لذت فوتبال با محرم نویدکیا

روزنامه اعتماد: ممنوعیت استفاده از مربیان خارجی به ظهور نسل جدیدی از مربیان بومی منجر شده است. از نتایج اولیه این رویکرد می‌توان به ظهور مربیانی، چون یحیی گل محمدی و به درجاتی محرم نوید‌کیا و حسینی و تارتار و ... اشاره کرد. در این میان البته کارنامه کوتاه‌مدت و موفقیت‌آمیز محرم نویدکیا و رقابت شانه به شانه او بعد از ناکامی‌های هفته‌های اول لیگ و در ادامه مبارزه تا دقایق پایانی فصل، اعتبار و ارزش و توانمندی‌های او را بیشتر مورد تاکید قرار می‌دهد.

این موفقیت از آن رو حائز اهمیت است که کم و بیش در اولین حضور جدی محرم به عنوان سرمربی حاصل می‌شود. آنچه محرم را در کانون توجه قرار می‌دهد سوای نتایج به دست آمده، بیشتر معطوف به نگرش و درک غریزی او از فوتبال و به‌تبع آن انتقال این نگرش به تیم است. آنچه از گذشته از عملکرد مربیان داخلی در حافظه مانده، بر سه رویکرد سنت‌گرایانه، نتیجه‌گرا و در حال حاضر مدرن یا به تعبیری نوگرا تاکید دارد.

مراد از نوگرا و مدرن نه در مقایسه با سطح فوتبال جهان که در مقیاس داخلی و عملکرد مربیان ایرانی است. همچنان که مراد از مربیان سنت‌گرا مربیانی است که اساسا موجودیت و حضور آن‌ها در باشگاه‌ها منوط و معطوف به تعلقات و افتخارات و محبوبیتی است که در باشگاه‌های خود داشتند. از این دست مربیان می‌توان به علی پروین و پورحیدری و ناصر حجازی و... اشاره کرد و مراد از مربیان نتیجه‌گرا نسلی است که با درک اهمیت نتیجه چه در راس و بدنه و سطح هرم فرضی لیگ همه توان و اهداف خود را به کسب نتایج رضایت‌آمیز محدود کردند.

با این تقسیم‌بندی گل محمدی و محرم نویدکیا و یکی دو نام دیگر را می‌توان در زمره مربیان نوگرا تقسیم‌بندی کرد؛ و جالب اینکه هر دو بعد از حضور موقت و ناکامی در کسب نتیجه‌گیری در بازگشت به موفق‌ترین مربیان لیگ تبدیل شدند. درباره یحیی باید اشاره کرد او این شانس را داشت تا دوران فوتبالی خود را به‌طور معمول به اتمام برساند. در مقایسه با محرم که مدام با مصدومیت مواجه بود.

در عوض محرم این فرصت را پیدا کرد که بعد از قطع امید از بازگشت به زمین توان ذهنی خود را به فراگیری صرف تئوریک فوتبال متمرکز کند. آنچه باعث شد توانمندی‌های غریزی محرم را با آموزش‌های آکادمیک پیوند بزند. آنچه در این خصوص باید اشاره کرد ذهنیت تمام فوتبالی محرم است و آنچه به ذهنیت تعبیر می‌کنم بر نوعی رابطه مکاشفه‌وار با دنیای فوتبال تاکید دارد. این رابطه در مقایسه با مربیانی که اساسا چه به عنوان بازیکن و مربی با فوتبال به مثابه یک شغل تنظیم رابطه می‌کنند، به جهات مختلف متفاوت است.

در حالی که این مربیان صرفا به آموخته‌ها متکی و رابطه‌شان آکادمیک و بر اساس درک مکانیکی از فوتبال است. مربیانی از جنس محرم داده‌های آکادمیک را به ذهنیت کشف‌الشهودی و ارتقای آن تا حصول به آنچه می‌توان به لذت از فوتبال تعبیر کرد، ارتقا می‌دهند. در واقع این مربیان با پیوند دادن عنصر دانش و غریزه مسیر خود را از دیگران متمایز و جدا می‌کنند. فلسفه این نگرش به فوتبال و رسالت مربی‌گری در مقایسه با رویکرد‌های اغلب نتیجه گرا و پیش‌تر سنتی که محصول روابط و تعلقات رنگی است، بیش از هر چیز به درک مجموعه مدیریتی و البته هواداران باشگاه و در نتیجه اعتماد به محصول نهایی این نوع مربیان دارد.

هر چند در مورد محرم فاکتور زمان و اعتماد و درک متقابل دو‌گانه مدیریت و هوادار در نهایت به بهترین نتیجه ممکن و قابل انتظار از عملکرد او بعد از ناکامی‌های اولیه منجر شد. اما حتی اگر محرم قادر به کسب چنین نتیجه‌گیری نبود، می‌شود به اتکای خیلی فاکتور‌ها و نشانه‌ها انتخاب او را برای سرمربی‌گری سپاهان بهترین گزینه از مربیان داخلی تلقی کرد.

