هرکول پوآرو، کارآگاه محبوب دنياي فيلم و سينما

بانی فیلم: ديويد ساچت، مردي که روز جمعه دوم ماه مه ۶۸ ساله شد، ۲۵ سال نقش يکي از محبوب ترين کاراکترهاي کارآگاه در دنياي فيلم و سينما را بازي کرد. اين کاراکتر کسي نبود جز کارآگاه سبيل تاب داده باهوش، هرکول پوآرو که بعد از حاکميت ۲۵ ساله خود بر ژانر کارآگاهي سرانجام به مرگي طبيعي درگذشت، تا طرفدارانش با ناباوري مرگ او را نگاه کنند. مرگي که باعث شد او براي هميشه تبديل به اسطوره اي جاودان شود. مرگ پوآرو براي همه سخت بود اما براي ديويد ساچت مثل آن بود که خود در حال مرگ است.

ساچت خود معتقد است بازي در آخرين قسمت سريال هرکول پوآرو که بيش از دو دهه چند نسل از مردم جهان را شيفته خود کرد، برايش سخت ترين کار در دوران حرفه اي بازيگري اش بوده است. او مي گويد: اين روز برايم سخت ترين روز کاري ام بود، زيرا بايد بعد از ۲۵ سال با پوآرو خداحافظي مي کردم.


پوآرو پير و ناتوان اما باهوش

داستان آخرين اپيزود از سريال هرکول پوآرو در ايام جنگ جهاني دوم رخ مي دهد. فيلم بسيار متفاوت از ظاهر پر زرق و برق هنر کلاسيک آن زمان همچون «مرگ روي نيل» و «قتل در قطار سريع السير شرق» است. حالا پوآرو کاملاً پير و بيمار است و در يک خانه غم افزا و خارج از شهر به سر مي برد. اما سلول هاي خاکستري مغزش مثل هميشه خوب و فعال است و کار مي کند.

ساچت، که هميشه مجبور بوده است نقش پوآرو را در قالب فردي شکمو که بزرگترين نقطه ضعف اش شکلات است، بازي کند، براي بازي در قسمت آخر اين سري فيلم ها مجبور شد هفت، هشت کيلويي وزن کم کند. او مي گويد: آماده شدن براي بخش پاياني شگفت انگيز بود. کاري نبود که بتوان با لذت آن را انجام داد. اين کار حداقل براي من فقط يک بازي نبود. من ۲۵ سال با اين مرد زندگي کرده بودم.

او مجبور شد سبيل هاي معروف اين کاراکتر را بتراشد، ساعت طلايش را کنار بگذارد و عصاي نقره اي اش را رها کند و بر روي ويلچر بنشيند. ساچت که با همکاري جفري و نسل کتاب «من و پوآرو» را درباره اينکه چگونه نقش اين بلژيکي کوچک اندام را بازي کرده است، نوشته، مي گويد: در طول مدتي که اين کتاب را مي نوشتم، همواره با سؤال هايي درباره اينکه چگونه اين نقش را بازي کرده ام، مواجه شدم. خيلي علاقه مند نبودم که بخواهم درباره خودم حرف بزنم. بيشتر دوست داشتم درباره ۲۵ سال بودن پوآرو در کنارم صحبت کنم. اميدوارم هواداران فيلم هاي پوآرو از اين کتاب لذت ببرند.

اولين داستان

هرکول پوآرو اولين بار توسط آگاتاکريستي در قالب کتاب «داستان مرموز در سبک» معرفي شد و پس از آن آگاتاکريستي ۳۳ رمان براساس ماجراهاي او نوشت. وي علاوه بر اين يک نمايشنامه و ۵۰ داستان کوتاه نيز حول محور اين شخصيت بين سال هاي ۱۹۲۰ تا ۱۹۷۵ نوشت. در طول اين سال ها بازيگران زيادي بودند که براي ايفاي نقش پوآرو در فيلم و سريالي انتخاب شدند. برجسته ترين اين افراد پيتر يوستينف و آلبرت فميني بودند و احتمالاً در سال ها، دهه ها و قرن هاي بعد نيز بازيگران زيادي اين نقش را بازي خواهند کرد. اما حداقل تاکنون هيچ کس مثل ساچت با اين نقش عجين نبوده است و از اين به بعد نيز وي تبديل به سنگ محک ايفاي اين نقش در بازيگران آينده خواهد بود.

پوآرو براي ساچت يک نقش کليدي در حرفه اش بوده است. اولين باري که او قراردادي براي بازي در اين نقش امضا کرد سال ۱۹۸۹ بود. اين قرارداد و امضاي آن هرچند کاملاً اتفاقي بود اما روي تمام زندگي او و البته حيات عيني پوآرو در جايي خارج از کتاب اثر گذاشت. خود او درباره اين آغاز مي گويد: قرارداد ابتدايي ما، شامل بازي من در ۱۰ داستان کوتاه بود اما از آن به بعد هر سال بايد منتظر مي بودم تا به من زنگ بزنند و از من بخواهند در يک سري جديد نقش بازي کنم. به تدريج بيشتر و بيشتر اين نقش را بازي کردم. اما اين طور نبود که همه چيز از قبل تعيين شده باشد. نه هر قسمت کاملاً با قسمت قبل متفاوت بود.

