موسی خیابانی، مرد شماره ۲ مجاهدین خلق
اورکت چریکی، سبیل، لحن حماسی، نطق های آتشین و... صفاتی هستند که می توان آنها را مشترکا برای دو نفر به کار برد. مسعود رجوی و موسی خیابانی.
هفته نامه صدا - مهدی دریس پور: اورکت چریکی، سبیل، لحن حماسی، نطق های آتشین و... صفاتی هستند که می توان آنها را مشترکا برای دو نفر به کار برد. مسعود رجوی و موسی خیابانی. یکی مرد شماره یک و دیگری مرد شماره دو سازمان مجاهدین خلق ایران. این دو، پس از انقلاب و تا پیش از سال ۶۰ سوژه های آشنایی بودند که چندین و چند بار در یک قاب قرار گرفتند، اما تصمیم و تغییر مشی سازمان شان سرنوشتی متفاوت برای شان رقم زد؛ مسعود به خارج گریخت و موسی ماند؛ موسی به آرزوی دیرنیش، بالاترین جایگاه سازمان رسید و موسی کشته شد.
در این گزارش به زندگی، مرگ و پس از مرگ این شخصیت می پردازیم که با نقش آفرینی اش در سازمان به درستی می توانیم او را مردی برای تمام فصول بخوانیم.

پرده اول: از تولد تا مجاهدین خلق
موسی نصیراوغلو ملقب به خیابانی (1322-1360) در تبریز متولد شد.درباره پیشینه خانوادگی اش دو روایت وجوددارد؛ در روایت اول او را به خانواده ای سنتی- مذهبی از طبقه متوسط، با سطح درآمد معادل عرف جامعه شهری آن روز منتسب کرده اند؛ اما در روایت دوم او را از تبار خانواده ای کارگری و وضعیت اقتصادی ضعیف دانسته اند.
این دو گانگی ها علاوه بر پیشینه خانوادگی در مورد کاراکتر شخصیتی او نیز وجود دارد. برخی او را قدرت طلب، تندخو و دارای کیش شخصیت دانسته اند و برخی فردی اهل تامل، دارای طبع شعر و عمیق معرفی کرده اند. به عنوان نمونه لطف الله میثمی، عضو باسابقه سازمان در کتاب خاطراتش موسی خیابانی را این گونه تصویر می کند: «موسی آدمی عارف و ساکت بود. بالاترین آرزویش این بود که ای کاش او را نزد حنیف نژاد می برندند و از چشمه فیض او بهره می برد؛ با او قرآن می خواند و مطلب یاد می گرفت. برتری حنیف نژاد بر خودش را خیلی قبول داشت و دائم بر زبان می آورد. البته حنیف نژاد هم هر وقت در عربی به اشکالی بر می خورد، از موسی می پرسید.»
خیابانی برای تحصیلات آکادمیک، در رشته فیزیک دانشکده علوم دانشگاه تهران پذیرفته می شود. درباره فارغ التحصیل شدنش ابهاماتی وجود دارد چرا که ایام تحصیل او با دوره بازداشتش مصادف می شود، اما به نظر نمی آید که موسی به دنبال احذ مدرک بوده باشد. این نظر از این گفته او نیز استنباط می شود که می گوید: «در دانشکده عمدتا واحدهایی رامی گرفتیم که به درد مبارزه مسلحانه بخورد. آزمایشگاه فیزیک را حتما یاد می گرفتیم تا مداربندی الکتریکی را به منظور ساختن بمب یاد بگیریم.»
موسی خیابانی در سال ۴۵ از طریق دانشگاه به مجاهدین می پیوندد و از همان ایام در زمره افراد فعال و قابل اعتماد سازمان قرارمی گیرد. با گذشت چند سال و تغییر شرایط سیاسی و اجتماعی ایران دهه چهل، به مرور در شیوه مبارزه نیز تجدیدنظرهایی به وجود می آید و در این میان جنگ چریک شهری اولویت بیشتری پیدا می کند و مبارزه مسلحانه در حاشیه قرار می گیرد.
