هنر هفتم علیه ایران؛ ۱۱ فیلم ضدایرانی

روزنامه صبا - محمد تقی زاده: فیلم‌هایی که توسط فیلمسازان ایرانی مقیم خارج ایران ساخته شده‌اند سعی دارند که به بررسی نقاط تاریک و خط قرمزی‌های سیاسی و فرهنگی کشور بپردازند.

این‌گونه فیلم‌ها که هم توسط فیلمسازان ایرانی مقیم خارج ایران و هم فیلمسازان غیر ایرانی ساخته شده‌اند سعی دارند که به بررسی نقاط تاریک و خط قرمزی‌های سیاسی و فرهنگی کشور بپردازند. به جهت این‌که عمده این فیلم‌ها توسط فیلمسازان فیلم‌اولی و یا افرادی ساخته شده‌اند که چندان در زمینه سینما و فیلمسازی اطلاعات و تجربه ندارند؛ به‌همین دلیل اغلب این آثار فیلم‌های مهم و قابل اعتنایی به حساب نمی‌آیند. مضمون آن‌ها اغلب داستان‌های سرهم‌بندی شده‌ای هستند و شخصیت‌ها اصلا قابل باور نیستند و قابلیت ایجاد حس همذات‌پنداری در مخاطب را ندارند.

بازیگرانشان نیز که عموما بازیگران ناشناس و کم‌تجربه‌ای هستند بیشتر شمایل نقش‌هایی چون روحانیان، افراد تندروی حکومتی و زن‌های محروم و مظلوم را به نمایش در می‌آورند و نمی‌توان در این بین، نقش‌ها و بازی‌های ماندگاری را به سبب آنچه گفته شد و همچنین فیلمنامه‌های ضعیف و عجولانه نویسندگانش انتظار داشت. با این توضیح به سراغ شاخص‌ترین آثار سال‌های اخیر در ارتباط با ایران و فرهنگ و مردم ایران می‌رویم:

فرستاده/ ۱۹۸۳

کارگردان: پرویز صیاد

بازیگران: پرویز صیاد، هوشنگ توزیع، مری آپیک و کامران نوزاد

اغلب فیلم‌هایی را که محتوای ضد ایرانی و ساختاری نه‌چندان محکم دارند هموطنان مهاجرت‌کرده خودمان ساخته‌اند. که در اکثرشان نگاه جالب و مثبتی نسبت به کشور و هموطنانشان نداشته‌اند. پرویز صیاد که قبل از انقلاب تهیه‌کننده و کارگردان و بازیگر مهمی در سینمای ایران بود این‌بار در مقام کارگردان فیلم فرستاده را جلوی دوربین برده است.

صیاد در «فرستاده»، قصه یک ایرانی مذهبی را روایت می‎کند که به‎وسیله سران جمهوری اسلامی ایران به آمریکا فرستاده می‎شود تا علی اکبر طباطبایی، یکی از ساواکی‎‎هایی را ترور کند که در واشینگتن زندگی می‎کند. اما این شخص پیش از اقدام، به‎وسیله فرد دیگری ترور می‎شود و اتفاقات دیگری پیش می‎آید. فیلم به‎دلیل داشتن همان نگاه ضد ایرانی و ضد انقلابی‎اش، خیلی زود در آمریکا و غرب مورد توجه قرار می‎گیرد و حتی جشنواره‎‎های سینمایی معتبری چون لوکارنو و برلین هم حسابی تحویلش می‎گیرند.


بدون دخترم هرگز/ ۱۹۹۱

کارگردان: برایان گیلبرت

بازیگران: سالی فیلد و آلفرد مولینا

این فیلم یکی از اولین فیلم‎ها و البته مشهورترین فیلم‎های ضد ایرانی آمریکاست که سروصدای زیادی به پا کرد. تهیه و توزیع فیلم را کمپانی معتبر مترو گلدوین مایر به عهده داشت، آهنگساز آن جری گلداسمیت معروف بود و بازیگران سرشناسی چون سالی فیلد و آلفرد مولینا در آن بازی کرده‌اند.

