بانوی ۴۰همتی بازار سرمایه ایران!

رویداد۲۴- رحیم محمدزاده: نامش بالای هیچ خبری نیست، اما ته جدول سهامداران چند نماد بزرگ بانکی و صنعتی پیدا می‌شود. کانال‌های تخصصی بورس برآورد می‌کنند که حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان از ارزش بازار سرمایهٔ ایران به یک سهامدار حقیقی تعلق دارد: ستاره منصوبی.

پرده اول؛ مواجهه با بزرگترین سرمایه گذار حقیقی بورس از نزدیک

ترکیب برآوردی پورتفوی او کم‌نظیر است و تکیهٔ آن بر بانک و قند است:

• حدود ۲۰ همت در بانک پاسارگاد (وپاسار)

• حدود ۷ همت در آریان

• حدود ۵ همت در قند بیستون (قیستو)

• حدود ۲.۳ همت در بانک تجارت (وتجارت)

• حدود ۱.۴ همت در بانک صادرات (وبصادر)

• حدود ۱.۳ همت در غبشهر

• حدود ۲۷۰ میلیارد تومان در قند تربت جام (قجام)

این اعداد برآورد غیررسمی‌اند و نه صورت‌حساب رسمی. اما اگر حتی نیمی از آن درست باشد، با یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌گذاران حقیقی بورس تهران روبه‌رو هستیم.

پرده دوم: ردپایی که در دفاتر ثبت شرکت‌ها ماند

بورس چهرهٔ مالک را پنهان می‌کند، اما دفاتر ثبت شرکت‌ها حافظهٔ بهتری دارند. بر اساس گزارش‌های موجود، منصوبی در گذشته رئیس هیئت‌مدیرهٔ «بازرگانی سپید استوار آسیا» بوده است. این شرکت ۱۸ تیر ۱۳۸۷ ثبت شد و کارش واردات و صادرات دانه‌های روغنی، غلات و حبوبات و گشایش اعتبار است. سوابق تغییرات آن در روزنامهٔ رسمی تا دی ۱۴۰۳ ثبت شده، با ۳۵ آگهی. همینجا ردپای یک خاندان معروف نمایان شده است.

منصوبی بین ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۵ نایب‌رئیس هیئت‌مدیرهٔ «افق تجارت پیام» بوده است. در آگهی ۸ شهریور ۱۳۹۴، «سعید مدلل» رئیس هیئت‌مدیره و ستاره منصوبی نایب‌رئیس است. نام خانوادگی آشنا برای دنبال کنندگان خبر سفره‌های رانتی.

پایگاه Decypha، که اطلاعات شرکت‌های خاورمیانه را گردآوری می‌کند، پروفایلی با نام «Setara Mansoby» دارد. طبق آن، او در سال ۲۰۱۵ مالک ۲.۵۹ درصد از بانک پاسارگاد معرفی شده است. این عدد به یک دهه پیش برمی‌گردد و میزان مالکیت امروز را نشان نمی‌دهد. برای آن باید سراغ گزارش‌های رسمی بانک و سوابق نقل‌وانتقال سهام رفت.

برخی منابع او را همسر مسعود مدلل می‌دانند. این ادعا هنوز به سند مستقلی تکیه ندارد و باید با همین احتیاط نقل شود.

پرده سوم: خاندانی که بازار را در مشت دارد

گروه مدلل، در معرفی خودش، از بیش از هفت دهه تجربهٔ خانوادگی می‌گوید. این مجموعه با تکیه بر تأسیسات بندری در امیرآباد، انزلی، شهید رجایی و بندر امام خمینی کار می‌کند و در واردات دانه‌های روغنی و کنجالهٔ دامی، روغن‌کشی و تصفیه، شکر، زراعت و دامپروری فعال است.

ریشهٔ این امپراتوری به کرمانشاه برمی‌گردد. بنیان‌گذار آن فردی به نام «عبدالعلی مدلل» است که او را «پدر دانه‌های روغنی ایران» نامیده‌اند و در دههٔ ۷۰ با مجتمع ماهیدشت پایه‌های شبکه‌ای را گذاشت که امروز روغن، نهاده، سیمان و آب معدنی را در بر می‌گیرد. برند‌هایی مثل نازگل (ماهیدشت)، غنچه (کشت و صنعت شمال)، کلهر دانه جنوب و ناب‌دانه به همین مجموعه تعلق دارند. در این میان، جواد مدلل مدیریت اصلی را در دست داشته و مسعود مدلل بیشتر در بخش واردات و شرکت‌های بازرگانی خانواده دیده می‌شود.

«سلطان نهاده‌ها»

رسانه‌ها برای این گروه لقب ساخته‌اند. پس از «سلطان ارز» و «سلطان قیر» و «سلطان سکه» و «سلطان خودرو»، نوبت به «سلطان نهاده‌های دام و طیور و روغن» رسیده که فعالیتش با انحصار گره خورده است. می گویند وزارت جهاد کشاورزی برای تأمین نهاده‌های دامی و روغن به شدت به این گروه وابسته است.

قدرت این گروه را یکی از نمایندگانش در خوزستان در خرداد ۱۳۹۸ با صراحت شرح داده است. وقتی از گروه خواسته شد دربارهٔ بدهی و ارز دریافتی توضیح بدهد، حمید اسماعیلی نماینده این شرکت در خوزستان به تسنیم گفت قیمت کالا به موجودی انبار‌های این گروه بستگی دارد و بدون آن، تنظیم بازار به هم می‌ریزد. یعنی آن‌که باید پاسخگو باشد، به‌جای پاسخ، از ظرفیت بازار برای بقای خود دفاع کرد.

