هانریش هیملر؛ معمار هولوکاست

روزنامه سازندگی - سمیرا دردشتی: یکی از خطرناکترین افراد قرن بیستم بود و در برکشیدن آلمان نازی و پشبرد اهداف هیتلر نقشی اساسی داشت. با این همه نامش در زیر سنگینی نام هیتلر باقی مانده است. سرباز ذخیره‌ای که در جنگ جهانی اول حتی فرصت مبارزه پیدا نکرد به ناگاه در دومین جنگ به یکی از شاخص‌ترین چهره‌ها مبدل شد که خیلی زود توانست سلسله مراتب قدرت را درون حزب نازی طی کند و با نظر مساعد پیشوا در بالاترین رده‌های حکومتی قرار گیرد.

آغازین روز‌ها

هاتریش لویتپولد هیملر متولد ۷ اکتبر ۱۹۰۰ در مونیخ آلمان است. وی در خانواده‌ای کاتولیک و محافظه کار به دنیا آمد و دومین پسر «جوزف گیبارد هیملر» و «آنا ماریا هیملر» بود. پدرش معلم بود و هانریش در مدرسه‌ای درس خواند که او در آنجا سمت معاونت مدیر داشت. آغازین سال‌های حیات هانریش با داستان‌هایی ملی از قدرت آلمان‌ها که توسط پدر برای آن‌ها گفته می‌شد، سپری شد. از همان کودکی به دنبال توجه و ستایش بود و دوست داشت از توانایی‌های خود برای کسب احترام بهره ببرد، اما چندان موفق نبود و اغلب به انزوا رانده می‌شد.

او در زمره نیرو‌های ذخیره‌ای بود که مشغول سپری کردن دوران آموزش خود بودند، اما هرگز این فرصت را پیدا نکرد که مستقیم در میدان نبرد حاضر شود و گلوله‌ای به دشمن شلیک کند چرا که در همان روز‌های آموزشی، جنگ در نوامبر ۱۹۱۸ با شکست آلمان‌ها به پایان رسید و افسر تازه کار به خانه بازگشت. در روز‌های سرگردانی بعد از جنگ هانریش بار دیگر به مدرسه بازگشت تا تحصیل دبیرستان را به پایان رساند. سپس وارد دانشکده فنی مونیخ شد و در سال ۱۹۲۲ در رشته کشاورزی از این دانشگاه فارغ التحصیل شد.

ضد یهود، ضد صلح

نخستین بارقه‌های ضدیهودی او در همین سال‌های دانشگاه نمودار شد. در آن سال‌ها موضوع عدم محبوبیت یهودیان از مسائلی بود که در آلمان جریان داشت و اگرچه موانع اندکی پیش روی آن‌ها به لحاظ حقوقی و حضور در عرصه عمومی وجود داشت، اما از نظر اجتماعی تا حدود زیادی منزوی بودند و بسیاری از مردم تمایلی برای ارتباط با آن‌ها نداشتند. مسیحی کاتولیکی که در یک خانواده محافظه کار به دنیا آمده بود و در جستجوی مقبولیت اجتماعی بود، طبیعی بود که از مد اجتماعی آن روز‌ها یعنی ضدیت با یهودیان تبعیت کند. او به صورتی غیرمستقیم از همکلاسی‌ها و دیگر یهودیان حاضر در دانشگاه اجتناب می‌کرد، اما این اجتناب تا آن حد نبود که از انجمن محبوب خود در دانشگاه که ریاستش بر عهده یک نفر یهودی بود صرف نظر کند.

زمانی که در ۲۴ ژوئن ۱۹۲۲ «والتر راتنو» وزیر امور خارجه آلمان به قتل رسید، هیملر رادیکال‌تر شد. در این هنگام موضوع مجازات‌های آلمان برای شکست در جنگ و پرداخت غرامت که در قالب «معاهده ورسای» تنظیم شده بود، در آلمان اعتراضات و نارضایتی‌های بسیاری را به دنبال داشت. چنین شرایطی کاهش سطح زندگی در آلمان را به دنبال داشت و حتی خانوداه هیملر نیز دیگر توان پرداخت هزینه‌های تحصیل او را نداشت و در نتیجه او مجبور شد از دانشگاه خارج شود و به یک شغل دست چندم برای تأمین مخارج خود اکتفا کند. این ساحت شخصی از زندگی نیز او را لاجرم به یکی از مخالفین جدی قرارداد ورسای مبدل کرد، امری که در آن سال‌ها عامل بدبختی و تورم در آلمان شناخته می‌شد.

