چهره زنانه توافق

روزنامه هفت صبح - ابوالفضل الله دادی: «مایا دولابوم» در «پولتیکو» به بررسی حضور دیپلمات های زن در مذاکرات کشورهای 1+5 با ایران پرداخته است. اگرچه «فدریکا موگرینی» اعتبار زیادی پس از توافق کسب کرده اما زنان دیگر نیز نقش اساسی در مذاکرات داشته اند؛ «هلگا اشمید» یکی از آنهاست.

فدریکا موگرینی دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا، پیشقراول مقامات سیاسی اروپای و آمریکایی بود که برای رسیدن به توافقی تاریخی با ایران به یکدیگر تبریک گفتند. با این حال منابع دیپلماتیک می گویند گروهی از زنان دیگر نیز نقشی کلیدی در پروسه طولانی حصول توافق داشته اند: «هلگا اشمید» معاون موگرینی، «وندی شرمن» یکی از مقامات بلندپایه وزارت امور خارجه آمریکا و «کاترین اشتون» مسئول سابق سیاست خارجی اتحادیه اروپا.

یک دیپلمات بلندمرتبه غربی می گوید: «اشمید یکی از ارکان اصلی مذاکرات بود. او نظارت دقیقی بر اصل توافق و همچنین ضمایم پنجگانه مذاکرات داشت. وندی شرمن نیز هماهنگ کننده قطعنامه شورای امنیت بود و نقش عمده ای در توافق های دوجانبه بین ایران و آمریکا داشت.»


نماینده عالی اتحادیه اروپا در امور خارجه و امنیت - دفتری که اکنون مسئولیت آن را موگرینی برعهده دارد و پیش از آن در اختیار کاترین اشتون و «خاویر سولانا»ی اسپانیایی بوده است - به عنوان تسهیل کننده ای بی طرف بین ایران و گروه ۱+۵ فعالیت می کرده است. کلید موفقیت موگرینی در این نقش، بر اساس آنچه دستیارانش گفته اند مبتنی بر حفظ روابط خوب با ایران بود که کاترین اشتون پیش از او آن را بنا کرد.

«کاترین رِی» سخنگوی موگرینی می گوید: «او با ریاست جلسات و هموار کردن راه های تعامل با ایران موفق شد دستور کار مذاکرات را تا حصول نتیجه به خوبی اداره کند.» رِی می گوید در روزهای پایانی مذاکرات، مسئله تحریم ها - که شامل بازگرداندن نفت ایران به چرخه توزیع جهانی بود - می توانست تهدیدی برای دستیابی به توافق باشد. روز سه شنبه موگرینی متوجه شد که در ۱۸ روز پایانی، مذاکرات ضروری برای محدود کردن برنامه غنی سازی ایران در عوض پایان تحریم ها، «کار آسانی نیست» اما او همچنان معتقد بود که حفظ توافق «امری اساسی است».

موگرینی - وزیر امور خارجه سابق ایتالیا که ۴۲ سال سن دارد و تا سال ۲۰۱۴ که در اتحادیه اروپا مشغول به کار شد چندان فراتر از مرزهای کشورش فردی شناخته شده نبود - اکنون تحسین جهانی را برای ایفای نقشش به دست آورده است و همراه «محمد جواد ظریف» وزیر امور خارجه ایران تنها کسی است که خبر دستیابی به توافق نهایی را اعلام کرد.


یک مقام رسمی اتحادیه اروپا می گوید «باراک اوباما» رییس جمهور آمریکا خود شخصا با موگرینی تماس گرفته تا به او تبریگ بگوید و از «تلاش های اتحادیه اروپا در مذاکرات» تشکر کند. با این حال دیپلمات ها در بروکسل به خوبی با نقش تلاش های هلگا اشمید نیز آگاه هستند. یک مقام رسمی اتحادیه اروپا - که می خواهد هویتش به دلیل حساسیت موضوع فاش نشود - می گوید: «او مذاکره کننده ای واقعی و کلیدی در کنار وندی شرمن و عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه ایران بود. اشمید در این زمینه از دانش فنی بالایی برخوردار است در حالی که موگرینی بیشتر در زمینه سیاسی فعال است.»