و البته اين به آن معنا است که او هر بار بيشتر و بيشتر غرق در کاراکتر کارآگاه دوست داشتني مي شد.

ساچت خود نيز به اين امر معترف است و مي گويد: هر بار که پيشنهاد جديد را دريافت مي کردم، دوباره تحقيقات و مطالعاتم را از سر مي گرفتم و ساعتها فيلم هاي قبلي خودم را نگاه مي کردم. بعد از ۲۵ سال مثل هر رابطه ديگري، ارتباط من و پوآرو خيلي نزديک شد.

فارغ از نگراني

او مدعي است زماني که براي اولين بار اين پيشنهاد را دريافت کرد، با توجه به کارهاي خوب قبلي اش، خيلي نگراني نداشت زيرا: در آن موقع من ۲۰ سال بود که بازيگري مي کردم و نقش هاي معروفي مثل اياگو و شايلوک را که بازيگران طراز اول آنها را بازي مي کردند، بر عهده گرفته بودم. پس ديگر جايي براي نگراني نبود.

با اين حال همان طور که خود او اشاره مي کند، زماني که قرارداد را بست و شروع به مطالعه داستان ها کرد، متوجه چيزهاي جديدي شد: آلبرت فيني کاملاً مطابق پوآرويي که کتاب به ما معرفي مي کند، بازي نکرده است و پيتر يوستينف که خودش گفته بود هيچگاه نتوانست نقش پوآرو را خوب بازي کند، چون اصلاً شباهتي بين آنها وجود نداشته است، به پوآرو بيشتر وجهي کميک بخشيده بود. در حالي که پوآرو هر چند کاراکتري بامزه است اما هيچ وقت اين خوشمزگي هاي او به مرز کمدي نمي رسد و ناگهان من وقتي داستانها را خواندم متوجه شدم چيزي در اين مرد هست که هيچ وقت در تلويزيون نديده بودم. ساچت کار را جدي گرفت و تلاش کرد حق نويسنده را ادا کند: تصميم گرفتم پوآرويي را خلق کنم که آگاتاکريستي نوشته بود و حق مطلب را آن گونه که او مي خواست، ادا کنم. از خوش اقبالي من بود که نقش به جان مردم نشست.

او مي گويد: اولين باري که اين نقش را بازي کردم، هيچ ايده اي درباره اينکه آيا آگاتاکريستي از اين نقش لذت مي برد يا نه نداشتم. در آن زمان خيلي عصبي بودم زيرا مي دانستم اين زن از اينکه کاراکترش وارد تلويزيون شود، اصلاً خوشحال نبوده است و از چنين چيزي حتي متنفر هم بوده است. اما بعدها روزالين هيکس دختر آگاتاکريستي به من گفت که فکر مي کند مادرش از نقشي که من بازي کرده بودم، خوشحال بوده است. زيرا کاملاً هماني است که او نوشته است.

احساس امنيت با پوآرو

ساچت رمز درک خود از پوآرو و ايفاي نقش او به طرزي قابل قبول را در بورن در اين نقش براي دو دهه و نيم مي داند و مي گويد: کساني که فيلم را مي بينند، مي گويند در تمام مدتي که پاي تلويزيون نشسته اند و وقت خود را با پوآرو مي گذرانند، احساس مي کنند همه چيز در دنياي پوآرو درست است. آنها با او احساس امنيت مي کنند و حق نيز هميشه با پوآرو است. او آدمي کاملاً خود محور است و هرکس او را مي بيند، دوست دارد کمي مثل او باشد.

ساچت مي گويد، براي او کمي طول کشيد تا بتواند خود را در قالب اين کاراکتر قرار دهد اما بعد از اينکه مدتي مديد در قالب او قرار گرفت، احساس کرد کاملاً او را درک مي کند و متوجه کارهايش هست: ديگر مي توانستم دنيا را از چشم او ببينم. مي توانستم به راحتي راه بروم و بدانم که او اگر بود، چه مي کرد و چه مي انديشيد. ديگر خيلي خوب او را مي شناختم.

ساچت در کل از جمله بازيگران انگليسي است که قادر است در قالب شخصيت قرار گيرد و از حيث بازي شخصيت ها بهترين است. او پيش از پوآرو نيز در درام هاي تلويزيوني مثل «راهي که زندگي مي کنيم» و «مکسول» درخشيده بود که در دومي او نقش رابرت مکسول، بارون مطبوعات انگليس را بازي مي کند.