خروج از حاشیه

زندگی هیملر برای بیش از یک سال وضعیتی رو به رکود داشت. تا آنکه در ماه اوت ۱۹۲۳ به حزب نازی پیوست و در «کودتای مونیخ» مشهور به «کودتای آبجوفروشی» که تلاشی از سوی حزب نازی به منظور کسب قدرت بود، شرکت کرد. این اتفاق زندگی او را دگرگون کرد. اگرچه شواهدی مبنی بر دخالت وی در جریان کودتا به دست پلیس نیفتاد، اما به همین دلیل کار کوچکی را که در آن سال‌ها با مشقت پیدا کرده بود نیز از دست داد و با توجه به مهارت‌های محدودی که داشت، دیگر قادر به پیدا کردن شغلی تازه نبود. این امر در کنار شکست در اولین کنش سیاسی و حزبی او را به شدت سرخورده کرد، به ویژه که برای تأمین مخارجش نیز با سختی روبرو بود و ناچار شد بار دیگر به منزل پدری مراجعت کند.

یک نیروی نخبه گرا

نیرویی که تحت عنوان «اس اس» در ساختار حزب نازی تعریف شده بود، نخست به عنوان گارد هیتلر و برای حفاظت از جان او در نظر گرفته شده بود. رهبری این گروه به وفادارترین افراد حزب که هیتلر آن‌ها را انتخاب کرده بود یعنی «یولیوس شرک» و «یوزف برشتولد» واگذار شد. به پیشنهاد هیتلر چندی بعد گردان‌های حفاظتی مشابهی برای حفاظت از جان دیگر رهبران بلندپایه حزب ایجاد شد. پس از استعفای «ارهارد هایدن»، فرمانده نیرو‌های اس اس در ژانویه سال ۱۹۲۹، مسئولیت هماهنگی این گردان‌ها را به هانریش هیملر که پیش‌تر به اس اس پیوسته بود، واگذار کردند. هیملر پیش‌تر شروع به جمع آوری اطلاعاتی از یهودیان، فراماسون‌ها و کسانی که آنان را دشمنان حزب می‌دانست کرده بود و در این زمان فرصت مناسبی در اختیار او گذاشته شد تا تکلیف این افراد را یکسره کند. وی در سال بعد نیروی اس اس را از حدود ۲۹۰ مرد به حدود ۳۰۰۰ نفر افزایش داد و سرانجام در سال ۱۹۳۰ هیتلر را متقاعد کرد که اس اس را به عنوان یک سازمان جداگانه اداره کند.

ایستاده بر فراز قدرت

با توجه به قدرت یابی روزافزون «اس اس»، سازمان تحت رهبری روهم روز به روز ضعیف‌تر میشد و هیملر که «اس آ» را مزاحمی برای پیشبرد برنامه‌های خود می‌دید، سعی کرد با آن گروه از رهبران حزب که در حال تبلیغ علیه او بودند، همراه شود. مشخص نیست که آیا حقیقتا ارنست روهم برنامه‌ای برای کودتا علیه هیتلر در دستور کار داشته یا خیر، اما به نظر می‌رسد در اوایل سال ۱۹۳۴ هیتلر متقاعد شده بود که چنین طرحی وجود دارد و بنابراین تصمیم گرفت روهم و دیگر رهبران «اس آ» را حذف کند.

در ۲۰ آوریل ۱۹۳۴ کنترل گشتاپو (نیروی پلیس مخفی آلمان نازی) نیز به هیملر واگذار شد. همچنین در آن تاریخ هیتلر وی را رهبر تمام پلیس آلمان در خارج از پروس قرار داد و در ادامه این تغییر در ۲۱ ژوئن تصمیم گرفت که روهم و دیگر رهبران «اس آ» را از قدرت حذف کند. عملیاتی شدن این طرح با «اس اس» بود. سرانجام در ۳۰ ژوئن این تصمیم عملیاتی شد و در یک تسویه حساب درون حزبی تمام افراد بلندپایه «اس آ» کشته شدند و به روهم نیز این فرصت داده شد تا خودکشی کند، اما چون از این امر امتناع کرد، با شلیک گلوله او را از پای در آوردند. به این ترتیب هیملر از این پس موفق شد دست بالا را در ساختار قدرت حزب نازی به دست آورد.

مرگ خودخواسته

با پخش یک گزارش از بی بی سی در مورد تلاش‌های هیملر برای مذاکره با غرب، هیتلر تازه از این امر آگاهی پیدا کرد و از خیانت یکی از وفادارترین افرادش مطلع شد و دستور دستگیری و تیرباران او را در همانجا صادر کرد. در روز ۲۹ آوریل، هیتلر یک روز قبل از خودکشی، هیملر را از تمام ادارات حزب و دولتش جدا کرد و او را به عنوان خائن از حزب نازی اخراج کرد. به این ترتیب هیملر رانده شده از دوستان سابق و در فرار از دست متققین، در نهایت به چنگ سربازان بریتانیایی افتاد و ترجیح داد به جای آنکه منتظر محاکمه سهمگین خود باشد که تصویری به جز مرگ در پیش رو نداشت، خود مرگش را رقم بزند و در ۲۳ مه ۱۹۴۵ با خوردن قرص در داخل سلولش خودکشی کرد.»