در چارچوب این تغییر نگرش و با توجه به علقه ای که میان سازمان و گروه های مبارز مسلمان در فلسطین وجود داشت، برخی از اعضا در گروه های 5 یا 6 نفره برای آموزش دوره های چریکی قصد خروج از کشور می کنند؛ هدف آنها پیوند خوردن با سازمان فتح در فلسطین بود، اما به دلیل شرایط حاکم نمی توانستند از مسیر قانونی کشور را ترک کنند و به مقصد نهاییشان بروند به همین دلیل هر گروه از یک کانال از کشور خارج می شد.
تابستان سال 49، موسی خیابانی به همراه پنج نفر دیگر از اعضای سازمان قصد سفر به دی را می کنند که از آن طریق خود را به اردوگاه فتح برسانند. آنها در سفری پرتلاطم که چند ماه قبل توسط دوستان شان مطمئن ارزیابی شده بود، به دبی می رسند. پس از مدتی اقامت در آنجا، پلیس به آنها که با ظاهری مندرس در بازار شهر می گشتند، شک کرده و همگی را بازداشت می کند پس از تفتیش اقامتگاه آنها هویت ایرانی بازداشت شدگان لو می رود. هویت ایرانی، رابطه حسنه دیپلماتیک و محتویات بازجویی های افراد این گروه سبب می شود که پلیس امارات به فکر تحویل دادن آنها به ساواک بیفتد.
خبر این تصمیم به دوستان بازداشت شدگان می رسد و آنها هم پس از مشورت با مبارزان فلسطینی تصمیم به ربودن هواپیمای دبی- بندرعباس می گیرند؛ این اتفاق رخ می دهد، هواپیما دزدیده می شود و به درخواست ربایندگان در عراق فرود می آید، اما اوضاع عراق هم بر وفق مراد آنها نبود و آنجا نیز تحت فشار قرار می گیرند که با وساطت ابونضال، نمایند الفتح آزاد و برای آموزش دوره های چریکی به د و پایگاه الفتح می روند.
شرح تفصیلی این سفر، در کتاب خاطرات محسن نجات حسینی با نام «بر فراز خلیج فارس» قابل خواندن است. با گذشت حدود یک سال دوره چریکی به اتمام می رسد و موسی به ایران باز می گردد، اما در سال نحس مجاهدین یعنی 1350، مجاهدین در این سال با برخورد شدید حکومت مواجه و اعضای مهم سازمان دستگیر می شوند و موسی خیابانی نیز به دامی می افتد که یک سال قبل با کمک دوستانش از آن رهیده بود.
بازداشت شدگان آن سال، یک سال بعد اکثرا به اعدام محکوم شدند که حکم برخی اجرا و حکم برخی دیگر به حبس ابد تبدیل شد که موسی در گروه دوم بود و در زندان ماندگار شد.
پرده دوم: از زندان تا انقلاب
سال 1350، آغاز دوره جدید زندگی مرد حرّاف سازمان بود. با مرور خاطرات زندانیان سیاسی دوره (57- 1350) به خصوص اعضای سازمان مجاهدین با مجموعه نقش آفرینی های موسی خیابانی آشنا می شویم. او در این دوره، در مطرح کردن و بسط ایدئولوژی مجاهدین و تبیین نکات سلبی و ایجابی آن و همچنین ایجاد هم گرایی مذهبی های مکلا در برابر چپ های زندان د رمقام یک ایدئولوگ ایفای نقش کرد؛ قرآن را برای برخی ترجمه و برای برخی دیگر دسته بندی موضوعی می کرد و با عده ای به بحث عقیدتی می نشست تا آنجا که رفته رفته به یکی از چهره های شاخص زندان تبدیل شده بود که هم مورد توجهزندانیان بود هم پلیس زندان.
نقش آفرینی او در زندان به همین دست فعالیت ها خلاصه نشد چرا که نام او را در یکی از مقاطع مهم تاریخچه سازمان مجاهدین خلق یعنی تغییر ایدئولوژی و گرایش به کارکسیسم می بینیم. پیوند موسی خیابانی با این واقعه را باید از دو منظر دید. اول این که محمدتقی شهرام، عامل چرخش سازمان و تئوریسین مارکسیست شدن در سال ۴۹ توسط خیابانی عضوگیری شد، هر چند که نمی توان از تعمد در ورود افکار انحرافی به سازمان توسط او سخن گفت، اما در مقابل به زعم بعضی اعضا نمی توان انگشت اتهام را از روی نام او برداشت.
