اقتصاد رها شده و معلوم نیست دولت کجاست!

برترین‌ها: اگر وضعیت کنونی کشور را در چارچوب معادلات سیاست خارجی تحلیل کنیم، به‌روشنی می‌توان دید ایران در نقطه‌ای حساس میان دو مسیر متفاوت، «تداوم تنش و حرکت به‌ سوی تثبیت صلح» قرار گرفته است؛ وضعیتی که پس از جنگ ۴۰روزه اخیر و پیامدهای آن، پیچیدگی بیشتری نیز یافته است.

از همین رو، برشی از گفت‌وگوی شرق با حسین راغفر، اقتصاددان و استاد دانشگاه، را در ادامه می‌خوانید:

این جنگ، علاوه بر هزینه‌های انسانی و سیاسی، با آسیب به بخشی از زیرساخت‌ها همراه بود و اکنون سایه آن همچنان بر تصمیم‌سازی‌های کلان در حوزه سیاست خارجی و به طریق اولی بر معادلات اقتصادی، معیشتی و اجتماعی سنگینی می‌کند. در چنین فضایی، تعلیق میان جنگ، صلح و تداوم عدم قطعیت‌ها، خود به یک متغیر تعیین‌کننده بدل شده است؛ متغیری که نه‌تنها بر جهت‌گیری‌های دیپلماتیک اثر می‌گذارد، بلکه پیامدهای اقتصادی و معیشتی آن نیز به‌طور مستقیم در زندگی مردم قابل مشاهده است.

هرگونه تأخیر در روشن‌شدن مسیر آینده، می‌تواند به تداوم فضای احتیاط، کاهش تحرکات اقتصادی و افزایش نگرانی‌های عمومی منجر شود. از این منظر، پیوند میان سیاست خارجی و اقتصاد بیش از هر زمان دیگری برجسته شده است. نحوه مدیریت این وضعیت و انتخاب میان مسیرهای پیش‌رو، صرفا یک تصمیم سیاسی نیست، بلکه تأثیرات عمیقی بر ثبات اقتصادی و معیشتی جامعه خواهد داشت؛ امری که ضرورت اتخاذ رویکردی سنجیده، واقع‌بینانه و مبتنی بر کاهش هزینه‌ها را دوچندان می‌کند.

‌جناب راغفر، اگر معادلات سیاسی و امنیتی در سایه جنگ احتمالی را لایه آشکار بحران فعلی کشور بدانیم، به نظر می‌رسد لایه پنهان‌تر و شاید تعیین‌کننده‌تر، وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم است؛ وضعیتی که برخی آن را «نقطه جوش» می‌نامند و معتقدند می‌تواند به‌تنهایی معادلات کلان کشور را دستخوش تغییر کند. از نگاه شما، آیا این ارزیابی اغراق‌آمیز است یا باید نسبت به آن با جدیت بیشتری هشدار داد؟

بستگی دارد به اینکه چگونه با بحران فعلی اقتصادی و معیشتی رفتار شود. اگر قرار باشد به همان شیوه‌ای که پس از جنگ ۱۲روزه رخ داد ادامه یابد، قطعا بسیار نگران‌کننده خواهد بود. چون همان اقدامات، زمینه طمع آمریکا و رژیم صهیونیستی برای حمله دوباره به ایران را فراهم کرد؛ یعنی زمینه‌سازی برای ایجاد نارضایتی‌ها.

‌یعنی به باورتان، آنچه در اعتراضات دی‌ماه سال گذشته روی داد به این جنگ ختم شد؟

بله و امروز هم به عقیده بنده، اکثریت قریب به اتفاق کسانی که در میادین برای پشتیبانی از نیروهای مسلح حضور دارند، متأثرین این سیاست‌های اقتصادی هستند. بنابراین اگر قرار باشد همان سیاست‌ها ادامه یابد که تاکنون نیز نشانه‌های آن مشهود است، قطعا باید نگران بود..