آنچه در تاکید این ادعا می‌توان اشاره کرد سوای موفقیت حاصله تغییر سبک و سیاق بازی‌های سپاهان است. سبک و سیاقی که به نظر می‌رسد معطوف و متمرکز به ارایه فوتبال تاکتیکی و زیبا و تهاجمی است. این نگرش را مقایسه کنید با رویکرد همواره محافظه‌کارانه مربیانی که اغلب لذت و زیبایی فوتبال را قربانی نتیجه‌گیری می‌کنند. کم و بیش به همین دلیل حتی می‌توان ادعا کرد فوتبالی که تیم محرم ارایه می‌کند در مقایسه با پنج دوره‌ای که سپاهان قهرمان لیگ شد بار فنی و تاکتیکی و کیفی متفاوتی به نمایش می‌گذارد؛ و در یک کلام سپاهان در مقایسه با تیم‌هایی که پنج بار فاتح لیک شدند، شایستگی و سزاواری بیشتری برای قهرمانی داشت.

آنچه به این فاکتور‌ها درباره سبک و سیاق تیم نویدکیا می‌توان اضافه کرد، اصرار او بر بازی تاکتیکی در هر شرایطی است. آنچه باعث بازگرداندن نتیجه بازی‌ها از شکست و به همان اندازه برد‌های پرگل سپاهان گردید، ناظر بر پای‌بندی محرم به اصول و پرنسیب تیمی در هر وضعیت و موقعیت بازی است. این وضعیت ناشی از اعتماد بازیکن به دستورالعمل‌های مربی و به همان اندازه تزریق روحیه سیرایی ناپذیر در بازی هجومی و بسنده نکردن به صرف بردن بازی است.

این رویکرد بیش از هر چیز به اصول تاکتیکی و همزمان درک غریزی محرم از فوتبال معطوف است. رویکردی که در نهایت اغلب به نتیجه‌گیری و همزمان ارایه زیبایی‌های فوتبال تاکتیکی منجر می‌شود. در اینکه سپاهان در زمان حضور محرم اغلب زیباترین بازی‌ها را ارایه کرد کمتر تردید داریم. حتی می‌شود عدم قهرمانی سپاهان در این فصل را با کمی واقع‌بینی به کیفیت غیر استاندارد زمین بازی‌های خارج از خانه مرتبط دانست.

این ادعا را می‌شود با مقایسه بازی‌های سپاهان در نقش جهان و بیرون از خانه مقایسه کرد. در نظر داشته باشیم تاثیر این پارامتر را در دو بازی سپاهان در ورزشگاه آزادی مقابل پرسپولیس و استقلال که در مجموع منجر به کسب چهار امتیاز در تهران و چهار امتیاز در اصفهان گردید، مشاهده کردیم.

بسیاری شاید موفقیت‌های محرم را معطوف به داشته‌های او کنند. اما در نظر داشته باشیم سپاهان در این سال‌ها اغلب بهترین‌های فوتبال ایران را در اختیار داشته؛ و فراموش نکنیم محرم با تیمی نایب قهرمان شد که هفته‌های متوالی را با شکست‌های غیرمنتظره پشت سر گذاشت. داشتن بازیکنان خوب و مساعد اگر چه بخشی از راز و رمز موفقیت‌های یک تیم است، اما در نظر داشته باشیم تیم‌هایی که برخی حتی با داشته‌های بیشتر توفیقی نه در ارایه فوتبال با کیفیت و زیبا که حتی نتیجه‌گیری کسب نکردند.

به این عوامل می‌باید شخصیت منحصر به فرد و تا حدودی کاریزمای محرم را اضافه کرد. پرهیز او از مسائل حاشیه‌ای در بیرون زمین و گفتمان و ادبیات متفاوت او در برخورد‌های رسانه‌ای می‌تواند وجهی از تعامل او با بازیکنان را نمایندگی کند. رابطه‌ای که به زعم اریک کانتونا - درباره فرگوسن - می‌تواند بازیکن را تا گذشت از مرز جان برای چنین مربیانی مجاب و متقاعد کند. نمی‌خواهم همه جنبه‌های این رابطه را به رابطه محرم با بازیکنان تیم او تعمیم بدهم، اما در اصل و صورت مساله این نوع رابطه در موفقیت‌های یک تیم نباید نادیده گرفته شود.

آنچه درباره آینده سپاهان می‌توان تاکید کرد این است که اساس همچنان بر حفظ رابطه و اعتماد متقابل دو‌گانه هوادار و مدیریت با محرم استوار است. این رابطه اگر همچنان بر اعتماد به توانمندی‌های محرم متکی باشد می‌تواند ادامه موفقیت‌های سپاهان و محرم را تضمین کند. ممکن است حتی تیم محرم در شروع فصل تازه همچون فصل گذشته با فراز و نشیب‌های مقطعی ناشی از تغییر ترکیب مواجه شود، اما تردیدی نیست که ثبات محرم و اعتماد به او می‌تواند تا پایان دادن به هژمونی قهرمانی پرسپولیس ادامه یابد.