در پیوند دوم می بینیم که موسی خیابانی و مسعود رجوی زمانی که در زندان از ماجرای تغییر ایدئولوژی و تصفیه ها باخبر می شوند، چپ شدگان سازمان را به سکوت و نقش بازی کردن دعوت می کنند که همین موضوع این پرسش را به وجود آورده که آیا خیابانی نیز با چپ های سازمان همدل بوده است یا خیر؟
طرح این پرسش با توجه به مواضع بعدی موسی خیابانی چه به صورت مکتوب و چه به صورت شفاهی بلاموضوع می شود، اما هستند تحلیل گرانی که معتقدند رجوی و خیابانی و امثالهم تلاش کردند ظاهری مذهبی را برای بنای مارکسیستی خود برگزینند. نقش آفرینی دگیر وی در ماجرای معروف به سپسا است؛ واقعه ای که 15 بهمن 1355 اتفاق افتاد؛ برخی زندانیان با نوشتن عفو از زندان آزاد شدند که در آن مقطع موسی و مسعود و برخی دیگر در اثبات راه و منش خود و تخفیف دیگر زندانیان هرچه داشتند، رو کردند. زندان هفت ساله موسی خیابانی در دی ماه سال 57 به پایان رسید و او و برخی دیگر از زندانیان آزاد شدند. از زمان آزادی تا مرگ، چند نقطه مهم در کارنامه او مشاهده می شود.
موسی به لحاظ توپولوژیک با توجه به گذشته اش نیروی نظامی محسوب می شود، اما پس از آزادی شاید متاثر از فضای زندان، چند فعالیت فکری انجام داد که هر یک به لحاظ عمق، کیفیت محتوا و همچنین اصالت مورد نقد جدی قرار گرفتند. یکی از آنها جزوه «فلسفه شعائر» است که متن پیاده شده سخنرانی ای است با همین نام که رمضان سال ۱۳۵۸ در دانشگاه تهران طی شش شب انجام گرفت و دیگر سخنرانی «عاشورا، فلسفه زندگی» است که به مناسبت عاشورا در مسجد دانشگاه تهران انجام شد.
از دیگر وقایعی که به نام او بر می خوریم، دیدار سران سازمان مجاهدین با امام خمینی ست. در این دیدار کوتاه که روز ششم اردیبهشت سال 58 در قم انجام گرفت، مسعود رجوی، موسی خیابانی و دو عضو دیگر سازمان حضور داشتند. صوت و تصویر و متن تفصیلی از آن جلسه منتشر نشده است و روزنامه های وقت نیز این ملاقات را به طور کامل پوشش ندادند اما مطلعین چه در مصاحبه و چه در خاطرات خود اهم موارد مطرح شده را توصیه های امام به مجاهدین خلق با هدف اتمام حجت روایت کرده اند.
برگ دیگر پرونده خیابانیِ پس از انقلاب، مربوط به اولین دوره انتخابات مجلس است. او در سال پنجاه و هشت کاندیدای منتخب سازمان مجاهدین از زادگاهش، تبریز بود. مسعود رجوی در سخنرانی اش در تبریز و در حمایت از خیابانی او را محور و لنگر تشکیلات مجاهدین معرفی و همگان را به حمایت از خیابانی دعوت کرد.
نشریه مجاهد، ارگان سازمان مجاهدین خلق نیز در آن ایام، در گزارشی مفصل سفر انتخاباتی خیابانی را پوشش داد که با مطالعه آن گزارش می توان محورهای صحبت های او را به چند موضوع از جمله بررسی ماهیت انتخابات و شناخت جایگاه نهاد پارلمان، تحقق حقوق کارگران، شناسایی توطئه های امپریالیسم علیه انقلاب و تحلیل شرایط سیاست وقت تقسیم کرد.
