سو تـی وی

روزنامه قانون: سوژه این روزهای فضای مجازی گزارشگری است که صحبت هایش درباره دفاع خطی سوژه همیشگی طرفداران فوتبال است. صحبت از علیرضا علیفر است، او که گزارشگر یکی از بازی های یورو ۲۰۱۶ بود ناگهان نام معمار یکی از ورزشگاه ها را «امیر دولاب» می خواند.

ساعتی بعد«امیر دولاب»در اینستاگرام پیام می دهد و می گوید ویکی پدیا را دستکاری کرده تا به علیفر نشان بدهد، این سایت قابل‌اعتماد نیست. این اما نخستین باری نیست که گزارشگران صدا و سیما به ویکی پدیا اعتماد می کنند. پیش از او پیمان یوسفی هم بارها از دانشنامه آزاد ویکی پدیا اسکرین شات گرفته و در ابتدای صحبت هایش به آن استناد کرده است. به هر ترتیب هجوم رسانه ای به قدری زیاد بود که علیفر واکنش نشان داد و گفت نمی دانسته ویکی پدیا قابل دست اری است، صحبتی که نشان می دهد سازمان عریض و طویل صدا و سیما تا چه اندازه به دنبال افزایش اطلاعات گزارشگرانش است. تلویزیون این روزها به جولانگاه اسپانسرها تبدیل شده؛ هرکسی بتواند پول بیشتری بدهد، برنامه می گیرد، بی آنکه به کیفیت آن توجه شود. به قول یکی از کمدین های شبکه نسیم، صدا و سیما جوری شده که الان اگر پول بدهی می توانی هرچیزی دلت می خواهد پخش کنی. صدا و سیما در ماجرای علیفر هنوز واکنشی نشان نداده و ترجیح می دهد با سکوت ماجرا را خاتمه دهد، علیفر اما زیر حملات رسانه ای است، او در این باره به «قانون» می گوید: «این روزها حملات رسانه ای به قدری زیاد شده که زندگی شخصی و حرفه ای ام را تحت تاثیر قرار داده است».

چقدر باید اعتماد کرد؟

اساسا سوال اینجاست که تا چه اندازه می‌توان به ویکی پدیا اعتماد کرد؟ در ادامه نکاتی درباره این موضوع خواهیم گفت. ریشه کلمه «اعتبار» از واژه های صحت، درستی و راستی آزمایی منتج شده است و هنگامی‌که صحبت از اعتبار یک اثر یا نوشته علمی می شود مبین این نکته است که صحت و درستی آن مطلب، راستی آزمایی شده و به تايید رسیده است، بنابراین می تواند قابل استناد باشد. فرآیند داوری مطالب علمی یا مطالبی از این دست که جنبه ارائه اطلاعات عمومی دارد، در واقع سازوکاری برای اعتباربخشی به اثر و نوشته علمی است. اعتبار بخشی علمی عبارت است از مقایسه، سنجش و ارزشیابی اثر علمی با یکسری از استانداردها و پیش فرض ها که مورد توافق عموم متخصصان آن حوزه علمی مشخص قرار گرفته است. ویکی محصول وب ۲ و رهاورد نسل جدید وب برای رهایی از محیط خشک و تعامل یکطرفه وب و کاربران است.

«ویکی معمولا به انواعی از وب‌گاه‌ها گفته می‌شود که به تمام بازدیدکنندگانش، بعضی اوقات حتی بدون نیاز به ثبت نام در وب‌گاه، اجازه ویرایش، افزودن یا حذف مطالب را می‌دهد. همچنین به برنامه‌های کامپیوتری که برپایی چنین وب‌گاه‌هایی را ممکن می‌سازند، ویکی گفته می‌شود». ویکی پدیا چهره غالبی از انواع ویکی هاست. ویکی های دیگری از جمله ویکی مپیا یا ویکی صدا نیز وجود دارد. ویکی‌پدیا یک محتوای آزاد است که هر کسی می‌تواند آن را تغییر دهد، ویرایش، استفاده و توزیع کند. مطالب منتشر شده در ویکی پدیا عموما داوری، بازنگری و بازخوانی نمی شوند تنها ممکن است شخصی بنا به سلیقه و نظر شخصی خود آن را تغییر دهد.

