گاسکویین؛ بدون نامه‌ای از محبوبه بی‌وفا

ورزش سه: حمیدرضا صدر به بهانه پنجاه سالگی پل گاسکوئین نگاهی به روزگار سیاه شده یکی از بهترین بازیکنان تاریخ فوتبال انگلیس انداخته...

جایی در فیلم مستند "پل گاسکوئین بودن" گفت: "... فکر نمی‌کنم دوباره حال و روز درستی پیدا کنم، هیچ وقت". همه لحظات آن فیلم که سال ۲۰۱۳ ساخته شد تلخ بودند و ترسناک. گاسگوئین داغان و له شده برابر دوربین نشسته و تعریف می‌کرد چه بلایی سر خودش آورده. با آن هیکل چاق، پوست چروکیده و چشم‌های بی حالتش می‌گفت: نمی‌تواند از شر الکل و مواد مخدر ر‌ها شود، می‌گفت: ورشکستگی مالی خانواده‌ای برایش نگذاشته. مستاصلانه با زبان بی زبانی می‌گفت: کمکم کنید و در عین حال می‌دانست کمکی از هیچ کس برنمی آمد. کسی باید پیدا می‌شد و زمان را به عقب برمی گرداند و زمان به عقب برنمی گشت، نه برنمی گشت.

او روزگاری بهترین بازیکن انگلیس بود. می‌خندید و سرخوشانه حرف می‌زد، کودکانه جست و خیز می‌کرد و نمونه‌ای بود برای توصیف شادابی کودکانه. بااستعداد بود و برای خیلی‌ها بهترین هافبک تهاجمی و بازیساز بریتانیا. در هفده سالگی در تیم اصلی نیوکاسل بازی کرده و در هجده سالگی بهترین بازیکن جوان سال شده بود. در بیست و یک سالگی پیراهن تیم ملی انگلیس را پوشیده و در ۱۹۸۹ اولین گلش را برای تیم ملی زده بود. نمی‌توانیم جام جهانی ۱۹۹۰ را بدون گازا دوره کنیم. درخشش بی حصرش تا نیمه نهایی را.


در آن سال‌ها چنان طراوات و شادابی داشت که می‌توانستیم ساعت‌ها تماشایش کنیم. جوری دریبل می‌زد که شخصیت‌ها کارتونی دریبل می‌زدند. جوری راهش را از میان حریفان لگد پران باز می‌کرد که گویی قانون جاذبه را نقض کرده. نمی‌توانستیم پیش بینی کنیم شوت می‌زند یا پاس می‌دهد و همین بازی اش را تماشایی‌تر می‌کرد. گاهی به نظر می‌رسید تلوتلو می‌خورد، ولی داشت حریفانش و ما را به بازی می‌گرفت. داشت نمایش می‌داد. نمایشی شیرین. پشت آن ظاهر شوخ و شنگ آدم زخم پذیری ایستاده بود. شاید زخم پذیری اش تا وقتی جوان بود قفل‌ها را به مدد توانایی و اراده اش بازمی کرد، ولی "بهترین بودن" و "نمونه بودن" آسان نبود. او تحمل کشیدن بار سنگین را نداشت. باری که همه آن را سنگین کردند و سنگین تر: تیم هایش، مربیانش، هم تیمی هایش، طرفدارانش، روزنامه چی ها، عکاس ها... و او خم شد و خم تر. له شد و له تر. او مفهوم "قهرمان زنده را عشق است" را نشان مان داد. نشان داد قهرمان که کفش هایش را آویزان می‌کند هیچ کس نیست. محصولی شده قدیمی، کالایی شده بی مصرف.


هنوز از تماشای صحنه هایش لذت می‌بریم: گلی که در ویمبلی به اسکاتلند زد و شادی پس از آن را، هت تریک برابر آبردین با پیراهن رنجرز را، گلش با ضربه آزاد به آرسنال در نیمه نهایی جان حذفی را، گشودن دروازه پسکارا پس از پت سر گذاشتن همه حریفان را، باز کردن دروازه رم با شماره ده را، اشک ریختنش پس از شکست از آلمان در نیمه نهایی جام جهانی ۱۹۹۰ را...، ولی واقعیت از راه رسید و گازا را با خود برد. الکل و تنهایی و هزار درد دیگر. می‌خواست پیترپن باشد و بزرگ نشود، ولی پیترپن به قصه پریان تعلق داشت. می‌گفتند زندگی در نمای دور کمدی است و در نمای نزدیک تراژدی. درست مثل زندگی او.

برای توصیف آن چه بر گاسکوئین گذشت کلامی بهتر از جمله‌های ادواردو گالئانو نویسنده اروگوئه‌ای پیدا نمی‌کنم:

نفس نفس زنان گوشه زمین را گرفته وتاخته به جلو. در یک سو بهشت افتخارات انتظارش را کشیده و در سوی دیگر ویرانه‌های مغاک.

همسایه‌ها نگاهش کرده اند و رشک ورزیده اند، به بازیکن حرفه‌ای که جای کارهای ملال آور در اداره و جان کندن در کارخانه‌ها برای چیزی که با آن تفریح کرده پول گرفته. بلیطش برده. ولی بازیکن حرفه‌ای اگر سطل سطل عرق هم بریزد حق ندارد خسته شود، حق ندارد شکست بخورد. هر چه باشد راهش را کشیده به روزنامه‌ها و تلویزیون. نامش را در رادیو برده اند. زن‌ها کشته مرده اش شده اند و بچه آرزو کرده اند مثل او شوند. او فوتبال را از خیابان‌های کثیف محله‌های فقیر آغاز کرده. اول برای لذت بردن دویده و حالا وظیفه اش را در ورزشگاه‌ها پی گرفته. جایی که هیچ انتخابی ندارد جز بردن، برد و فقط برد.


سوداگران او را می‌خرند، می‌فروشند، و او هم اجازه داده هم خریده شود و هم فروخته، فقط با این قول که هم شهرتش بیشتر شود و هم پولش. او هرچه موفق‌تر شده و پولدارتر، بیشتر شبیه زندانی‌ها شده. باید به انضباط نظامی تن می‌داده. باید رنج تمرینات روزانه را تحمل می‌کرده، باید خروار خروار قرص‌های مسکن و کورتون‌ها می‌خورده تا دردهایش را فراموش کند. او با همین‌ها جسمش را گول زده و از آن کار کشیده. در آستانه بازی‌های بزرگ او را در اردوگاه‌های مرگ زندانی کرده اند، جایی که باید به کارهای اجباری تن می‌داده، غذاهای بی مزه می‌خورده، با آب خودش را مست می‌کرده و یکه و تن‌ها راهی رختخواب می‌شده.

در سایر تجارت‌های انسانی، آدم‌ها با بالا رفتن سن شان تمام می‌شوند، ولی بازیکن فوتبال می‌تواند در سی سالگی تمام شده باشد... همه این‌ها به شرطی است که پیش از سی سالگی تمام نشده باشد، اگر از سر شوربختی ماهیچه اش پاره نشده باشد، اگر لگدی یکی از استخوان هایش را خرد نکرده باشد، اگر بتواند مصدومیت هایش را راست و ریس کند و دوباره برگردد به میدان.

ولی بازیکن در یکی از آن روزهای نکبتی در می‌یابد همه چیزش را روی یک کارت قمار کرده، قمار کرده و همه پولش را از کف داده، همین طور شهرتش را. شهرت، همان بانوی زیبای بیوفایی که بی خبر رفته و یک نامه "بدرود عزیزم" هم برجای نگذاشته.