قرص میگرن و ۱۹۹ داروی مهم دیگر نایاب شدند

فرارو: میگرکسترا یکی از  ۲۰۰ قلم دارویی است که این روزها در بازار یافت نمی‌شود؛ دارویی که اگرچه در فهرست داروهای حیاتی قرار ندارد، اما برای کسی که درد میگرن را تجربه می‌کند، ماجرا متفاوت است.

همه‌چیز از داروخانه‌های بزرگ شروع می‌شود؛ رسیدن به داروخانه پنجم و نیافتن داروی مورد نظر، همان لحظه‌ای است که زنگ خطر به صدا درمی‌آید. برخی نسخه‌پیچ‌ها می‌گویند: «به داروخانه‌های کوچک‌تر سر بزنید، شاید در انبارشان موجود باشد.» جست‌وجوها از همین‌جا جزئی‌تر می‌شود. ممکن است در هر ۱۰ کوچه و پس‌کوچه یک محله، داروخانه‌ای وجود داشته باشد. فردی که چشمانش به نور حساس شده یا از شدت سردرد حالت تهوع گرفته است، خودش یا شاید یکی از نزدیکانش، خیابان‌ها را یکی‌یکی طی می‌کند تا به دارو برسد، اما در نهایت با چنین پاسخی روبه‌رو می‌شود: «میگرکسترا ترکیب سوماتریپتان و ناپروکسن است؛ خودتان ترکیب و مصرف کنید.» اما مگر همه داروساز هستند؟

داستان برای کسانی که دردشان حیاتی‌تر است، پیچیده‌تر می‌شود؛ بیماران سرطانی، هموفیلی‌ها، مبتلایان به تالاسمی، بیماران ام‌اس و حتی دیابتی‌هایی که درگیر پیدا کردن انسولین هستند. بنابراین به نظر می‌رسد مشکل دارو فقط محدود به گروهی خاص نیست و به اکثر خانه‌هایی رسیده عضوی از آن با نوعی بیماری دست و پنجه نرم می‌کند. تفاوتی هم ندارد ثروتمند باشد یا فقیر، آشنا داشته باشد یا نه! همه با این مساله دست به گریبان شده‌اند.

در کنار نبود و کمبود دارو، باید به گرانی آن نیز اشاره کرد؛ گرانی‌ای که در ماه‌های اخیر در برخی اقلام تا ۳۰۰ درصد افزایش داشته. حالا اگر به‌صورت اتفاقی داروی حیاتی‌ای در داروخانه‌ای پیدا شود، قیمت آن ممکن است برای خریدار پرسش‌برانگیز باشد. همین‌جا است که به صندوقدار داروخانه می‌گوید: «نصف بسته را بدهید.» و پاسخ می‌شنود: «ممکن است تا مدتی دیگر به دستمان نرسد.» اما جیب خریدار خالی‌تر از آن است که بتواند به ماه آینده فکر کند.

در مجموع، به نظر می‌رسد یکی از جدی‌ترین مشکلات نظام سلامت ایران، مسئله دارو باشد.

در همین رابطه، هادی احمدی، سخنگو و عضو هیئت‌مدیره انجمن داروسازان ایران ضمن برشمردن دلایل کمبود و گرانی دارو، از قراردادهای بیمه‌گران انتقاد کرده و معتقد است این وضعیت، نظام سلامت ایران را با تهدیدی قابل توجه مواجه کرده است.

ارز ترجیحی اگر باشد به ۳۰ درصد از کل فرایند تولید دارو تعلق می‌گیرد

هادی احمدی  می‌گوید: «وقتی ارز ترجیحی حذف می‌شود، هرچند برخی معتقدند این موضوع ارتباطی با دارو ندارد، اما در عمل، با افزایش قیمت ارز، حتی اگر ارز ترجیحی به دارو تعلق بگیرد، این حمایت تنها شامل ماده اولیه می‌شود و نه کل فرایند تولید. در حالی که ماده اولیه تنها حدود ۳۰ درصد از کل فرایند تولید دارو را تشکیل می‌دهد و ۷۰ درصد باقی‌مانده تابع ارز آزاد است. به عبارت دیگر، از مرحله بسته‌بندی تا سایر هزینه‌های جانبی، همگی بر اساس ارز آزاد محاسبه می‌شوند و همین موضوع باعث می‌شود قیمت دارو به‌شدت افزایش یابد، چراکه قیمت آن مستقیما تابع نرخ ارز است.»

