علیزاده، ذوالفنون و مشکاتیان، مشق عشق را از او فرا گرفتند +فیلم

تابناک: شب گذشته خبر درگذشت یکی از موثرترین چهره های معاصر موسیقایی کشور در جهت دهی و ایجاد سکوت پرتاب برای بسیاری از اساتید برجسته موسیقی ایرانی منتشر شد؛ استادی که تا همین دیشب بسیاری از مردم نمی شناختندش و اینک در مقام تجلیل و یادآوری دستاوردهایش برای موسیقی اصیل ایرانی که همواره بر حفظ ساختار اصیل و سنتی اش تاکید داشت، سخن به میان می آمد.

داریوش صفوت استاد پیشکسوت موسیقی کشورمان چهارشنبه شب مصادف ۲۶ فروردین‌ ماه در سن ۸۵ سالگی از دنیا رفت اما آیا اصلاً تا به حال نام این استاد موسیقی اصیل ایرانی را شنیده بودید و یا در امری بعید، حتی مختصری از سوابق و خدماتش به هنر موسیقی کشورمان جزو نمایندگان شاخص موسیقی ایرانی در سطح جهان محسوب می شود و از معدود دریافت کنندگان نشان های بین المللی از جمله نشان فرهنگ و هنر شوالیه از دولت فرانسه است، را می دانید؟


متاسفانه پاسخ به این پرسش به خصوص برای آن دسته از مردم که غرق در دنیای موسیقی نیستند، منفی است و اگر اندکی درباره پرویز مشکاتیان و جلال ذوالفنون که در دوره ای شاگردان استاد صفوت بودند، مطلع باشید، احتمالاً به همان میزان اندک نیز درباره صفوت اطلاعاتی ندارید و این وضعیت تلخی درگذشت این چهره موسیقیایی ایران زمین را بیشتر می سازد.

استاد داریوش صفوت متولد هفتم آذرماه ۱۳۰۷ در شیراز متولد شد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته‌ حقوق دانشگاه تهران به پایان رسانده بود. صفوت که از استعداد بالایی در موسیقی سنتی و به خصوص در نواختن سه تار برخوردار بود و نخستین بار پردش ساز را به دستش داده بود، نزد استاد ابوالحسن صبا به تعلم پرداخت و این ارتباط را به مدت ده سال و تا پایان عمر صبا ادامه داد و به قول ابوالحسن مختاباد، سومین شاگرد صبا در کنار استاد حسن کسایی و استاد همایون خرم است که در یک سال اخیر جان به جان آفرین تسلیم کرده است.


او که علاوه بر سه تار نوازنده سنتور نیز بود، اما یک ویژگی متفاوت داشت و آن هم فراگیری سه تار و سنتور از استاد صبا است، حال آنکه اکثر شاگردان صبا از او ویولن فراگرفته بودند و حتی نقل قولی از صبا درباره صفوت بیان شده که از او به عنوان یکی از دقیق­ترین و بهترین شاگردان خود یاد کرده است.

با این حال جنبه علمی شخصیت و سبقه هنری استاد صفوت به مراتب پراهمیت تر از توانمندی اش در نواختن است و خدماتی که این موسیقی‌دان، ردیف‌دان و نوازنده برای موسیقی ایران زمین انجام داد، حقیقتاً بی نظیر است. صفوت دو مرتبه - یک بار در اواخر سال ۱۳۳۹ و بار دیگر در سال ۱۳۴۲ - برای تدریس در مرکز مطالعات موسیقی شرقی در انستیتو موسیقی‌شناسی سوربن به فرانسه و تحصیل حقوق بین الملل در دانشکده حقوق دانشگاه پاریس راهی فرانسه شد.


صفوت سپس با بازگشت به ایران از سال ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۸ به ردیف شناسی موسیقی سنتی ایران و تکمیل سه‌ تار در محضر حاج آقا محمد ایرانی مجرد اشتغال ورزید و در ایران اقدام به تاسیس مرکز حفظ و اشاعه موسیقی ایران تحت نظر سازمان رادیو تلویزیون وقت در سال ۱۳۴۷ کزد و تا سال ۱۳۵۹ مدیریت آن را بر عهده داشت و پس از آن نیز در محافل آکادمیک از جمله دانشگاه تهران به آموزش موسیقی سنتی در بسترهای متفاوت نظری و عملی پرداخت و از سال ۱۳۷۶ نیز رسماً بازنشسته شد.

رویکرد این استاد با تاکید بر حفظ و عدم تغییر ساختارهای موسیقی سنتی ایران، به سمت علمی تر ساختن و قراردادن ساختار موسیقی ایران در ساختاری علمی بود و در عین حال او به رشد جایگاه علمی بسیاری از چهره های شاخص موسیقی معاصر کمک شایانی کرد و این عبارت که ایشان مشق عشق را از او فراگرفتند، کاملاً با سوابق این یادگار صبا تطابق دارد.

زنده یاد صفوت شاگردان بسیاری داشته اما شاید چهره هایی همچون جلال ذوالفنون، پرویز مشکاتیان، حسین علیزاده و داوود گنجه ای بیشتر برای عموم آشنا باشند و حتی از خود صفوت نیز بیشتر شناخته شده اند! با درگذشت او، شاگرد مستقیم صبا تقریباً نایاب شدند و می توان گفت یک نسل موثر در جهت دهی به آنچه امروز به عنوان موسیقی سنتی ایران شناخته می شود، این عالم خاکی را ترک کرده است.

پرویز مشکاتیان درباره استاد صفوت گفته است: «من به عنوان کسی که سال‌ها در محضر استاد داریوش صفوت به تلمذ نشسته‌ام، بی‌هیچ گمانی بر آنم که ایشان از برگزیدگان خداوند هستند. از شهر جانان‌اند و از تبار راستینان این سرزمین، بی‌هیچ اغراقی... او همیشه صحبت از جایگاه معنوی هنرمند، اخلاق هنرمند و واصل شدن به مبدأ و مأخر و مرکز زیبایی‌ها، به طریق اولی چشم‌پوشی از مادیات و ملموسات دنیا می‌کرد».

جلال ذوالفنون نیز درباره استادش تاکید داشته است: «دکتر صفوت شخصیتی است مرکب از دانش و هنر و اخلاق، همراه با قلبی آکنده از عشق و ایمان به موسیقی ایرانی که مدام در طپش است» و البته ده ها اظهارنظر مشابه از او از سوی اساتید و شاگردان فتوت درباره توانمندی حکیم موسیقی پارسی ذکر شده است.

پیکر زنده‌یاد صفوت ساعت ۹ صبح روز ۳۰ فروردین در قبرستان بی‌بی سکینه شهر کرج به خاک سپرده می‌شود. مراسم یادبود این هنرمند نیز شنبه ۳۱ فروردین از ساعت ۱۶ الی ۱۷:۳۰ در مسجد جامع شهرک غرب برگزار خواهد شد.

به مناسب درگذشت این استاد برجسته، دو قطعه از اجرای قدیمی و معاصرش را با ساز سه تار تقدیم تان می کنیم.