«ناتالی تووچی» مشاور ویژه موگرینی و مدیر موسسه ایتالیایی «امور بین الملل» می گوید اشمید و تیم هفت یا هشت نفره اش که شامل یک مقام کمیسیون انرژی اروپا نیز بوده است روی برنامه ای کار می کردند که او از آن به «طرح پل زدن فنی» یاد می کند: «در این زمینه قلم در دست اتحادیه اروپا بوده است.»

یک مقام اروپایی می گوید اشمید در تمامی مذاکرات جانبی بین ایران و آمریکا حضور داشته است. او در نشست نهایی کری و شرمن در لوزان نیز حضور داشته و «تمام شب، وقت خود را صرف گزارش به موگرینی کرده تا به او در مورد چگونگی پیشبرد مذاکرات اطلاع دهد.»

یک دیپلمات غربی می گوید حضور چنین زنان دیپلمات قدرتمندی در مذاکرات با مقام های حکومتی اسلامی، با امری غیرمعمول برای آنها نیز همراه بوده است. در جریان نشست ها، مذاکره کنندگان ایرانی «هرگز» با موگرینی یا دیگر زنان حاضر، دست ندادند اما هرگز بی احترامی به آنها نشده است.

یک مقام بلندپایه اروپایی دیگر می گوید حضور این تعداد زن در میز مذاکره با ایران به هیچ وجه یک مشکل و معضل نبوده است. برخلاف موگرینی، اشمید دیپلماتی باتجربه است که نقشی غیرقابل انکار در چندین سال مذاکره با ایران داشته است. او از سال 2010 در دفتر نماینده عالی اتحادیه اروپا نفر دوم بوده و پیش از این نیز به عنوان مشاور سیاسی «یوشکا فیشر» وزیر امور خارجه سابق آلمان فعالیت کرده است.

اشمید دیپلمات زیباروی 54 ساله، به زبان های فرانسوی و انگلیسی کاملا مسلط است و در زمینه علوم انسانی در دانشگاه مونیخ و سوربن پاریس تحصیل کرده است. مشهور است که اشمید به عنوان مذاکره کننده، فردی سختگیر و در عین حال همراه است. اشمید یکی از کسانی است که به عنوان مذاکره کننده پشت توافقی قرار دارد که کاترین اشتون در سال 2013 با ایران به آن دست یافت.


نمایش اشمید و شرمن

«استفانو استفانینی» نماینده سابق ایتالیا در ناتو و مشاور دیپلماتیک «جورجیو تاپولیتانو» رییس جمهور سابق ایتالیات می گوید: «اشمید نشان دهنده تداوم فعالیت ها بین اشتون و موگرینی بود. او در این مذاکرات به عنوان خط رابط انجام وظیفه کرد. فکر می کنم هیچ مشاوری نیست که ادعا کند بیش از اشمید با ایرانی ها سر و کار داشته باشد.»

استفانینی، اشمید را به عنوان مذاکره کننده ای هوشمند معرفی می کند: «او آلمانی است به این معنا که محتاط است. مسائل زیادی در مورد مذاکرات هسته ای ایران می داند و به خوبی آگاه است که خطوط قرمز کجاست.»

دیگر بازیگر کلیدی مذاکرات، وندی شرمن معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور سیاسی است. او مدتی را در مجمع سیاستگذاری پنتاگون خدمت کرده و به عنوان استراتژیست ارشد وزارت امور خارجه این کشور در مذاکرات مربوط به برنامه هسته ای کره شمالی حضور داشته است. او از سال 2011 میلادی، تیم آمریکایی در مذاکرات هسته ای با ایران را مدیریت کرده است.

استفانینی می گوید: «اتکای کری به شرمن حتی بیشتر از اتکای موگرینی به اشمید است.»

اگرچه اشتون در این دور از مذاکرات با ایران حضور نداشت، کارهایی که او بین سال های 2009 تا 2014 و در زمان تصدی عنوان مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا انجام داد، به عنوان عاملی برای سهولت مذاکرات با ایران در لحظات بحرانی تنش با غرب دیده می شود.

موگرینی خود نیز می داند که اعتبار امروز او حاصل تلاش اشتون و دیگر زنانی است که در مذاکرات نقش داشتند؛ به همین دلیل است که تنها چند ساعت بعد از اعلام توافق با ایران، عکسی از گروهش - که اشمید هم جزو آن است - در فیس بوکش منتشر می کند و می نویسد: «ما با لطف این گروه به موفقیت رسیدیم.»