فیلم براساس کتابی به‌همین نام، «بدون دخترم هرگز» نوشته بتی محمودی، ساخته شد و قصه پزشکی ایرانی به‌نام بزرگ محمودی را روایت می‎کند که تصمیم می‎گیرد پس از انقلاب همراه همسر آمریکایی‎اش بتی و دخترش مهتاب به ایران سفر کند، اما بتی به‎دلیل جنگ ایران و عراق و ماجرای تسخیر لانه جاسوسی به‎وسیله نیرو‎های مومن و انقلابی که از طرف آمریکایی‎ها با عنوان گروگان‌گیری و تصرف سفارت آمریکا یاد می‎شود، به این سفر خوشبین نیست. باقی فیلم مربوط به سفر این خانواده به ایران و رفتار‎های خشونت‎آمیز ایرانی‌هاست.


خانه جهنمی/ ۲۰۰۲

کارگردان: سوسن تسلیمی

بازیگران: حسن بیرجندی و بیبی عزیزی

فیلم «HUSIHELVETE» که در فارسی به‌نام «خانه جهنمی» ترجمه شده است، ساخته سوسن تسلیمی؛ بازیگر و فیلمساز ایرانی مقیم سوئد است که پس از سال‌ها اقامت در ایران و بازی در فیلم‌های شاخص کارگردان‌های بزرگ ایرانی از جمله بهرام بیضایی عازم سوئد شد و چند تئاتر و یک فیلم بلند به‌نام «خانه جهنمی» ساخت که در این فیلم آشکارا چهره‌ای نامناسب و ضد اخلاق و انسانیت از هموطنان ایرانی‌اش به‌دنیا ارائه داد.

فیلم خیلی جدی گرفته نشد و خیلی از ایرانی‌ها هم فیلم را ندیدند و تا این‌جا که از صفحه شخصی فیلم استخراج‌شده، در جشنواره مهمی نیز شرکت نکرد فقط می‌ماند ادای دینی که خانم بازیگر به مردم سرزمین‌اش کرد و در تاریخ به‌یادگار ماند!


پرسپولیس/ ۲۰۰۷

کارگردان: مرجان ساتراپی و ونسان پارونو

صدا پیشگان :کیارا ماسترویانی و کاترین دونوو

انیمیشن «پرسپولیس» براساس داستان مصوری به‌همین نام، نوشته مرجان ساتراپی، ساخته شد. درواقع فیلم در نشان‌دادن فضای پس از انقلاب اسلامی ایران، به‌نوعی به الگو‎هایی چون «بدون دخترم هرگز» هم ادای دینی می‎کند. «پرسپولیس»، فضای پیش و پس از انقلاب را با هم مقایسه می‎کند و با قراردادن نشانه‎‎هایی خصمانه و عنادورزانه به این نتیجه می‎رسد یا به‎عبارت دیگر می‎خواهد به مخاطب تلقین و دیکته کند که مردم ایران بعد از این واقعه، همه افسرده و دلشکسته شده‎اند.

ضدیت فیلم با موضوع حجاب بسیار آشکار است و به‎دنبال صدور این بیانیه است که بگوید نظام جمهوری اسلامی، جنبش و فعالیت زنان را سرکوب می‎کند. مضمون فیلم به‎گونه‎ای بود که حتی در برخی کشور‎های عربی هم باعث اعتراض مسلمانان شد. «پرسپولیس»، در ساختار و کیفیت خلاقیت‎ها و نوآوری‎‎هایی داشت که همین مسئله و البته محتوای ضد ایرانی و ضداسلامی‎اش هم مزید بر علت شد تا فیلم، موفقیت‎هایی در برخی جشنواره‎ها از جمله کن به‌دست آورد. جالب این‌جاست ساتراپی، جایزه جشنواره کن خود را به مردم ایران تقدیم کرد و فیلمش را اثری کاملا بی‌طرفانه خواند!


سنگسار ثریا/ ۲۰۰۸

کارگردان: سیروس نورسته

بازیگران : شهره آغداشلو، پرویز صیاد، علی پورتابش، جیمی کاویزل و موژان مارنو

این فیلم یکی از ضعیف‎ترین فیلم‎های تاریخ سینما در ساختار، شیوه روایت و کیفیت است که تلاش مذبوحانه‎ای برای بدجلوه دادن اسلام و ایران در جهان دارد و طبیعی است که راه به‎جایی هم نمی‎برد. فیلم براساس کتابی به‌همین نام نوشته فریدون صاحب‌جمع، ساخته شده است. در این فیلم سعی شده به چالش یکی از خاص‌ترین احکام اسلامی؛ یعنی سنگسار پرداخته شود و با این تمهید به این نتیجه برسد که ایرانی‌ها؛ احکام اسلامی، رفتارهایی بدوی و غیرقابل تحمل دارند. پیداکردن یک بازی خوب در فیلم، کاری بس دشوار است.