واقعه دیگر هم که نام موسی خیابانی را به میان آورد کودتا نوژه بود؛ در برخی اعترافات از نقش رهبران سازمان در همکاری با کودتاگران سخن به میان آمد و همچنین مارک گازیوروسکی محقق در حوزه کودتا و روابط ایران و آمریکا به صراحت از تماس های کودتاگران و موسی خیابانی پرده برداشت. هر چند که مجاهدین نیز منفعل نبودند و در همان سال، در ویژه نامه ای شش صفحه ای به ادعاها پاسخ گفتند.
پرده سوم: ۳۰ خرداد تا ۱۹ بهمن
گویا بنا نبود نام موسی خیابانی حذف شود. سازمان ناراستی پیش گرفته بود و به گفته فعالان سیاسی وقت، دم از فعالیت مسلحانه می زد، اما سودای کار مسلحانه داشت، اسلحه جمع می کرد، کادرهایش را آموزش نظامی می داد و میلیشا به خیابان می آورد. این فعالیت ها و شرایط سیاسی وقت باعث شد که سازمان در یک دوراهی قرار بگیرد که یک طرف آن قانون و دیگری ناسازگاری بود. سازمان راه دوم را انتخاب کرد و ابتدا در روز 30 خرداد 1360 فراخوان راهپیمایی خیابانی صادر کرد و به قول خودش اولین مشت را نواخت. پس از آن روز و طی چند مرحله سازمان خسارت های زیادی را وارد کرد چنان که موسی خیابانی نیز در آخرین نوار منتشر شده اش با نام پذیرش چشم انداز عاشورا چنین موضعی را تایید می کند.
در این شرایط جدید که مسعود رجوی در ایران نبود، موسی خیابانی، مرد شماره دو و فرمانده نظامی سازمان، همه کاره این تشکل در تهران بود و بالطبع در کانون برخورد قرار داشت تا اینکه فعالیت های تعقیبی که بعد از اقدامات سازمان شدت بیشتری گرفته بود نهایتا به سرانجام رسید و نیروهای کمیته انقلاب به خانه تیمی موسی خیابانی در زعفرانیه رفتند و پرونده زندگی مرد شماره دو را بستند.
این قسمت گزارش را از قلم روزنامه جمهوی اسلامی به تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۶۰ می خوانیم: «به گزارش خبرنگار ما ساعت ۶:۳۰ دقیقه بامداد دیروز توسط برادران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و با همکاری برادران کمیته مرکزی ضربه ای دیگر بر پیکر سازمان منافقین وارد آمد و در جریان کشف یک خانه تیمی در تهران، موسی خیابانی رهبر سازمان منافقین در داخل کشور و همسر جنایتکارش به همراه اشرف ربیعی و پنج نفر دیگر از کادرهای مرکزی این سازمان کشته و عده دیگری نیز دستگیر شدند.»
در شماره بعد روزنامه جمهوری اسلامی گزارشی با عنوان «گزارشی مصور از قصر کادر مرکزی منافقین» منتشر شد که در آن شرح جزییات عملیات، نام اصلی و مستعار کشته شدگان و همچنین نحوه دقیق کشته شدن موسی خیابانی را توضیح داده بود. این ماجرا امسال تبدیل به سوژه فیلم سینمایی «ماجرای نیمروز» به کارگردانی محمدحسین مهدویان شده که این روزها در جشنواره فجر در حال اکران است.
پرده چهارم: سازمان پساموسی
موسی خیابانی را هم از بیرون و هم از درون سازمان، نفر دوم دانسته اند. ریشه این جایگاه و برتری تشکیلاتی اور ا باید در دوران پیش از انقلاب دانست. زمانی که موسی در زندان مرکزیتی شکل داده بود که حتی مسعود رجوی را از رده خارج کرده بود. سازمان دوستان و کسانی که به تفکیک مقاطع مختلف سازمان قائل هستند، می گویند اگر موسی زنده بود، نمی گذاشت دیکتاتوری مسعود بر سازمان حاکم شود چرا که او اولا شانه به شانه رجوی بود و قدرتش را تعدیل می کرد و ثانیا پشتوانه معنوی و تشکیلاتی هم را از مسعود داشت، اما پس از ضربه ای که به مرکزیت داخل کشور سازمان خورد،رجوی قدرت بلامنازع سازمان را برعهده گرفت.
