد، نمایندگان مجلس و همچنین دستگاه قضا و دادستانی برای مجازات مسببین ساخت «یک خانواده محترم» شده و گفته اند این دوستان نباید تنها به توقیف فیلم و عدم نمایش آن اکتفا کنند.


کی بود؟ کی بود؟ من نبودم!!

آفریده در بخش دیگری از صحبت هایش با تماشا ضمن انتقاد شدید از مدیریت فرهنگی، گفت: «حرف اصلی من در حوزه مدیریت فرهنگی این است که به جای اینکه بگوییم «کی بود؟ کی بود؟ من نبودم!» مسئولیت بپذیریم و راه تعامل و گفت و گو را پیش ببریم. بنده هم میتوانستم مثل سیما فیلم و خیلی ها، بگویم من هم نبودم. آیا این یک رفتار اسلامی یا انسانی است؟!»

او همچنین یادآور شد: «پس از پایان تدوین، بنده سفری به فرانسه داشتم و یک نسخه نهایی که فقط نیاز به صداگذاری و تصحیح رنگ برخی صحنه ها داشت را برای دیدن گروه و تایید قسط به ایران آوردم. فیلم تدوین شده را به اتفاق آقای رحیم زاده در دفتر ایشان در سیما فیلم دیده ایم. خود من چون به هر حال از محیط اجرایی وارد تولید شده بودم، نکاتی نسبت به فیلم داشتم اما پیش خود گفتم که مطمئنا حساسیت های سیما فیلم بیشتر از من خواهد بود.

پس از دیدن فیلم، آقای رحیم زاده گفتند: «دست شما درد نکند. فیلم یک سر و گردن از تله فیلم های تولیدی سیما فیلم، بالاتر است.» تنها نکته ای که اشاره کردند در آغوش گرفتن شهید توسط مادرش بود که گفتند برای نمایش در تلویزیون باید اصلاح شود که من هم قبول کردم.

در همان جلسه بحث تغییر نام فیلم از «خرمشهر» به «یک خانواده محترم» مطرح شد و ایشان پذیرفتند. بنده نیز درخواست قسط پنجم را تنظیم کرده و به دفتر ایشان ارائه کردم. بعد از جلسه به اطلاع کارگردان رساندم که فیلم مورد تایید سیما فیلم است و ایشان هم این مسئله را به اطلاع تهیه کننده فرانسوی رساند.»


بابک حمیدیان: متاسفانه در مورد این فیلم سوء تفاهم پیش آمد

این اظهارات مدیر روابط عمومی سیما فیلم در حالی است که بابک حمیدیان، بازیگر نقش اصلی این فیلم، پیش از این در گفت و گویی که اردیبهشت ماه همزمان با حضور فیلم در جشنواره کن با تماشا انجام داده بود، گفت: «متاسفانه در مورد اسم اول این فیلم سوء تفاهمی پیش آمد. اسم فیلم «خرمشهر» به معنی همان شهر معروف در خوزستان نبود بلکه اسم فیلم «خرم شهر» به معنی شهری خرم بود. البته باید بگویم فلاش بک های این مرد از فرنگ برگشته عموما در دوران جنگ است. یعنی ما خاطرات بچگی او را در زمان جنگ می بینیم در حالی که هیچ تصویری از خود جنگ در فیلم نداریم. «خرم شهر» در واقع کنایه ای به تهران است. شهری که خرم است. این اسم استعاره ای از تهران بود. مثل نام فیلم «سعادت آباد» به کارگردانی مازیار میری که درباره فضایی بود که هیچ سعادتی درآن نبود. یک جور کنایه به آنچه که آرزوست و وجود ندارد. اما این عنوان دوپهلو را به خاطر همان سوء تفاهمی که با اسم شهر خرمشهر اشتباه نشود، تغییر دادند و نام «یک خانواده محترم» را روی فیلم گذاشتند. از طرفی چون این فیلم محصول مشترک ایران و فرانسه است و تهیه کننده فرانسوی هم دارد، «یک خانواده محترم» برای ترجمه فرانسوی هم بهتر است.»