ضمن این‌که بازی کاویزل در نقش روزنامه‎نگاری فرانسوی هم امتیازی برای فیلم محسوب نمی‎شود. او همان بازیگر نقش مسیح در فیلم «مصائب مسیح»، ساخته مل گیبسن است.


زنان بدون مردان/ ۲۰۰۹

کارگردان: شیرین نشاط

بازیگران: آریتا شهرزاد، آنا پیروز، شبنم طلوعی، پگاه فریدونی، زهرا امیرابراهیمی و نوید اخوان

این فیلم براساس کتابی با قلم شهرنوش پارسی‌پور ساخته شده و زندگی مصیبت‌بار زنان ایرانی را ظاهرا در مقطع کودتای ۲۸ مرداد‌ماه سال ۳۲ در زمان نخست وزیری دکتر مصدق روایت می‎کند اما واضح است که فیلم می‎خواهد این اوضاع نابه‌سامان مظلومیت زنان را به دوران معاصر و سال‎های اخیر در ایران بچسباند. این فیلم هم به‎دلیل ارائه تصویری متفاوت و البته منفی از ایران، با نظر مثبت برخی منتقدان و جشنواره‎‎های خارجی روبه‎رو شد؛ از جمله جشنواره ونیز که شیر نقره‎ای بهترین کارگردان را به نشاط داد.


شرایط/ ۲۰۱۱

کارگردان: مریم کشاورز

بازیگران: نیکول بوشهری، سارا کاظمی، رضا سیسکو صفایی و سهیل پارسا

«شرایط» به کارگردانی مریم کشاورز روز جمعه ۲۶ اوت ۲۰۱۱ در شهرهای لس‌آنجلس و نیویورک نمایش یافت. این فیلم که در جشنواره سینمای ساندنس در ماه ژانویه جایزه بهترین فیلم موردپسند تماشاگران را دریافت کرد، داستانی براساس دلدادگی دو دختر نوجوان به یکدیگر در یک رابطه عاشقانه است و مشکلاتی را که چنین رابطه‌ای در فضای فعلی ایران با آن مواجه است به تصویر می‌کشد. «شرایط» فیلمی سردستی، شعاری و با صحنه‎ها و بازی‎‎های بد است که نه ربطی به سینما دارد و نه می‎تواند حرف و منظورش را به‎درستی و در قالبی هنرمندانه بیان کند.


آرگو/ ۲۰۱۲

کارگردان : بن افلک

بازیگران: بن افلک، برایان کرانستون، آلن آرکین و جان گودمن

بن افلک، پس از ساخت فیلم «شهر» که تریلری بسیار جذاب و تماشایی بود، در دومین گام فیلمسازی‎اش، سراغ موضوع قدیمی ولی گزنده‌ای به‌نام تسخیر لانه جاسوسی رفت و با این‌که فیلم از جنبه‌های مختلف با همتایان فیلمسازش برابری نمی‌کرد و فیلم ضعیف‌تری بود موفق به دریافت جایزه اسکار شد و کارگردان آن، به‌دست همسر باراک اوباما، جایزه را دریافت کرد.

این‌جا اگرچه به‎لحاظ کیفیت و ساختار با اثر بهتری، نسبت به فیلم‌های قبلی، مواجه هستیم، با این حال هنوز تحریف‎ها، دروغ‌پردازی‎ها و یکجانبه‌نگری‌ها وجود دارد.


گلاب/ ۲۰۱۴

کارگردان: جان استوارت

بازیگران: گائل گارسیا برنال، شهره آغداشلو، گلشیفته فراهانی، کامبیز حسینی و ‌هالوک بیلجینر

این فیلم ضد ایرانی، ماجرای درگیری‎‎های سال ۸۸ را دستمایه خود قرار می‎دهد و این کار را هم به بدترین، غیرهنرمندانه‎ترین و شعاری‎ترین شکل ممکن می‎کند. فیلمنامه، شیوه روایت، ساختار و بازی‎‎های بد، «گلاب» را به نمونه‎ای ابتر از سینمای فرمایشی غرب و آمریکا تبدیل می‎کند. فیلم براساس نوشته و اظهارات مازیار بهاری، خبرنگار بی‎بی سی ساخته شده است.


