زنبورها «ویروس‌ها» را در غذا تشخیص می‌دهند

ایسنا: بررسی جدید پژوهشگران آمریکایی نشان می‌دهد که زنبورها می‌توانند ویروس‌ها را در منابع غذایی تشخیص دهند، اما لزوماً از آنها دوری نمی‌کنند.

 توانایی تشخیص ویروس‌ها و سایر عوامل بیماری‌زا برای حیوانات بسیار سودمند است، زیرا می‌تواند به هدایت رفتار و جلوگیری از بیماری و مرگ آنها کمک کند. وقتی صحبت از گونه‌هایی مانند زنبورها، مورچه‌ها و برخی حشرات دیگر به میان می‌آید که در گروه‌های سازمان‌یافته زندگی می‌کنند، این امر می‌تواند حتی حیاتی‌تر باشد، زیرا می‌تواند از شیوع عوامل بیماری‌زا در کل جمعیت آنها جلوگیری کند.

به نقل از فیز، پژوهش‌های پیشین نشان داده‌اند که زنبورهای عسل می‌توانند آلودگی را در محیط اطراف خود از طریق نشانه‌های غیرمستقیم مانند تغییر در بو یا طعم تشخیص دهند، اما این موضوع که آیا آنها می‌توانند مستقیماً وجود ویروس‌ها را بیرون از بدن خود حس کنند، هنوز به خوبی شناخته نشده است.

پژوهشگران آزمایشگاه ژنتیک و فیزیولوژی پرورش زنبور عسل وابسته به «وزارت کشاورزی آمریکا»(USDA) و «سرویس تحقیقات کشاورزی آمریکا»(ARS) اخیراً پژوهشی انجام داده‌اند که توانایی زنبورهای عسل را در تشخیص وجود ویروس‌ها در منابع غذایی ارزیابی کرده است. یافته‌های پژوهش آنها نشان می‌دهند که زنبورها در واقع می‌توانند ویروس‌ها را در غذاها تشخیص دهند و در برخی موارد حتی تمایل دارند غذاهای آلوده را ترجیح دهند.

«مایک سیمون فینستروم»(Mike Simone-Finstrom)، پژوهشگر ارشد این پروژه گفت: من و «لیز والش»(Liz Walsh)، پژوهشگر سرویس تحقیقات کشاورزی آمریکا در ابتدا به پژوهش‌هایی پرداختیم که چگونگی قرار گرفتن زنبورها را در معرض ویروس‌های موجود در گل‌ها و محل‌های تغذیه بررسی می‌کردند و این که آیا زنبورها از غذای آلوده اجتناب می‌کنند.

اهداف اصلی این پژوهش، پاسخ دادن به این پرسش بود که آیا زنبورها می‌توانند ویروس‌ها را در غذای خود تشخیص دهند و آیا این موضوع بر رفتار تغذیه‌ای آنها تأثیر می‌گذارد. پژوهشگران این پرسش را مطرح کردند که اگر زنبورها نشانه‌هایی از ویروس را در غذا تشخیص دهند، آیا از خوردن آن اجتناب می‌کنند.

همچنین، فینستروم و همکارانش می‌خواستند بدانند که آیا نتایج جمع‌آوری‌شده در یک محیط آزمایشگاهی با نحوه رفتار زنبورهای عسل در طبیعت همسو هستند. برای این کار، آنها آزمایش‌های انجام‌شده در مرکز پژوهشی خود را با مشاهدات میدانی به‌دست‌آمده از جمعیت زنبور عسل ترکیب کردند.

فینستروم توضیح داد: ما برای این که بفهمیم آیا زنبورها می‌توانند ویروس‌ها را در غذا تشخیص دهند و این که آیا از آن دوری می‌کنند یا جذب آنها می‌شوند، به سادگی به آنها حق انتخاب دادیم. ما زنبورها را در قفس‌هایی در آزمایشگاه قرار دادیم و به آنها اجازه دادیم تا بین شربت قند بدون ویروس و شربت قند آغشته به انواع گوناگون ویروس‌هایی که زنبورهای عسل را آلوده می‌کنند، انتخاب کنند. ما میزان مصرف هر یک از این دو رژیم غذایی را اندازه‌گیری کردیم.

اگر زنبورهای عسل از هر رژیم غذایی مقدار یکسانی غذا می‌خوردند، پژوهشگران نتیجه می‌گرفتند که آنها هیچ ترجیحی ندارند و این نشان می‌دهد آنها وجود ویروس‌ها را حس نمی‌کنند. در مقابل، اگر آنها بیشتر از شربت بدون ویروس نسبت به شربت آلوده می‌خوردند، این نشان می‌داد که آنها ویروس را تشخیص داده‌اند و از آن اجتناب کرده‌اند.

نتایج آزمایش‌های این گروه پژوهشی در مجموع نشان داد که زنبورهای عسل، وجود ویروس‌ها را در منابع غذایی تشخیص می‌دهند اما به طور شگفت‌آوری، تشخیص ویروس همیشه آنها را به دوری از غذا ترغیب نمی‌کند. در واقع، در برخی شرایط به نظر می‌رسد که آنها ترجیحاً غذاهای آلوده را انتخاب می‌کنند.

این پژوهش نشان داد زنبورهایی که نقش‌های متفاوتی را در یک جمعیت بر عهده می‌گیرند، واکنش‌های متفاوتی را به غذاهای آلوده نشان می‌دهند. به عنوان مثال، زنبورهای پرستار که مسئول تغذیه لاروها و زنبور ملکه هستند، در تابستان به اجتناب از غذاهای آلوده تمایل دارند، اما در پاییز ترجیحاً از غذاهای آلوده به سه ویروس متمایز تغذیه می‌کنند.

به نظر می‌رسد زنبورهای جستجوگر که زنبورهای کارگر مسن‌تر هستند و مسئولیت جمع‌آوری شهد، گرده، آب و بره‌موم را در بیرون از کندو بر عهده دارند، به طور مداوم محلول‌هایی را با غلظت بالا از یک ویروس خاص موسوم به «ویروس بال دژدیس»(Deformed wing virus) یا «DWV» ترجیح می‌دهند.

مشاهدات جالب این گروه پژوهشی را می‌توان در آزمایش‌ها و پژوهش‌های میدانی آینده بیشتر مورد بررسی قرار داد. این پژوهش‌ها در نهایت می‌توانند به درک بهتر عوامل مؤثر بر رفتار تغذیه‌ای زنبورها کمک کنند و راهبردهای جدیدی را برای جلوگیری یا محدود کردن شیوع بیماری‌ها در میان زنبورهای عسل ارائه دهند.

این پژوهش در مجله «Biology Letters» به چاپ رسید.