هرچند که در مقاطعی برخی از اعضای جداشده سازمان در جزوات و نشریاتی که با امضای «پیروان راه موسی [خیابانی]» منتشر می کردند سعی در ایجاد انشعاب و تردید افکندن در دل اعضای سازمان داشتند اما مرده ریگ موسی نیز نتوانست به رجوی توتالیتر غلبه کند و او مهره چینی مطابق میلش را انجام داد. اما رجوی، موسی را فراموش نکرد و با نامگذاری یک هفته به نام «حماسه موسی و اشرف» تا چندین سال اقدامات خشونت باری را پی می گرفت.
تبلیغات متنی
-
وضعیت افزایش مبلغ کالابرگ مشخص شد
-
آرایش نظامی پایگاههای آمریکا در منطقه تغییر کرد!
-
سارا منجزیپور: باید از فولاد باشیم تا دوام بیاوریم
-
شروط عراقچی برای توافق با آمریکا اعلام شد
-
کارشناسی صحنههای بحثبرانگیز داوری دیدار استقلال و پیکان
-
جدول لیگ برتر بعد از شکست استقلال
-
احسان علیخانی علیه صداوسیما به سیم آخر زد!
-
طرز تهیه ساندویچ پاسترامی گرم خانگی
-
شوک بزرگ به استقلال؛ کاپیتان از دسترس خارج شد!
-
اقدام معنادار زننده سوپرگل این هفته لیگ برتر
-
راهکار خبرساز پاریس برای جلوگیری از جنگ در ایران
-
ادعای رویترز: دو نفتکش ایرانی توقیف شد
-
خلاصه بازی پیکان - استقلال
-
دقیقی با پیکان از روی استقلال رد شد
-
۴۶۱ زمین لرزه در دی ماه ۱۴۰۴ ثبت شد!
-
آرایش نظامی پایگاههای آمریکا در منطقه تغییر کرد!
-
شروط عراقچی برای توافق با آمریکا اعلام شد
-
اقدام معنادار زننده سوپرگل این هفته لیگ برتر
-
راهکار خبرساز پاریس برای جلوگیری از جنگ در ایران
-
ادعای رویترز: دو نفتکش ایرانی توقیف شد
-
دقیقی با پیکان از روی استقلال رد شد
-
عراقچی برنامه ایران را بعد از شکست مذاکرات مشخص کرد
-
یک آتشسوزی در بندرعباس رخ داد
-
عرفان سلطانی آزاد شد
-
دولت فهرست جانباختگان وقایع دیماه را منتشر کرد
-
نرخ تورم دی ماه اعلام شد
-
عربستان ۷ سامانه پدافندی تاد از آمریکا خریداری کرد
-
اظهارات عجیب مجری شبکه تبریز خبرساز شد
-
پیام ویژه معین درباره لغو کنسرت تورنتو
-
قیمت طلا و نرخ دلار کاهشی شد
-
ناو هواپیمابر لینکلن دریای عمان را ترک کرد
-
کریسمسِ صداوسیمای ایران تا ابد عزادار شد
-
احکام برخی دستگیرشدگان اعتراضات اخیر صادر شد
-
دو انفجار خبرساز در اهواز و بندرعباس
-
ترامپ امشب از یک تصمیم جدید درباره ایران خبر داد
-
رزمایش مشترک ایران، روسیه و چین تکذیب شد؟
-
ورود کاروان نظامی بزرگ آمریکا به عراق
-
یک سامانه بارشی قوی در آستانه ورود به کشور
-
بازیگران در جشنواره فجر مشکیپوش شدند
-
رابعه اسکویی از مردم عذرخواهی کرد
-
موضع عربستان درباره جنگ با ایران ۱۸۰ درجه تغییر کرد
-
پیام شهاب حسینی به پدر و مادرِ ایلیا دهقانی
-
خبر فوری علی لاریجانی در رابطه با آمریکا
-
خواننده و مجری سرشناس ترکیه درگذشت
-
رسانه قالیباف خواستار اخراج بازیکن استقلال شد
بانک اطلاعات مشاغل تهران و کرج
