مصائب ماركز روزنامه‌نگار
نگاهي به كتاب «از اروپا و آمريكاي لاتين»
روزنامه‌نگاري شغل مورد علاقه نويسندگان است و مي‌توان گفت مناسب‌ترين شغل براي آنهاست، اگر نه براي هميشه، دست كم تا وقتي كه بتوانند از راه انتشار كتاب‌هايشان درآمدي مناسب داشته باشند.
تهران امروز: روزنامه‌نگاري شغل مورد علاقه نويسندگان است و مي‌توان گفت مناسب‌ترين شغل براي آنهاست، اگر نه براي هميشه، دست كم تا وقتي كه بتوانند از راه انتشار كتاب‌هايشان درآمدي مناسب داشته باشند.
گاهي هم اين علاقه آنچنان است كه تا پايان عمر همپاي كار نويسندگي‌اش، روزنامه‌نگاري را نيز ادامه مي‌دهد. براي اين مسئله نمونه‌هاي بسياري را مي‌توان از گذشته تا به حال ذكر كرد: دكتر جانسون روزنامه‌نگاري بود كه در زمينه ادبيات چهره شاخص و برجسته‌اي به شمار مي‌رفت. ژوزف اديسون هم چنين وضعيتي داشت.
چارلز ديكنز كارش را به عنوان گزارشگر تندنويس پارلماني در روزنامه‌ها شروع كرد. پي.جي.وودهاوس تا اواسط ۳۰ سالگي‌اش روزنامه داشت و اولين شغل گراهام گرين، دبير تحريريه روزنامه تايمز بود. جورج اورول خبرنگار آبزرور بود تا زماني كه شاهكارش «مزرعه حيوانات» را نوشت و پس از آن «۱۹۸۴». از اينها مهم‌تر مي‌توان همينگوي را نام برد كه حتي مايه اصلي رمان‌هايش را از حرفه روزنامه‌نگاري‌اش مي‌گرفت.
نويسنده بسيار مشهور، گابريل گارسيا ماركز نيز از اين دست است. او سال‌ها به كار روزنامه‌نگاري مشغول بود، حتي پس از شهرتش در كلمبيا به اين كار ادامه داد. سال‌گذشته ترجمه اثري از اين نويسنده كلمبيايي منتشر شد كه در نوع خود جالب و خواندني است.
اگر رمان صدسال تنهايي را خوانده باشيد زماني كه «از اروپا و آمريكاي لاتين» را با ترجمه همان مترجم يعني بهمن فرزانه به دست مي‌گيريد شايد منتظر اثري با سبك و سياق صدسال تنهايي باشيد اما در همان اولين صفحات درمي يابيد كه با اثري كاملا متفاوت مواجهيد زيرا اين كتاب يك رمان نيست بلكه مجموعه‌اي از نوشته‌هاي پراكنده و مقالات ماركز است كه از سپتامبر ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۰ نگاشته شده و بخش مهمي از آنها در همان زمان در روزنامه «ناظر» بوگوتاي كلمبيا چاپ شده است.
آنگونه كه مترجم در مقدمه كوتاه خود نوشته است، اين كتاب گزيده‌اي از كتاب بسيار مفصل از اروپا تا آمريكاي لاتين است كه طيف گسترده‌اي از موضوعات روز را در بر مي‌گيرد. گذشته از ارزش جامعه شناسي آن، بايد گفت اين كتاب به نوعي كلاس روزنامه‌نگاري است. شيوه نگارش آزادانه، طنز ظريف و توصيفات دقيق ماركز نشان مي‌دهد كه او همانقدر كه رمان نويس بزرگي است، روزنامه‌نگار خوبي هم بوده.
كتاب با گزارشات كوتاهي از جشنواره سينمايي ونيز شروع مي‌شود و به‌تدريج در دل اين گزارشات ماجراي قتل دختري جوان هم به شكل سريالي نقل مي‌شود. در بخش گزارشات سينمايي نقد فيلم‌هاي روز كه در اين جشنواره شركت داده شده‌اند به همراه توصيف كارگردانان و هنرپيشه‌هايي همچون سوفيا لورن و فرانكو رسي و همچنين طنز نهفته در جملات و كلمات، كتاب را دلچسب كرده است.