اما ساچت با پوآرو بود که تبديل به مترادف او شد. البته بازي در نقش کاراکترهايي اين چنيني چيزي است که معمولاً بازيگران از آن پرهيز مي کنند و آن را باعث عذاب خود مي دانند. اما ساچت مي گويد: من کاراکترهاي متفاوت زيادي را بازي کرده ام، اما هيچکدام از آنها به اندازه پوآرو مورد توجه قرار نگرفت. طوري که فکر مي کنم، وقتي بميرم، روي آگهي ترحيمي که از من منتشر مي شود، عکس بزرگي از پوآرو باشد که در کنار آن عکس کوچکي از من قرار داده شده است. و البته خودم راضي هستم.

کمال گرا

ساچت درباره متد بازيگري اش در خلال اين سري فيلم ها مي گويد که با دقت عمل کرده و مي تواند به راحتي خود را از پوآرو جدا کند. هرچند که اذعان مي کند در برخي موارد برخي صفات پوآرو را گرفته و اين صفات ديگر تبديل به بخشي از شخصيت او شده است. او مي گويد: من و پوآرو هر دو آدم هايي کمال گرا هستيم. من هميشه درباره خودم گفته ام که هرگز هيچ چيزي به طور کامل مرا راضي نمي کند. و به همين دليل زندگي با من، مثل زندگي کردن با پوآرو خيلي سخت است. علاوه بر اين من هم مثل پوآرو عاشق نظم و ترتيب و تقارن هستم. اگر قاب عکسي روي ديوار کمي کج شود، بايد بلافاصله آن را درست کنم. البته پوآرو در اين ويژگي از من حساس تر بود.

اما اين طور نيست که اين دو، ساچت و پوآرو کاملاً مشابهت داشته باشند. آنها تفاوت هايي نيز با يکديگر داشتند که فراتر از موشکافي وسواسي پوآرو است. ساچت مي گويد: من هوش و استعداد پوآرو را ندارم. اما چيزي که به من آموخته است اين است که مي توانم شنونده بهتري باشم. او زماني که با کسي صحبت مي کند، مستقيم، طوري به چشمان او خيره مي شود که گويي مي خواهد به او گوشزد کند که من کاملاً آنچه را که مي گويي مي شنوم اما چيزي را درک مي کنم که در فحواي کلامت است. اين بياني فوق العاده است و او به طور کامل به آن مي پردازد.

دوست نداشتن پوآرو

ادعا مي شود که آگاتاکريستي اثر ادبي خود را دوست نداشته است اما از آنجا که پوآرو به شدت محبوب خوانندگان او بود، از کشتن او پرهيز مي کرد. ساچت در اين خصوص اعتقادي ويژه دارد: من فکر مي کنم نويسندگان زيادي هستند که از کاراکترهايي که خود خلق کردند، عصباني مي شوند. بويژه کاراکترهايي که ناگهان محبوب مي شوند. زيرا در اين صورت نويسندگان مجبور مي شوند بيشتر و بيشتر از آنها بنويسند. در مورد پوآرو هم لحظه هايي وجود داشت که حتي من هم از دست او ناراحت مي شدم و اين مرد کوچک را آزار دهنده مي ديدم. اما در همان زمان هم نمي توانستم کاري براي دوست نداشته شدن او انجام دهم.

چند ماه پيش بود که خبري منتشر شد، مبني بر اينکه سوفي هانا نويسنده داستان هاي جنايي درنظر دارد يک رمان جديد درباره پوآرو بنويسد. اما ساچت با اينکه ديگر نام او با پوآرو عجين شده، علاقه اي ندارد که در فيلمي که از اين رمان اقتباس مي شود، حضور داشته باشد: نمي دانم چطور مي توانم خودم را در داستاني که متعلق به آگاتاکريستي نيست دوباره بازيابي کنم. اما دوست دارم بازسازي اين فيلم ها را براي يک فيلم مستقل انجام دهم، از جمله خيلي علاقه مندم قتل هاي اي بي سي را که خيلي دوست دارم انجام دهم. هيچ چيزي نيست که بتواند مرا از عرضه اين داستان به سينما باز دارد. ساچت حالا با خداحافظي از پوآرو فرصت دارد تا وقت خود را صرف پروژه هاي ديگري کند. او سال آينده قصد دارد در فيلمي با عنوان «آخرين اعتراف» ظاهر شود که درباره اسرار مقام پاپي ۳۳ روزه پاپ ژان پل اول است.

جايگاهي ويژه

اما ساچت به عنوان نماد پوآرو براي طرفداران اين کارآگاه هميشه جايگاهي ويژه دارد. او مي گويد: فکر مي کنم اين از رحمت هاي خداوند بود که توانستم نقش اين مرد را در اين داستان هاي شگفت انگيز بازي کنم. خاطرات او براي هميشه در ذهن من خواهد ماند. کافي است فقط چشمهايم را ببندم تا بتوانم آنها را ببينم.