بسیاری می‌گویند حتی اگر دولت روی ریلی که گفته‌اید حرکت کند، درآمدی وجود ندارد که بتوان سیاست ریاضت اقتصادی را بر آن پیاده کرد. همچنین عده‌ای معتقدند در این شرایط دولت فاقد هرگونه تأثیرگذاری معنادار بر معادلات اقتصادی است. غیر از این است؟

دو نکته گفتید که به باور من هر دو غلط هستند. اولا اصلا این‌طور نیست که می‌گویید و دولت در ریل‌گذاری اقتصادی کاملا اثرگذار است... .

‌منظورم این است که در تعیین استراتژی اقتصادی اثر لازم را ندارد...

اجازه بدهید. پس دولت اثرگذار است، حالا چه در سطح تاکتیکی و چه در سطح استراتژیک. برای مثال، همین جمعه‌ای که گذشت، خبری منتشر شد مبنی بر اینکه واردات خودرو کماکان ادامه خواهد داشت؛ یعنی دولت همچنان منابع ارزی را برای واردات خودرو تخصیص خواهد داد. همچنین، پس از ۶۰ روز از جنگ، تازه دولت شروع به جلوگیری از صادرات تخم‌مرغ، کالایی بسیار اساسی برای زندگی مردم کرده است. پس نگویید دولت بی‌اثر است یا اثر لازم را ندارد.

بخش مهمی از این سیاست‌ها توسط دولت تنظیم و هدایت می‌شوند. قیمت خودرو در چند روز اخیر به طرز وحشتناکی افزایش یافته و این افزایش، به دلیل تأثیر قیمت‌های نسبی، بر سایر کالاها نیز اثر می‌گذارد؛ از کالاهای غذایی مانند روغن و گوشت گرفته تا برنج و سایر اقلام. دوما مسئولیت‌پذیری دولت هم مطرح است. الان متأسفانه معلوم نیست دولت کجاست! قطعا خیلی وقت است که اقتصاد رها شده است.

در طول آن جنگ هشت‌ساله، قیمت بسیاری از کالاها ثابت ماند، اما آنچه اخیرا رخ داده، کاملا متفاوت است. برای مثال، از زمانی که دولت چهاردهم بر سر کار آمده، قیمت دلار به ۱۸۷ هزار تومان رسیده است. به همین دلیل ترامپ از همان زمان گفته بود که اقتصاد در حال فروپاشی است.

راه‌حل شما برای خروج از این بحران چیست؟ چون بسیاری می‌گویند این جنگ حالاحالاها ادامه دارد یا حداقل سایه جنگ کماکان بر سر ایران خواهد بود. واقعا خودتان اکنون چه می‌بینید؟ وقتی جیب خالی است چه باید بکنیم؟

راه‌حل‌ها خیلی روشن و شفاف است. اقتصاد ایران توانایی غلبه بر این تحریم‌ها را دارد، منتها اراده‌ای باید در دولت برای انجام این کار وجود داشته باشد. اینها می‌خواهند با همان اقتصاد بازار رها‌شده، به قول خودشان سازوکار خودتنظیم‌گری اقتصاد از طریق بازار آزاد را دنبال کنند که امروز نتایج آن بسیار آشکار و روشن است. همه اینها به خاطر طمعی بود که هم آمریکا و هم رژیم صهیونیستی داشتند. آنها تصور می‌کردند نارضایتی‌هایی که در مردم ایجاد شده بود، با اولین موشک آنها به شهرها موجب انفجار اجتماعی خواهد شد.

‌می‌شود مصداقی‌تر حرف بزنید و یک راه‌حل مشخص بدهید؟

این مسئله‌ای که شما اشاره فرمودید، راه‌حل دارد. عمده‌ترین کار، مسئله‌ «سرمایه‌گذاری در تولید» است و راه‌حل‌های آن کاملا شناخته‌شده و موجود است. ولی این راه‌ها نیازمند برنامه‌ریزی است و تفکری که امروز در دولت وجود دارد، کاملا ضد برنامه‌ریزی است. این تفکر می‌گوید باید همه چیز را به صورت آزاد رها کرد. من تصور می‌کنم این سیاست‌ها قریب به چهار دهه است که در کشور اجرا شده و کشور را به این وضع رسانده است. این همان نتیجه‌ای است که آقایان در سال‌های گذشته دنبال کرده‌اند و کماکان نیز با کمال تعصب آن را ادامه می‌دهند.