براي نمونه در همان اولين صفحه كتاب چنين آمده: «باوركردني نيست ولي واقعيت دارد: يك خانم پير اهل استكهلم، يك كلاه حصيري و يك جفت شلوار گلدار خريده است فقط به اين اميد كه به جشنواره بيايد و گرگوري پك را از نزديك ببيند. ولي در هفته دوم جشنواره از گرگوري پك خبري نيست و خيال هم ندارد كه به اينجا بيايد.» با اين حال داستان قتل دختر جوان كه به شكلي ناگهاني در ميان اين گزارشات آمده اگر چه در ابتدا تعليق خاصي به كتاب مي‌دهد اما به‌تدريج خسته‌كننده مي‌شود هرچند كه اين مسئله باعث شده كه سبك كتاب شبيه يك رمان مدرن، جريان سيالي شود.
از آنجا‌كه اين مطالب، روز به روز و همگام با رخداد ماجراها نوشته شده است حالت رماني را پيدا كرده كه هيچكس نمي‌داند دقيقا به كدام سمت خواهد رفت حتي خود نويسنده، انگار نويسنده در حضور خواننده مشغول نوشتن است و هرگز فرصت بازگشت و تغيير ماجراها را ندارد مخصوصا اينكه در پايان ماجرا معماي قتل، ناگشوده مي‌ماند درست مثل شيوه پايان باز در رمان‌هاي مدرن.
بخش دوم كتاب كه تقريبا از نيمه كتاب شروع مي‌شود، با عنوان فرعي قطاري به مقصد وين اينگونه آغاز مي‌شود: «چيزي بامزه‌تر از آلماني بلد بودن وجود دارد، يعني آلماني بلد نبودن.» در واقع اين فصل سفرنامه ايست كوتاه، از نگاه تيزبين يك روزنامه‌نگار كار كشته كه جامعه اتريشي آن روزگار و روابط افراد آن را با دقت تصوير كرده است. به غير از اين دو فصل، يازده فصل ديگر هم در اين كتاب درج شده كه البته بعضي از آنها دو صفحه بيشتر نيستند.
بعضي از اين فصول به ماجراهاي تاريخي جالبي اشاره شده. ماجراهايي كه امروز با گذشت بيش از شصت سال مسلما با ديدي متفاوت به آنها مي‌نگريم براي مثال اشاره به فيدل كاسترو در فصل يكي مانده به آخر. در تاريخ آوريل ۱۹۵۸يعني يك سال پيش از پيروزي كاسترو، ماركز چنين نوشته است: «اما كاسترو، خواهر آن شورش طلب كوبايي كه از روي عكس‌ها به برادرش فيدل كاسترو بسيار شباهت دارد، دو هفته است كه در كاراكاس نيست.»
(ص ۲۴۸) در آخرين فصل رمان كه دو صفحه دارد ماركز به ادبيات آن روز كلمبيا نگاهي كلي مي‌اندازد و اين فصل را با اين جمله با پايان مي‌رساند: «در خاتمه بايد گفت كه ادبيات كلمبيا روي هم رفته نتوانسته است به شايستگي جوابگوي كشور باشد» و اين هفت سال پيش از انتشار صدسال تنهايي است.
گاهي هم اين علاقه آنچنان است كه تا پايان عمر همپاي كار نويسندگي‌اش، روزنامه‌نگاري را نيز ادامه مي‌دهد. براي اين مسئله نمونه‌هاي بسياري را مي‌توان از گذشته تا به حال ذكر كرد: دكتر جانسون روزنامه‌نگاري بود كه در زمينه ادبيات چهره شاخص و برجسته‌اي به شمار مي‌رفت. ژوزف اديسون هم چنين وضعيتي داشت.
چارلز ديكنز كارش را به عنوان گزارشگر تندنويس پارلماني در روزنامه‌ها شروع كرد. پي.جي.وودهاوس تا اواسط ۳۰ سالگي‌اش روزنامه داشت و اولين شغل گراهام گرين، دبير تحريريه روزنامه تايمز بود. جورج اورول خبرنگار آبزرور بود تا زماني كه شاهكارش «مزرعه حيوانات» را نوشت و پس از آن «۱۹۸۴». از اينها مهم‌تر مي‌توان همينگوي را نام برد كه حتي مايه اصلي رمان‌هايش را از حرفه روزنامه‌نگاري‌اش مي‌گرفت.