سپتامبر‎های شیراز/ ۲۰۱۵

کارگردان: وین بلر

بازیگران: آدرین برادی، سلما‌ هایک، شهره آغداشلو و آنتونی عزیزی

مهم‌ترین رویکرد فیلم‌هایی از قبیل «سپتامبرهای شیراز» که تعدادشان نیز روبه افزایش است محتوایی ضد ایرانی، ضد انقلابی و حتی ضد اسلامی دارد که سال‌هاست نقطه آغازش در سینمای آمریکا بوده است. فیلم‌هایی که آشکارا توسط فیلمسازان درجه چندم ‌هالیوود برای بدنام کردن و انگ‌زدن به ایران و انقلاب و اسلام ساخته می‌شود و نکته مهم در این میان ضعف فیلم‌ها در همه اجزا از جمله فیلمنامه ، کارگردانی و بازیگری است.

فیلم‌هایی مانند «۳۰۰» و «آرگو» که با گرفتن اسکار، مهر تایید رسمی سیستم سیاسی آمریکا هم بر آن‌ها زده شد. این فیلم‌ها با ضعیف‌ترین ابزارها و منطق‌ها قصد حمله و بهتر بگوییم فحش و ناسزادادن به سیستم داخلی کشور ایران، مردم و مذهبشان را دارند و مخاطبشان هم اصلا افراد سینمارو و مخاطبان سینما نیست بلکه بیشتر در برخی از کشورهای آمریکایی و آسیایی مورد توجه قرار می‌گیرد.

«سپتامبر‎های شیراز» که براساس کتابی به‌همین نام نوشته دالیا سافر ساخته شده است، قصه یک خانواده یهودی را روایت می‎کند که پس از انقلاب اسلامی ایران در سال ۵۷، شرایط زندگی را برای خود دشوار می‎بینند و برای همین دست به مهاجرت می‎زنند.

فیلم با بهره‎گیری از دو ستاره مشهور سینما، برادی و‌هایک و قصه مثلا پرفراز و نشیب و مهیجش، می‎خواهد تماشاگر را با خود همراه کند و هر طور که هست به بیننده بقبولاند که با وقوع انقلاب اسلامی در ایران، چه به روز اقلیت‎ها آمده است. شهره آغداشلو هم با حضور در این فیلم، نام خود را به‎عنوان رکورددار بازی در فیلم‎های ضد ایرانی جاودانه کرد.

فیلم زیر سایه

کارگردان : بابک انوری

بازیگران: نرگس رشیدی , آوین منشادی

زیر سایه (UNDER THE SHADOW) نخستین فیلم بلند بابک انوری، فیلمساز ایرانی ساکن بریتانیا است که در ژانر وحشت ساخته شده است. این اثر از فیلم‌های قابل توجه جشنواره سینمایی ساندنس بود و توسط شبکه نت فلیکس خریداری شد. این فیلم از مارس ۲۰۱۶، درسینماهای آمریکا به نمایش گذاشته شد. فیلم فارسی‌زبان «زیر سایه» محصول مشترک قطر، اردن و بریتانیا است و به عنوان نماینده بریتانیا در فیلم‌های غیرانگیسی زبان هشتاد و نهمین دوره جایزه اسکار شرکت کرده است.

بابک انوری در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفته: «فیلم با اینکه به زبان فارسی است اما به نظر خودم تم جهانی دارد و علیه زورگویی و تفکر دگماتیک حرف می‌زند. در کشورهای مختلف از مصر و سوریه گرفته تا آمریکا هم هر کسی برداشت خودش را از این فیلم داشته است.»

اما آنچه در انتهای فیلم و با توجه به جملات ابتدایی فیلم عمیقا دستگیر تماشاگر میشد چیزی مخالف ادعاهای آقای فیلمساز است. انوری غیر مستقیم جنگ انقلاب را مایه وحشت و ترس معرفی میکند و دوپارگی داستان و وارد شدن به ژانر وحشت در عین پرداختن به مسائل جنگ و انقلاب شاهد این مدعاست.