بهترین فیلم‌های سینمای دفاع مقدس

روزنامه شهروند - نگار باباخانی: سینمای دفاع مقدس تنها ژانر واقعا بومی سینمای ایران است. سینمایی که چه در مضمون و مفهوم و چه در ظاهر و سروشکل تفاوت‌های آشکاری با هر ژانر دیگری در هر نقطه‌ای از دنیا به نمایش می‌گذارد. این ژانر متولدشده در سینمای پس از انقلاب اسلامی، نمایشگر خاطرات هشت ساله مردان و زنانی است که قهرمانانه از خاک، دین و میراث پدری دفاع کردند. خاطراتی که چند نسل در آن شریکند و همین هم راز جذابیت و محبوبیت این ژانر است که در تمام بزنگاه‌های این سینمای پرتب‌وتاب دوام آورده و ثابت کرده که هر گاه کاربلدی پشت دوربین رفته و فیلمی درست حاصل آورده، مردم از آن استقبال کرده و آن را در جایی نزدیک به صدر جدول فیلم‌های محبوب هر دوره‌ای نهاده‌اند...

در تمام این سال‌هایی که از پیدایی و رشد سینمای دفاع مقدس می‌گذرد، نام عده‌ای از فیلمسازان بیشتر از هم‌صنفان‌شان در بطن و بدنه این سینما شنیده شده و آنان را می‌توان پایمردان این سینما لقب داد. سینماگرانی چون ابراهیم حاتمی‌کیا، زنده‌یاد رسول ملاقلی‌پور، احمدرضا درویش، ابوالحسن برزیده، سعید سهیلی در برهه‌ای از کارنامه‌اش، ابوالقاسم طالبی و... که در سیاهه فیلم‌های محبوب این ژانر نیز نام آثار همین فیلمسازان است که می‌درخشد.

درواقع در تمام دوره‌هایی که درباره محبوب‌ترین فیلم‌ها و فیلمسازان سینمای دفاع مقدس از نویسندگان، منتقدان، کارشناسان و البته سینماگران نظرخواهی شده است، معدود فیلم‌هایی نام‌شان بارها و بارها تکرار شده و همین هم نشان‌دهنده فاصله فراوان کیفی از فیلم‌ها در قیاس با دیگر تولیدات این ژانر است.

نگاهی داریم به محبوب‌های این عرصه به انتخاب منتقدان و نویسندگان سینمایی. این نظرسنجی‌ها که بیشتر به همت سوره سینما به انجام رسیده، نشانگر نکات جالبی هستند و آن چیزی نیست مگر حضور چشمگیر نسل اول فیلمسازان دفاع مقدس و در رأس آنها ابراهیم حاتمی‌کیا در اغلب انتخاب‌ها. نتیجه‌ای که می‌تواند حاکی از این نکته بدیهی باشد که سینمای جنگ با نام و آثار ابراهیم حاتمی‌کیا پیوندی عمیق و ناگسستنی دارد...

روایت فتح

درباره بهترین‌های سینمای دفاع مقدس می‌شود از جوانب گوناگونی نگریست. درواقع این نگاه فیلمساز و تطابق آن با نگاه منتقد است که می‌تواند انتخاب‌های یک منتقد و نویسنده را سامان دهد. طبیعی است که نگاه فیلمساز تلخ‌اندیشی چون مرحوم رسول ملاقلی‌پور با نگاه ابراهیم حاتمی‌کیا یا با نگاه عمل‌گرای احمدرضا درویش و نگاه تبلیغاتی ابوالقاسم طالبی تفاوت داشته باشد و این هم طبیعی است که بهترین بودن یک فیلم برای یک فرد به این معناست که او با آن فیلم خاص بیشتر از دیگر آثار ارتباط برقرار می‌کند.

به همین دلیل هم هست که انتخاب بهترین‌ها در سینمای دفاع مقدس گستره وسیعی را می‌تواند پیش چشم انتخاب‌کننده باز کند. اما در این میان نکته عجیبی که وجود دارد این است که در این انتخاب‌ها فارغ از این‌که هر انتخاب‌کننده‌ای دارای چه دیدگاه و جهان‌بینی بوده، وجود و حضور فیلمسازی به نام ابراهیم حاتمی‌کیا در اغلب انتخاب‌هاست که به چشم می‌آید.

مثل انتخاب‌های شاهین شجری‌کهن از منتقدان جوان سینما که با انتخاب سفر به چزابه ساخته رسول ملاقلی‌پور، آژانس شیشه‌ای ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا و مجموعه روایت فتح به‌عنوان بهترین آثار در حوزه دفاع مقدس سه فیلم با سه نگاه متفاوت را به‌عنوان بهترین‌های این سینما انتخاب می‌کند و البته در ادامه با توضیحاتش معیارها و مبنای انتخاب‌هایش را توضیح داده و چنین می‌گوید: در ژانر دفاع مقدس بعضی از فیلم‌ها اصلا زبان روایت سینمای جنگ را تغییر دادند، یعنی از آن شیوه روایی که در آثار حسن کاربخش و مرادپور شاهد بودیم، فاصله گرفتیم و به زبان روایی شسته‌ورفته‌ای رسیدیم که جمع زیادی از مفاهیم را با خود داشت.

دیگر فقط خاکریز و شوق شهادت و رابطه معنوی رزمندگان با یکدیگر نبود که محور فیلم قرار می‌گرفت. فیلم‌هایی مثل روبان قرمز ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا و سفر به چزابه قابلیت‌ها و کارایی جنگ را خیلی گسترده‌تر کردند. همچنین باید گفت که مجموعه روایت فتح یک اثر تاریخی قابل ارجاع است و شاید پیش از هر مجموعه دیگری تصویری از واقعیت‌های جبهه و فضای حاکم بر آن ارایه می‌دهد. پایه‌های استدلال‌های جنگی ما در دهه‌های ۶۰ و ۹۰ با هم متفاوت است و مجموعه آوینی کمک کرد ما بفهمیم جامعه در چه تبی جنگ را برگزار کرد. امروز هم اگر جنگی دربگیرد، عده‌ای می‌آیند و با سینه ستبر از صلح حرف می‌زنند. نگاه حاکمیت در آن زمان به جنگ، به گونه‌ای تقدس‌وار بود و هر گونه تعبیری بیرون از دایره پراحساس و تعصب و قهرمانانه و ملودرام مورد نظرشان رد می‌شد....

مهاجر، دیده‌بان و آژانس شیشه‌ای

مهاجر