بهترین انیمیشن‌های کوتاه تاریخ (۱۷)

برترین ها - احسان درخشنده:

شناسنامه‌ی اثر

نام انگلیسی: The Ugly Duckling
کشور تولیدکننده:‌ آمریکا
شرکت تولیدکننده: والت دیزنی پروداکشنز (Walt Disney Productions)
کارگردان: جک کاتینگ (Jack Cutting)
سال تولید: ۱۹۳۹ میلادی
مدت زمان: 9 دقیقه
ژانر: کمدی

خلاصه داستان

در خانواده‌ی اردک‌ها، جوجه‌ای به دنیا می‌آید که با سایر جوجه‌ها تفاوت‌های اساسی و بنیادین دارد. به خاطر همین تفاوت‌ها، خیلی زود خانواده‌ی اردک‌ها جوجه‌ی مذکور را از خود می‌رانند و به نوعی او را از جمع خانوادگی اخراج می‌کنند. پس از رانده شدن، جوجه‌ی بی‌نوا در به در به دنبال خانواده‌ای می‌گردد که او را به سرپرستی قبول کند اما...

جوایز و افتخارات شاخص

- برنده‌ی جایزه‌ از «مراسم اُسکار» (Academy Awards) در بخش «بهترین انیمیشن کوتاه» / سال ۱۹۴۰ میلادی

درباره‌ی اثر

امروز، در بخش معرفیِ انیمیشنِ کوتاه، به سراغ اثری رفته‌ایم که از خیلی جهات خاطره‌انگیز و دوست‌داشتنی است؛ اثری که نامی آشنا را با خود یدک می‌کشد: «جوجه اردک زشت». همه‌ی ما کم و بیش با داستان جوجه اردک زشت آشنا هستیم. داستانی شاخص و محبوب که توسط نویسنده‌ی سرشناس دانمارکی «هانس کریستین اندرسون» خلق گشته است.

جوجه اردک زشت از آن قبیل داستان‌هاست که درونمایه‌ی محتواییِ آن به شیوه‌های مختلف بارها و بارها دستمایه‌ی اقتباس‌های گوناگون هنری و فرهنگی قرار گرفته است؛ از کتاب و فیلم و نمایش گرفته تا انیمیشن و بازی. در این میان، یکی از برترین اقتباس‌ها، اقتباسی است که توسط کمپانی سرشناس «والت دیزنی» برای خلق یک انیمیشن کوتاه انجام شده است؛‌ این انیمیشنِ قدیمی، در سال ۱۹۳۹ میلادی، تحت عنوان «جوجه اردک زشت» تولید شد. انیمیشن مذکور به قدری زیبا و تأثیرگذار بود که توانست در دوازدهمین دوره از مراسم اسکار، جایزه‌ی برترین انیمیشن کوتاه را به خود اختصاص دهد.

انیمیشن کوتاه «جوجه اردک زشت» اصلاً اثری پیچیده و عجیب و غریب نیست؛ اتفاقاً کاملاً برعکس، اثریست که در نهایتِ سادگی روایت خود را بیان می‌کند و همین بی‌آلایشیِ آن است که توجهِ گروه‌های سنیِ مختلف را به خود جلب می‌کند. شخصیت اصلی داستان که اساساً یک جوجه قو است، چنان معصومیت و غربتی دارد که مخاطب با تماشای سرگذشتِ او، ناخودآگاه برایش احساس دلسوزی می‌کند. جوجه‌ای که تازه سر از تخم بیرون آورده و در عُنفُوانِ کودکی نیاز به حمایت، مراقبت و تعلیم دارد، به یک‌باره خود را در جهانی وسیع، دَرَندَشت و بی‌رحم می‌یابد. هیچ کس او را نمی‌خواهد؛ هیچ حامی و یاوری ندارد؛ به هر جا که برای یافتن محبت و ترحم مراجعه می‌کند، فقط با خشونت و بی‌مهری مواجه می‌شود؛ خلاصه، انگار تمام درهای دنیا بر روی او بسته هستند.

شاید یکی از دلایلی که مخاطب به خوبی با جوجه قو ارتباط برقرار می‌کند این باشد که بسیاری از ما در بُرهه‌هایی از زندگی، حس و حالی شبیه به جوجه‌ی معصومِ داستان داشته‌ایم. همه‌ی ما در زندگی لحظاتی را تجربه کرده‌ایم که در آن‌ها، غربت و تنهایی را با عمق وجود حس نموده‌ایم. از این لحاظ شاید بتوان گفت که در برخی از صحنه‌ها، مخاطب به صورتِ ناخودآگاه با جوجه قو احساس همذات‌پنداری می‌کند. این حس، برای افرادی که از نعمت حضور پدر و مادر محرومند به مراتب ملموس‌تر و بارزتر است چون تحملِ روزهای سختِ زندگی بدون حامی و پشتیبان بسیار تلخ و طاقت‌فرساست. بله، غربت جوجه قو برای بسیاری از ما آشناست.

اما درست به مانند زندگی، انیمیشن کوتاه «جوجه اردک زشت» هم اثری صرفاً تلخ نیست. اتفاقاً، اِلمان‌های روایی، تصویری و صوتی این اثر، بیشتر حاوی درونمایه‌های کمدی هستند تا تراژیک. انیمیشن «جوجه اردک زشت»، شاد آغاز می‌شود و شاد هم به پایان می‌رسد. درست است که بخش‌هایی از داستان به تلخی می‌گراید اما همین تلخی هم از نوعِ تلخ‌کامی‌های کاملاً سیاه نیست. ویژگی‌های رفتاری جوجه قو و سایر شخصیت‌ها، سرشار از لحظات کُمیک و بامزه است؛ حتی صدای جوجه قو و دیگر پرندگانِ حاضر در اثر، حسی خوب و شادی‌آفرین در مخاطبان ایجاد می‌کند.

در این بین، تنها نکته‌ای که در این اثرِ کمدی کمی توی ذوق می‌زند، استفاده‌ی مفرط از رنگ‌های مات، کِدر، سرد و بی‌روح است؛ اگر در فرآیند تولید کمی بیشتر از رنگ‌های گرم و پرطراوت استفاده می‌شد، قطعاً محیط‌ها و فضاهای اثر جلوه و جذابیتی چند برابر داشتند؛ البته فراموش نکنید که انیمیشن «جوجه اردک زشت» حدود ۸۰ سال پیش تولید شده و طبیعتاً در آن هنگام، امکانات فنی برای خلق تصاویر متحرکِ رنگی به مراتب محدودتر از حال حاضر بوده است (به خصوص برای خلق آثاری برخوردار از طیف‌های رنگیِ متنوع، شاد و سرزنده).

اما با تمام این تفاسیر، در پایان باید اذعان کرد که «جوجه اردک زشت» یکی از شاخص‌ترین انیمیشن‌های کوتاه دیزنی در طول تاریخِ پُربار این کمپانی است. این اثر، در زمینه‌ی انتقال عواطف و احساسات به نحو احسن عمل می‌کند و در کنار خنداندن مخاطبان، یکی از ماندگارترین داستان‌های کلاسیک ادبیات را به تماشاچیان عرضه می‌دارد. امیدواریم شما هم از تماشای انیمیشن «جوجه اردک زشت» لذت ببرید.