عبارتی را به تعریفی بیفزاید یا عبارتی را از آن کم کند. کمتر اتفاق می افتد که لیست متقن و قابل توجهی از منابع استنادی در پایان نوشته‌ها و نگارش‌هاي موجود در این وب‌گاه ها ذکر شود. در اغلب موارد نویسنده صرفا نظر شخصی خود را بازتاب می دهد. نویسندگان مطالب موجود در این وب‌گاه ها، لزوما متخصص یا متخصص موضوعی نیستند و گاهی ممکن است یک جانبه و با نگاهی سوگیرانه درخصوص مطلبی قلم‌فرسایی کنند. مطالب موجود در این وب‌گاه ها، ماندگاری زمانی ندارد و از آنجایی که محیطی پویا هستند مدام مطالب تغییر می کند و ثبات نگارشی ندارد. نگاهی به دو پاراگراف قبلی درخصوص اعتبار علمی اثر از طرفی و اطلاعات ارائه شده درخصوص ویکی پدیا، مخاطب را با این حقیقت روبه می کند که ویژگی های ویکی پدیا کمترین میزان همخوانی را با توضیحات ارائه شده در خصوص اعتبار علمی اثر ندارند. از آنجایی‌که در نگارش پایان نامه و مقالات علمی انتظار بر این است که نویسندگان همواره به منابع متقن، معتبر و قابل اعتماد و عموما بازخوانی شده استناد کنند، لذا توصیه این است که به مطالب موجود در ویکی پدیا در کارهای علمی اعم از پایان نامه، مقاله و گزارش‌هاي علمی استناد نشود.

مورد مشابه

به هر ترتیب علیرضا علیفر قربانی یک شیطنت شده، سازمان صدا و سیما وقتی می داند گزارشگرش به منابع غیرموثق رجوع می کند، موظف است به او یاد بدهد که ویکی پدیا و منابعی از این دست چندان قابل اعتماد نیستند، به هر ترتيب اینجا آبروی رسانه ملی هم در میان است، شاید جالب باشد بدانید صدا و سیمایی که ظاهرا رسانه ملی هم هست، در اتاق شبکه هایی مثل جام جم حتی اینترنت هم ندارد و مطالب هم پیگیری نمی شود، ماجرای علیفر یکی از همین سوتی هایی است که هر روزه از تلویزیون پخش می شود و کسی خبردار نمی شود.

همین چند روز پیش یک مجری در شبکه آی فیلم وقتی با پیامی از سوی یک هموطن که ساکن نقده از توابع آذربایجان غربی است مواجه شد، گفت «نقده یکی از توابع کهگیلویه و بویراحمد است، شهری سرسبز که مسجد جامع آن بسیار معروف است». چند روز پيش هم در برنامه ماه عسل، دكتر صارمي تصميم مي گيرد تخمك انسان را زير ميكروسكوپ به مخاطبان نشان دهد ولي در اقدامي حيرت انگيز ناگهان تصوير سحابي هيليكس روي آنتن تلويزيون ظاهر مي شود.

صدا و سیما حالا تبدیل به سازمان ورشکسته‌ای شده که دیگر نمی تواند مخاطب را جلب کند، آن ها اندک اعتماد مردم را هم از دست داده اند، باید فاتحه این سازمان را خواند وقتی که یک جوان در خانه می نشیند و گزارشگر تلویزیونی را با چند کلیک به اشتباه می‌اندازد. به واکنش علیفر درباره این موضوع توجه کنید؛ «من نمی‌دانستم که می‌شود اطلاعات سایت مرجعی مثل ویکی‌پدیا را ویرایش کرد. برای همین وقتی پرینت اطلاعات مربوط به ورزشگاه را گرفتم و مطالعه کردم در گزارش هم از آن‌ها استفاده کردم». علیفر هنوز هم فکر می کند ویکی پدیا سایت مرجع است، خنده دار نیست؟