-
سالن های آرایش و زیبایی
-
پزشکان پوست و مو
-
آموزشگاه آشپزی در تهران
-
گالری پوشاک
-
اخذ ویزا
-
کاشت ناخن
-
محصولات پزشکی
-
تدریس خصوصی
-
مزون و شوی لباس
-
اعزام دانشجو
-
خدمات آرایشی و زیبایی
-
خدمات درمانی
-
مدارس
-
طلا و جواهر و زیورآلات
-
صرافی
-
محصولات آرایش و زیبایی
-
خدمات حیوانات خانگی
-
مهد کودک
-
مبلمان
-
سیسمونی و نوزاد
-
مراکز درمانی
-
پت شاپ
-
رستوران و تهیه غذا
-
تعمیرات مبل در تهران
-
خدمات تفریح و سرگرمی
-
پزشکان متخصص
-
باشگاه های ورزشی
-
فست فودهای تهران
-
سرویس خواب
-
موبایل
-
دکتر زنان در تهران
-
فروشگاه ها و لوازم ورزشی
-
کافی شاپ و سفره خانه
-
دکوراسیون داخلی
-
لوازم خانگی
-
دندانپزشکان
-
آموزشگاه ها
-
صنایع غذایی
-
تزیینات داخلی
-
خدمات منزل
-
دندانپزشکی کودک
-
آموزشگاه زبان در تهران
-
تشریفات و موسسه پذیرایی
-
خدمات ساختمان
-
فروش و خدمات خودرو
-
پزشکان زیبایی و لاغری
-
آموزشگاه موسیقی
-
خدمات مجالس
-
قالیشویی در تهران
-
سایر خدمات
-
جراحی بینی و زیبایی
-
آموزشگاه هنری
-
آتلیه عکاسی
-
آژانس مسافرتی و هتل
نظر کاربران
لعنت خدابر این گروهک که بچه های مردم رو به بدبختی کشوند
متن جالبی بود فقط اشتباه تایپی زیاد داشت
این نوشتار ملغمه ای است از مطالف راست و دروغ و بیشتر دروغ و چرندیات تا نتیجه دلخواه را از یکی از بی شرف ترین و بی وطن ترین و جانی ترین افراد منافقین بگیرد واقعا یاللعجب از انتشار چنین خزعبلاتی که اصلا برازنده این سایت نیست. موسی خیابانی چه در قبل از انقلاب و چه بخصوص در بعد از انقلاب واقعا یک خائین علیه ملت و کشور بود و با مسعود رجوی هیچ فرقی در وطن فروشی و خدمت به اجنبی نداشت. این بی شرف اصالتا یک جاسوس حرفه ای و دست پرورده شوروی سابق بود درست مثل همپالکی اش مسعود رجوی که او هم جاسوس و دست پرورده صدام حسین معدوم بود که خودش در خدمت آمریکای جنایتکار قرار داشت و به همین دلیل هم هنوز و به رغم حتی قتل برخی امریکائی ها هنوز امریکا از او و دارودسته او علیه ملت و کشور و نظام مقدس ما استفاده میکند اما نمیداند فرق امروز ایرانیان با دیروز این است که امروز ایرانیان غالبا به عمق خیانتها و جنایتهای منافقین از هر مرام و عقیده واقف هستند و اگر روزی منافقین جسارت کوچکترین حرکت علیه نظام مقدس و کشور اسلامی ما و ملت بزرگ ایرانی بکنند تردید نکنید جوان و پیر مرد و زن همه دست در دست برای نابودی کامل و ریشه کنی صد در صد این جنایتکاران مزدور اجنبی برخواهیم خاست و دیگر فرصت فرار هم نخواهند یافت. مرگ بر هرچی منافق و کمونیست و گروهک های ضد ایران و دشمن نظام اسلامی ما باد. دیگر از این مستهجنات بی پایه و اساس ننویسید.
لعنت بر این گروهک...اینا همیشه خیانتکار به ایران و ایرانی هستند.با هم فرقی هم ندارند
لعنت خدا بر منافقین