نقش های ماندگار «ویوین لی» برای سینما

وب‌سایت کافه سینما: حضورش در هر یک از فیلم‌هایی که بازی کرده، واجد جادویی‌ست که به جریان فیلم حرکت و زندگی می‌بخشد. ترکیب زیبایی افسونگر ویوین لی با هنر بازیگری‌اش از او شمایلی ساخته که نمونه‌اش را در سینما ندیده‌ایم. ویژگی چشمگیر لی به عنوان یک بازیگر، واکنش‌های ظریف اجزای صورت او و چشم‌هایی‌ست که تبدیل به آینۀ شفاف روحِ نقش می‌شوند.

اسکارلت اوهارای بربادرفته، مایرا لسترِ پل واترلو، اما همیلتونِ آن خانم همیلتون، آنا کارنینا، و بلانش دوبوآی اتوبوسی به نام هوس جزو ناب‌ترین ‌شخصیت‌های تاریخ سینما هستند که ذاتِ بازی را به زندگی تبدیل می‌کنند و مرز بین سینما و زندگی را از بین می‌برند.

ثمرۀ سی سال دوران بازیگری ویوین لی -که بیشتر اوقات خود را صرف بازی در تئاتر کرد و زیر بار خیلی از فیلم‌های متوسط نرفت- ۳۷ نمایش تئاتری و ۱۹ فیلم سینمایی است.

اسکارلت اوهارا در بربادرفته / ویکتور فلمینگ / 1939

هفتادوپنج سال از زمان اکران این فیلم حماسی باشکوه گذشته و چیزی که بعد از این‌ همه وقت به اندازۀ خود فیلم و شخصیت‌هایش جذاب و مطرح است، چگونگی انتخاب بازیگرِ نقشِ اسکارلت اوهاراست؛ شاه‌نقشی که برای جاودانه شدن بازیگرش کافی بود. ویوین لی برای ایفای نقش قهرمانِ تنها رمانِ مارگارت میچل، حدود 1400 بازیگری را که سودای بازی در این نقش را داشتند (از جمله بت دیویس و کاترین هپبرن و جون کرافورد) پشت سر گذاشت.

اگر اسکارلت در طی این هشت دهه تبدیل به الگوی تمام‌عیارِ دوران نوجوانی بسیاری از دخترها شده، به خاطر سحر بازی ویوین لی است که در کالبد نقش ذوب شده و مثل شخصیت اسکارلت در نهایت بی‌پروایی به قدرت‌نمایی می‌پردازد.

سیر و سلوکی که لی از یک دختر عاشق نازپرورده تا یک زن مصمم رنج‌کشیده می‌پیماید رنج روحی و فیزیکی سختی را می‌طلبیده است. شاید اگر زوج دیگری جز ویوین لی و کلارک گیبل به جای اسکارلت و رت قرار می‌گرفتند، فیلم جایگاه و شهرت و محبوبیت کنونی‌اش را پیدا نمی‌کرد. شیمی قدرتمند بین این دو بازیگر و همخوانی و همسانی‌ کامل‌شان با خصوصیات برجستۀ قهرمان‌های کتاب میچل، تماشاگر را تا آخرین لحظه همراه خود می‌کند. بربادرفته اولین حضور لی در هالیوود بود و به خاطرش اسکار بهترین بازیگر زن را دریافت کرد.

مایرا لستر در پل واترلو / مروین لروی / ۱۹۴۰

ویوین در این رمانس تلخ و پرحرارت در نقش یک بالرین ظاهر شده که مسیر زندگی‌اش در اندوهِ جدایی از مرد محبوبش دگرگون می‌شود و به ورطه‌ای می‌افتد که رهایی از آن دیگر ممکن نیست.

لی شور و هیجان و نشاط نیمۀ اول فیلم و ناآرامی و حزن و جدایی نیمۀ دوم را به زیبایی به هم متصل کرده است. نگاه‌های خیره و مات‌زدۀ او، پریشانی و نگرانی و تردیدهای مایرا را به بهترین وجه ترسیم کرده و تصویری تکان‌دهنده از سایۀ تقدیرِ محتوم در یک دنیای نامتعادل و بی‌ثبات، ارائه کرده است.

اما همیلتون در آن خانم همیلتون / الکساندر کوردا / 1941

ویوین لی در نقش اِما همیلتون آن‌قدر سرزنده و عالی و کامل است که حتی دل آقای وینستون چرچیل را هم می‌رباید!