پرده چهارم: پروندهٔ ۶۵۰ میلیون یورو

نام مسعود مدلل بیش از هرجا در پروندهٔ «رانت ۶۵۰ میلیون یورویی» مطرح شد. به روایت تابناک، او از طریق «شرکت بازرگانی سپیداستوار آسیا» و به نمایندگی از سه شرکت وابسته (اشکان طیور غرب، مجتمع کارخانجات کشت و صنعت شمال و کشت و صنعت روغن نباتی ماهیدشت) به تخصیص ویژهٔ ۶۵۰ میلیون یورو برای واردات روغن و مواد روغنی رسیده بود.

احمد توکلی خطاب به علی لاریجانی در دوره ریاست او بر مجلس گفته بود بانک مرکزی متعهد شده این ارز را برای آن تاجر تأمین کند تا کشتی‌ها بدون خرید فوری ارز از بانک مرکزی تخلیه شوند. تیرماه ۱۳۹۷ مدلل با ۱۴۹ میلیون یورو در صدر دریافت‌کنندگان ارز دولتی بود.

پرده پنجم: وام‌ها و فهرست محمود صادقی

محمود صادقی، نمایندهٔ سابق مجلس زمانی فهرست بدهکاران عمدهٔ بانک سرمایه را منتشر کرد. در آن فهرست، فردی با نام مدلل ۵۷۵ میلیارد تومان وام گرفته بود و نام ریخته‌گران هم با ۶۲۲ میلیارد تومان آمده بود. تجارت‌نیوز می‌گوید نام‌هایی مثل هدایتی، مدلل، ریخته‌گران و اقدامیان سال‌ها کنار بانک سرمایه شنیده شده است.

پرده ششم: غول ارز ترجیحی

اینجا ارقام سنگین می‌شوند. بر پایهٔ گزارش بانک مرکزی، از میان ۱۲ شرکتی که از ابتدای ۱۴۰۴ تا پایان آذر همان سال بیشترین ارز ترجیحی را گرفتند، ۴ شرکت به گروه مدلل تعلق داشت و مجموعاً حدود ۱.۳۳۵ میلیارد دلار دریافت کردند. کشت و صنعت مدلل ماهیدشت با بیش از ۵۷۱ میلیون دلار در رتبهٔ اول بود و کلهر دانه جنوب (۱۷۱ میلیون) و نابدانه مدلل (۱۵۹ میلیون) در رتبه‌های بعدی بودند.

تجارت‌نیوز برای شش ماههٔ نخست ۱۴۰۴ نوشته که شش شرکت وابسته به این گروه حدود ۲۲ درصد از کل ارز ترجیحی توزیع‌شده را گرفته‌اند، از مجموع بیش از ۵ میلیارد دلار. نبض بورس شکاف را این‌طور نشان می‌دهد: نرخ ترجیحی ۲۸٬۵۰۰ تومان در برابر میانگین بازار آزاد ۹۸ هزار و ۳۱۷ تومان، و برآورد ۹۴ هزار میلیارد تومان یارانهٔ پنهان برای پنج شرکت این گروه. این برآورد از خود همان رسانه است.

پرده هفتم: خروج صافولا و گره‌ای به نام غبشهر

اینجا قصه به بورس برمی‌گردد. صافولا، غول غذایی سعودی، دهه‌ها در ایران بود. در دههٔ ۹۰ میلادی شرکتی مشترک به نام صافولا بهشهر تأسیس شد و برند‌هایی مثل لادن، بهار و نسترن با سرمایهٔ این مجموعه اداره می‌شدند. سهم این گروه از بازار روغن ایران ۳۵ تا ۶۰ درصد برآورد می‌شد. در ژانویه ۲۰۲۵ صافولا اعلام کرد کل فعالیت خود در ایران را به مبلغ ۷۰۵ میلیون ریال سعودی (حدود ۱۸۸ میلیون دلار) فروخته است.

خریدار که بود؟ گزارش ها نشان می دهد پس از خروج صافولا، خانوادهٔ مدلل سهام آن را در اختیار گرفتند.

طبق شفاف‌سازی گروه صنعتی بهشهر (غبشهر) در کدال، ۸۰ درصد این شرکت در اختیار صافولا بهشهر بود. همان اطلاعیه می‌گوید سهام از ۱۰ دی ۱۴۰۳ به شرکتی جدید واگذار شده، اما مراحل قانونی انتقال هنوز کامل نشده بود. نماد غبشهر در پورتفوی برآوردی ستاره منصوبی هم هست. این دو واقعیت کنار هم یک سرنخ پژوهشی خوب می‌دهند، اما سند نمی‌شوند. ثبت‌های بعدی کدال باید نشان دهد خریدار نهایی چه کسی بوده و آیا منصوبی در این ماجرا نقشی دارد.

سفرهٔ رانتی ارز ترجیحی به این راحتی جمع نمی شود و تا زمانی که این سفره پهن است، ردپای گروه‌هایی نظیر مدلل و سوسوی چهره هایی چون ستاره منصوبی را باید در بازار دنبال کرد.