از سوی دیگر، برخی داروها دارای مواد اولیه کمیاب هستند او در این مورد می‌گوید: «ارز مربوط به این مواد نیز به‌موقع تخصیص داده نمی‌شود که این مسئله خود مزید بر علت شده است. در چنین شرایطی، تولیدکننده نمی‌تواند ماده اولیه را به‌موقع وارد کند و روند تولید با اختلال مواجه می‌شود».

در این چرخه، چند مشکل اساسی وجود دارد. از دید سخنگوی انجمن داروسازان ایران: «نخست، مسئله تحریم‌هاست که نقش موثری ایفا می‌کنند؛ حتی اگر برخی ادعا کنند تحریم‌ها هیچ تاثیری بر دارو ندارد، این گزاره نادرست است. تحریم‌ها به‌طور دقیق و مستقیم بر حوزه دارو اثر می‌گذارند، چراکه سیستم انتقال بانکی و نقل‌وانتقالات مالی در تحریم قرار دارد و همین موضوع به‌صورت مستقیم بر تامین دارو تاثیر می‌گذارد.»

تاخیر در تخصیص ارز، تولیدکننده را با چالش مواجه می‌کند

در کنار تحریم‌ها، به عقیده احمدی: «عدم تخصیص به‌موقع ارز نیز یکی دیگر از چالش‌های جدی  است. زمانی که ارز مورد نیاز دارو در زمان مناسب تخصیص داده نشود، فرایند سفارش و تولید دارو دچار وقفه می‌شود؛ چراکه از زمان سفارش تا واردات ماده اولیه یک دارو، حداقل شش ماه زمان لازم است. در صورت تاخیر در تخصیص ارز، تولیدکننده امکان واردات به‌موقع ماده اولیه را از دست می‌دهد و با مشکلات جدی مواجه می‌شود. در نهایت، تولیدکننده‌ای که همزمان با تحریم‌ها و عدم دریافت به‌موقع ارز روبه‌روست، عملا دستش ‌بسته می‌ماند و حاصل این وضعیت، گرانی و کمبود دارو در بازار خواهد بود.»

برخی از داروها تا ۲۰۰ الی ۳۰۰ درصد افزایش قیمت داشتند

افزایش قیمت ارز از دید عضو هیات علمی انجمن داروسازان ایران تاثیر مستقیمی در پروسه تولید دارو داشته. او در باب این مساله می‌گوید: «برخی از داروها تا ۲۰۰ الی ۳۰۰ درصد افزایش قیمت داشتند. این مساله‌ای است که پیش‌بینی می‌شد. اگر ارز دارو برداشته شود قیمت‌ها بیش از این نیز خواهد شد. بهترین تمهیدی که در این وضعیت می‌شود داشت این است که سازمان‌های بیمه‌گر پای کار باشند. سازمان‌های بیمه‌گر در کشور ما ناکارآمد هستند و داروها را پوشش نمی‌دهند در نتیجه پرداختی از جیب بیمار افزایش پیدا کرده و او را با چالش مواجه می‌کند. در حال حاضر پرداختی از جیب بیمار در برخی موارد بیش از ۶۰ تا ۷۰ درصد است که آسیبی جدی به بیمار می‌زند.»

