«فی داناوی»، زنی ستیزه‌جو و نوازشگر

خاطره‌ای است مشهور از پشت صحنه فیلم «محله چینی‌ها» که در صحنه‌ای فی داناوی از کارگردان فیلم برای خروج از صحنه اجازه می‌گیرد و رومن پولانسکی، کارگردان، بازی درمی‌آورد و به ستاره فیلم اجازه خروج از صحنه را نمی‌دهد، فی داناوی در صحنه می‌ماند و در پایان فیلمبرداری آن صحنه محتویات فنجان قهوه‌اش را بر صورت پولانسکی مشهور می‌پاشد؛ درحالی این روایت وجود دارد که کمی ادرار هم به فنجان قهوه اضافه شده بود. بعدها در توصیف بازی داناوی، رومن پولانسکی تعریف جالبی ارائه داد و فقط یک کلمه در توصیف خصوصیات بازی او به کار برد: «جنون‌آمیز».

داناوی در ۱۴ ژانویه ۱۹۴۱ در فلوریدا به دنیا آمد. پدرش افسر ارتش بود و او در شهرهای گوناگون ایالات متحده بزرگ شد. در خاطرات خود نوشته است از سال‌های کودکی عاشق بازیگری بوده و تقلید از زندگی دیگران را همیشه دوست داشته است. او در نوجوانی در مدارس هنرپیشگی بوستون و نیویورک دوره بازیگری گذراند و به‌ویژه سه سال زیر هدایت الیا کازان، کارگردان نامی، آموزش دید. در 22سالگی و پس از پایان تحصیل در رشته هنرهای نمایشی دانشگاه بوستون، به نیویورک رفت تا بازیگری را به صورت حرفه‌ای پی بگیرد. حاصل این سفر قراردادی بود که داناوی با کمپانی Lincoln center repertory بست و ثمره آن، بازی در شماری از مطرح‌ترین نمایش‌های برادوی در فاصله زمانی 1962 تا 1967 شد؛ نمایش‌هایی چون «مردی برای تمام فصول» و «پس از پاییز» آرتور میلر، در نقشی که اصلا برای مریلین مونرو نوشته شده بود.

شهرت و محبوبیت فی داناوی با فیلم «شبکه»، به کارگردانی سیدنی لومت، به اوج رسید. این اثر از مؤثرترین فیلم‌های هالیوود در نقد هجوآمیز دنیای رسانه‌های جمعی، نقش آن‌ها در تحریف واقعیت و نفوذشان در عالم سیاست است. فی داناوی با مهارت و ظرافتی کم‌نظیر نقش سرپرست شبکه‌ای تلویزیونی را ایفا کرده که برای موفقیت و پیشرفت، همه چیز و همه کس را فدا می‌کند. او به خاطر بازی در فیلم «شبکه» جایزه اسکار بهترین بازیگر زن را دریافت کرد، اما برخلاف انتظار، پس از دریافت اسکار پیشرفت چشمگیری نداشت و نقش‌های کوچک‌تری ایفا کرد. در این مدت او به بازیگر آمریکایی مورد علاقه سینماگران اروپایی هم تبدیل شده بود. به‌جز همکاری دوباره با آرتور پن در «بزرگ‌مرد کوچک» (۱۹۷۰) و بازی در «ماجرای توماس کراون» (۱۹۶۸) که از پرفروش‌ترین‌های سینمای آمریکا در اواخر دهه ۶۰ بود، نام او بیشتر در کنار نام‌های اروپایی به میان می‌آمد. بازی در «تله مرگبار» (۱۹۷۱)، به کارگردانی رنه کلمان، در کنار فرانک لاتجلا و بازی در «مکانی برای عشاق» (۱۹۶۸)، به کارگردانی ویتوریو دسیکا، در کنار مارچلو ماسترویانی، از جمله نقش‌آفرینی‌های داناوی برای فیلمسازان معروف اروپایی در آن مقطع بود.

در ادامه دهه ۷۰ و تمام دهه ۸۰ همچنان ستاره‌ای پرسروصدا بود؛ هرچند جز چند مورد، فیلم درخشان دیگری از او دیده نشد. در فیلم «مامان‌جون» (۱۹۸۱) داناوی، در نقش جون کرافورد، ستاره سینمای دهه‌های ۳۰ و ۴۰ هالیوود، حضوری پرقدرت داشت و دوگانگی این کاراکتر را در بیرون و درون خانه کاملا واقعی به تصویر کشید. در سال‌های میانی دهه ۸۰، نقش‌هایی منفی همچون سلنای «سوپرگرل» (ژانت سووارک، ۱۹۸۴) را هم تجربه کرد. حضور در «رؤیای آریزونا»، ساخته امیر کوستوریتسا، و «پیام آور: داستان ژاندارک»، ساخته لوک بسون، در ابتدا و انتهای این دهه از همین نقش‌آفرینی‌ها بود. در ۱۹۹۵ در کنار مارلون براندو و در فیلم «دون‌ژوان دی‌مارکو» همچنان مسحور‌کننده می‌نمود. در قرن بیست‌ویکم با این‌که فی داناوی در فیلم‌ها همچنان حاضر است، اما بیشتر خاطره‌ای است از روزگاری رفته که هر روز بیشتر و بیشتر رؤیایی دور به نظر می‌آید.