(چرچیل زمان نمایش فیلم از علاقه‌اش به فیلم و بازی لی گفت.) بازی شیرین و پر شر و شور لی در نقش زنی که به قهرمان نیروی دریایی بریتانیا دل می‌بندد و رابطۀ حساسی را با او آغاز می‌کند نظر هر تماشاگری را به خود جلب می‌کند. توجه و دقت او به ظرافت‌های نقش از حد شخصیت‌اش در فیلمنامه نیز فراتر می‌رود. ویوین لی و لارنس اولیویر جلوی دوربین هم زوج باشکوهی هستند و همۀ قابلیت‌های بازیگری خود را به نمایش می‌گذارند.

آنا کارنینا در آنا کارنینا / ژولین دوویویه / ۱۹۴۸

ویوین لی یکی از چهار بازیگر مشهوری است که در نقش قهرمان تولستوی ظاهر شده‌اند. روایتِ دوویویه هرچند نسبت به اقتباس کلارنس براون (با بازی گرتا گاربو که هنوز بهترین آنا کارنینای سینماست.)

خیلی خوب درنیامده، اما تصویری که از قهرمان تولستوی به لطف افسون حضور لی ارائه می‌دهد برگ برندۀ اصلی فیلم است. لی تجسم خوبی از مایۀ باشکوه درام و ابعاد پوشیدۀ نقش ارائه می‌کند و ظرافت و شکنندگی روح آنا را در سیمای خود کاملا بازتاب می‌دهد.

بلانش دوبوآ در اتوبوسی به نام هوس / الیا کازان / 1951

ویوین لی این اثر تنسی ویلیامز را بهترین نمایشنامه‌‌ای می‌داند که به عمرش خوانده است. او دو سال قبل از بازی در روایت سینمایی کازان، نقش بلانش را بر روی صحنۀ تئاتر لندن و به کارگردانی همسرش لارنس اولیویر اجرا کرده بود. نمایشنامۀ ویلیامز زمینه را برای نمایش اوج بلوغ بازیگری لی فراهم می‌کند و لی نیز برای رسیدن به این بلوغ، مصائب روحی نقش را به جان می‌خرد.

او تضادهای روانی و نوسان‌های خُلقیِ بلانش و رسیدن‌اش تا مرحلۀ جنون را در همۀ اجزای صورت و حرکات و اطوارهایش با زیبایی و ظرافتِ تمام بازتاب می‌دهد، و همزمان هم همدلی تماشاگر را برمی‌انگیزد و هم او را به وحشت می‌اندازد. لی پس‌زمینۀ تئاتری‌اش را در تمام لحظات فیلم نشان می‌دهد و بازی جادویی‌اش در سکانس پایانی فیلم درسی‌ست برای همۀ بازیگران. لحظات رویارویی‌ ویوین لی‌ با مارلون براندو به داستان ابعادی تکان‌دهنده می‌بخشد و یکی از معرکه‌ترین زوج‌های تاریخ سینما را می‌آفریند.

کارن استون در بهارِ رُمیِ خانم استون / خوزه کوئینترو / ۱۹۶۱

شخصیتِ کارن استونِ این فیلم به نوعی حدیث نفس ویوین لی هم هست. لی زمانی در این فیلم بازی کرد که دیگر هیچ اثری از اسکارلت پرنشاط در او باقی نمانده بود.

فیلم بر مبنای رمانی از تنسی ویلیامز ساخته شده و قصۀ ستارۀ میان‌سالی را روایت می‌کند که رو به افول گذاشته است. لی حساسیت‌ و ظرافت روحی نقش را برجسته کرده و به این شخصیت بُعدی ژرف بخشیده است. فیلم به لطف بازی‌های گیرای ویوین لی و وارن بیتی که بیننده را در بهتی غم‌آلود فرو می‌برند بسیار تأثیرگذار درآمده است.

مری تریدول در کشتی دیوانگان / استنلی کریمر / 1965

ویوین لی در کشتی دیوانگان که آخرین حضورش در سینماست، نقش یک زن تنهای مطلقۀ مسن را ایفا می‌کند که در یک کشتی مسافری همسفر شخصیت‌های جورواجور می‌شود.

او به همراه بازیگران مشهور فیلم: لی ماروین، سیمون سینیوره، اسکار ورنر و خوزه فرر خود را به جریان آزاد دیالوگ‌ها و حادثه‌ها سپرده‌ و در یک فضای ماجراجویانه که گاهی با طنز همراه می‌شود خوش درخشیده‌ است.