بیماران مجبور به خرید دارو به شکل ناقص هستند

از جمله مشکلاتی که عدم پوشش دهی بیمه برای فرد بیمه شده ایجاد می‌کند از دید احمدی این است که: «بیمار توان خرید را از دست می‌دهد. از سویی ممکن است آن را پیدا نکند و در نهایت مجبور به مصرف ناقص دارو شود. به عنوان مثال اگر دکتر دارویی را به اندازه یک ماه برای او نوشته است، او توان خرید آن را ندارد و دارو را به اندازه مصرف روزانه خود تهیه می‌کند. بنابراین هزینه درمان و سلامت افزایش پیدا خواهد کرد. پس سازمان‌های بیمه‌گر باید همراه سایر سیستم‌های سلامت حرکت کرده و اختلاف ارز را پوشش بدهند و از قیمت داروها بکاهد تا به بیمار فشار نیاید.»

در این میان بحث همکاری سازمان‌های بیمه‌گر با مطالبات داروخانه‌ها هم از نگاه احمدی بحثی جدی است. او در این خصوص اشاره می‌کند: «اگر مطالبات داروخانه‌ها به موقع داده شود زنجیره تامین دچار مشکل نخواهد شد. به جز آن در برخی موارد ارز هست اما پول نه. باید پولی باشد که تامین کننده ارز بخرد؟ بنابراین بهتر است مطالبات داروخانه‌ها پاسخ داده شود.»

۱۵۰ تا ۲۰۰ قلم دارو در ایران کسری داریم

به گفته سخنگوی انجمن داروسازان ایران «در حال حاضر ۱۵۰ تا ۲۰۰ قلم دارو در ایران کسری داریم که فعلا مشکلی ایجاد نکرده است، اما اگر روند ادامه پیدا کند احتمال اینکه کمبودها بیشتر شود وجود دارد. البته این داروها در همه کشورها هست، اما به دلایل مطروحه در کشور ما وضعیت بغرنج‌تر شده است.»

اینکه برخی داروخانه‌ها در مواجهه با دارویی که موجود نیست، به بیماران توصیه می‌کنند دارویی جایگزین مصرف کنند نیز مسئله‌ای است که برای مصرف‌کنندگان پرسش‌برانگیز بوده است. احمدی در این‌باره می‌گوید: «چاره‌ای نیست. وقتی دارویی نباشد باید دارویی از برندی دیگر یا جایگزین پیشنهاد شود، چون بیمار در هر حال نباید بدون دارو بماند. به لحاظ تاثیر باید بررسی شود، اما بهتر است در این خصوص با پزشک خود مشورت کنند. اگر پزشک در دسترس نبود، می‌توانند با پزشک داروساز در این زمینه صحبت کنند.»

باید پیشگیری را مقدم بر درمان بدانیم

در خصوص مکمل‌ها هم که در این مدت با افزایش قیمت چشم‌گیری داشته نکات مهمی وجود دارد. برخی از بیماران به دلیل بیماری زمینه‌ایشان مجبور به استفاده از مکمل‌ها هستند اما به دلیل گرانی بیش از حد از استفاده آن خودداری می‌کنند. از سویی دیگر این مکمل‌ها عملا تحت پوشش بیمه نیستند و اگر خارجی باشند قیمتی چندبرابری دارند. در این مورد سخنگوی انجمن داروسازان ایران می‌گوید: «یکی از اشکالات اصلی سازمان‌های بیمه‌گر است. این جزو پروتکل‌های بیمه‌گران است. این ضعفی برای بیمه است که وقتی ویتامینی توسط پزشک هم تجویز شده توسط بیمه پوشش داده نمی‌شود؛ ما هم به این مساله اعتراض داریم. دلیل آن‌ها این است که مکمل‌ها جزو پروتکل درمانی نیست این در حالی است که ویتامین‌ها برای پیشگیری‌ هم تجویز می‌شوند و ما باید پیشگیری را مقدم بر درمان بدانیم.»

شرایط داروهای حیاتی بغرنج‌تر است

داروهای حیاتی بیماری‌های خاص هم مشکلی مهم از دید احمدی است. او در مورد وضعیت این نوع داروها می‌گوید: «به این دلیل که داروهای حیاتی اغلب وارداتی برای تامین آن را تامین کننده‌ها را دچار مشکل می‌کنند. تحریم‌ها بسیار شدید و تخصیص ارز کم است بنابراین وضعیتی بغرنج‌تر دارند.»