نويسنده بسيار مشهور، گابريل گارسيا ماركز نيز از اين دست است. او سال‌ها به كار روزنامه‌نگاري مشغول بود، حتي پس از شهرتش در كلمبيا به اين كار ادامه داد. سال‌گذشته ترجمه اثري از اين نويسنده كلمبيايي منتشر شد كه در نوع خود جالب و خواندني است.
آنگونه كه مترجم در مقدمه كوتاه خود نوشته است، اين كتاب گزيده‌اي از كتاب بسيار مفصل از اروپا تا آمريكاي لاتين است كه طيف گسترده‌اي از موضوعات روز را در بر مي‌گيرد. گذشته از ارزش جامعه شناسي آن، بايد گفت اين كتاب به نوعي كلاس روزنامه‌نگاري است. شيوه نگارش آزادانه، طنز ظريف و توصيفات دقيق ماركز نشان مي‌دهد كه او همانقدر كه رمان نويس بزرگي است، روزنامه‌نگار خوبي هم بوده.
كتاب با گزارشات كوتاهي از جشنواره سينمايي ونيز شروع مي‌شود و به‌تدريج در دل اين گزارشات ماجراي قتل دختري جوان هم به شكل سريالي نقل مي‌شود. در بخش گزارشات سينمايي نقد فيلم‌هاي روز كه در اين جشنواره شركت داده شده‌اند به همراه توصيف كارگردانان و هنرپيشه‌هايي همچون سوفيا لورن و فرانكو رسي و همچنين طنز نهفته در جملات و كلمات، كتاب را دلچسب كرده است.
براي نمونه در همان اولين صفحه كتاب چنين آمده: «باوركردني نيست ولي واقعيت دارد: يك خانم پير اهل استكهلم، يك كلاه حصيري و يك جفت شلوار گلدار خريده است فقط به اين اميد كه به جشنواره بيايد و گرگوري پك را از نزديك ببيند. ولي در هفته دوم جشنواره از گرگوري پك خبري نيست و خيال هم ندارد كه به اينجا بيايد.» با اين حال داستان قتل دختر جوان كه به شكلي ناگهاني در ميان اين گزارشات آمده اگر چه در ابتدا تعليق خاصي به كتاب مي‌دهد اما به‌تدريج خسته‌كننده مي‌شود هرچند كه اين مسئله باعث شده كه سبك كتاب شبيه يك رمان مدرن، جريان سيالي شود.
بخش دوم كتاب كه تقريبا از نيمه كتاب شروع مي‌شود، با عنوان فرعي قطاري به مقصد وين اينگونه آغاز مي‌شود: «چيزي بامزه‌تر از آلماني بلد بودن وجود دارد، يعني آلماني بلد نبودن.» در واقع اين فصل سفرنامه ايست كوتاه، از نگاه تيزبين يك روزنامه‌نگار كار كشته كه جامعه اتريشي آن روزگار و روابط افراد آن را با دقت تصوير كرده است. به غير از اين دو فصل، يازده فصل ديگر هم در اين كتاب درج شده كه البته بعضي از آنها دو صفحه بيشتر نيستند.
بعضي از اين فصول به ماجراهاي تاريخي جالبي اشاره شده. ماجراهايي كه امروز با گذشت بيش از شصت سال مسلما با ديدي متفاوت به آنها مي‌نگريم براي مثال اشاره به فيدل كاسترو در فصل يكي مانده به آخر. در تاريخ آوريل ۱۹۵۸يعني يك سال پيش از پيروزي كاسترو، ماركز چنين نوشته است: «اما كاسترو، خواهر آن شورش طلب كوبايي كه از روي عكس‌ها به برادرش فيدل كاسترو بسيار شباهت دارد، دو هفته است كه در كاراكاس نيست.»
(ص ۲۴۸) در آخرين فصل رمان كه دو صفحه دارد ماركز به ادبيات آن روز كلمبيا نگاهي كلي مي‌اندازد و اين فصل را با اين جمله با پايان مي‌رساند: «در خاتمه بايد گفت كه ادبيات كلمبيا روي هم رفته نتوانسته است به شايستگي جوابگوي كشور باشد» و اين هفت سال پيش از انتشار صدسال تنهايي است.
نظر کاربران
تشکر از اقای بهمن فرزانه