آدولف؛ رمانی دقیق درباره «عشق»

هفته نامه کرگدن - آرش سالاری: درباره کتاب آدولف نوشته بنژامن کنستان با ترجمه مینو مشیری؛ آدولف رمانی است درباره عشق و آن قدردقیق است که از همان زمان شبهه ای جدی وجود داشت که درباره زندگی شخصی خود نویسنده باشد.

«آدُلف» نوشته بنژامن کنستان، رمانی کوتاه و قصه ای شگفت انگیز از دوران باشکوه ادبیات در قرن نوزدهم است؛ کتابی موجز ولی با جهانی غنی در پشت سر که با زبانی فاخر و نگاهی باتجربه، آن جهان و آدم هایش را روایت می کند. همان طور که مقدمه مترجم و دو مقدمه نسبتا مفصل نویسنده تاکید می کنند، آدولف رمانی است درباره عشق و آ« قدر دقیق است که از همان زمان انتشار تا سال ها بعد شبهه ای جدی وجود داشت که درباره زندگی شخصی خود نویسنده باشد.

البته کرم از خود درخت هم بوده و شخصیت های رمان به شکل عجیبی مشابه اطرافیان نویسنده اند. همین موضوع رمان است که یکی دیگر از خصوصیات بارز قرن نوزدهمی آن می تواند باشد: در حالی که همه دنبال قصه ای عشقی و احیانا معادل های واقعی در رمان هستند، قصه همزمان درباره چند موضوع دیگر هم هست، بدون این که به چشم بیاید؛ لایه هایی که آدلف کم ندارد و قطعا مهم ترینشان قصه آقازادگی و جهان آن است.

قصه آقازادگی در آدلف وقتی شروع می شود که مثل باقی چیزهای زندگی بزرگان در قرن نوزدهم، مسئله عشق و روابط عاشقانه آدلف خیلی زود به خانواده و خاندان پیوند می خورد و پدر آدلف و هم چنین حیثیت خانوادگی شان وارد قصه می شوند. این طوری است که فقط کافی است چند صفحه بگذرد تا قصه همزمان با روایت اصلی از پیش رفتن قضیه عشقی اش، روایتی پررنگ و پرجزییات هم داشته باشد از آقازادگی و فضایی که میان پدر و پسر شکل می گیرد و کنش و واکنش هایی که به هم نشان می دهند.

اولین روایت از قصه پدر و پسر در جایی شکل می گیرد که آدلف مدت ها انتظارش را می کشید: بالاخره خبر رابطه غیرآبرومندانه اش به صورت رسمی به پدرش می رسد و نوبت واکنش او می شود؛ آن مرد در اوج تمول و احترام ایستاده بر میراث خاندانی اشرافی که قرن ها شهرت و اعتبار متزاید داشته اند. و این اتفاق در دوره ای پیچیده از آن عشق می افتد: وقتی که آدلف تقریبا بریده و از آن زن زده شده و می خواهد به نوعی بدون باخت دادن آن رابطه را تمام کند.

واکنش پدر است که همه چیز را عوض می کند، وقتی به پسر می گوید داده شبانه آن زن را از شهر بیرون کنند و او تا آخر عمرش دیگر نمی تواند ببیندش و این ناگهان باعث می شود طبق قدیمی ترین اصل آقازادگی که لجبازی باشد، پسر دیوانه وار احساس عشق دوباره کند و شبانه بیفتد دنبال آن زن و نجاتش بدهد و با هم از شهر تقریبا فرار کنند. این اولین جایی است که جادوی پنهان آقازادگی خودش را نشان می دهد: غالب شدن بر عشق و تعیین تکلیف آن، برعکس تصور رایج که فکر می کند عشق بر خانواده و خوان هم مقدم می شود.

دومین روایت جایی است که پدر این بار در ابتدا دست بالا را می گیرد و تمام محاسبات پسر و هم چنین قصه عشقی را با یک حرکت به هم می ریزد: وقتی که در برخورد دوم کمی بعدتر که پسر شجاعانه دوباره خودش را به زور عاشق آن زن کرده شرافتمندانه غیرآقازادگی اختیار کند در غربت، پدر در واکنشی که از حاق خردمندی اشرافیت و قرن ها خاندان بازی می آید؛ ناگهان به پسر می گوید هیچ واکنش منفی ای به او نشان نخواهدداد: راه او را باز خواهدگشت برای زندگی با آن زن و تا آخر عمر تامین مالی اش خواهدکرد و به صورت رسمی هم نامه ای برای وزیر مختار آن شهر در غربت خواهدنوشت و ورود او را اعلام و تفقد از او را امر خواهدکرد.

این جاست که پسر و ما و قصه عشقی و آن زن همه با هم گیر می کنیم و باز آقازادگی است که رییس است و تکلیف قصه را مشخص می کند: پسر نمی داند چکار باید بکند، با این که زن همان زن و عشق همان عشق است. آنچه تغییر کرده، باز فقط جهت خون و خاندان است. البته که همه چیز فقط همین است.

و این قصه ادامه پیدا می کند. نقش پدر که هر چه قصه جلوتر می رود در ظاهر کمرنگ تر می شود، ولی درواقع فقط ظریف تر می شود با محول شدنش به وزیر مختار و جهان اشراف آن شهر. تا جایی این نقش پیش می رود که او درواقع سرنوشت قصه را بنویسد، نه عشق پسر و معشوق و رقیبش. این چیزی است که باعث می شود لازم باشد این کتاب با نهایت آرامش و تانی خوانده بشود، برخلاف ظاهر کوتاه و فشرده و خوش خوانش.