هوا را از من بگیر، عطر را نه!

روزنامه همشهری شش و هفت: بوی خوش شما می‌آید پیش از آن که خودتان به درگاه برسید. از لای در سر خورد و داخل شد؛ خوش آمدید!

چه بوی مسحورکننده و دلپذیری، آشناتر از همیشه. این رایحه لباس‌های قهوه‌ای شماست. عطر سرمه‌ای‌ها فرق دارد. قهوه‌ای‌ها روزهای زوج هوا را دلپذیرتر می‌کنند و سرمه‌ای‌ها به وقت ایام فرد می‌آیند از پارکینگ به آسانسور و بعد در که باز می‌شود اتاق معطر می‌شود.

ـ عطر حضور در خیابان و اداره با مهمانی تفاوت دارد، شما الان دقیقا آغشته به کدام رایحه‌اید یا اصلا بفرمایید چه عطری حال شما را خوشحال می‌کند؟

ـ فرق نمی‌کند هر بویی که لایق‌تر از نفس کشیدن باشد.

روزگار عطر، عطرسازی و عطربازی عمری به درازی تاریخ تولد بشر دارد. حتی بیشتر، یعنی می‌رسد به قبل از آقای آدم و خانم حوای محترم. درست وقتی که آدم به حوا گفت؛ هوا را از من بگیر اما عطر را نه. درست وقتی که بوی گل‌ها، هوا را دلپذیرتر از دلبندی کرده بود. حتی در همین نزدیکی‌های خودمان در قمصر و کاشان از کران تا بیکران در حال وسوسه زمین بود. ابتدا ایران را در آغوش گرفت و بعد رفت تا به خانه خدا رسید، جان جانان همه بوها شد در مقدس‌ترین مکان عالم.

عطر در هر سرزمینی به تناسب خاک، آب، باد، هوا و خلق و خوی آدمیان رایحه خاص خود را دارد و هر یک به نامی که بی‌شمار و اغواگرند که انتخاب یکی از میان این هزاران، مثل نخ کردن سوزن در تاریکی است از بس دلبرانه حال هوا را رویایی می‌کنند.

مطالب ویژه‌ای که این شماره شش‌وهفت تدارک دیده‌ایم همه معطر است. بهانه البته ساده است. بوی خوش با هم بودن، عطر خوش دیدار به وقت روی نیمکت، روی صندلی، روی مبل، به وقت اینجا و آنجا. در پیاده‌رو. در بقالی یا در خیابان یکدیگر را دیدن و یا ندیدن اما بالاخره از کنار هم رد شدن.

این گزارش می‌گوید هر عطری کجا خواستنی است آیا تابع مکان، زمان، مدت، سن و سال، زن و مرد است.

البته این توضیح‌ها برای شما که خودتان گل‌تر از عطر هستید، نابجاست. این عطر گل‌محمدی چه‌ها می‌کند در هوای عبادت و راز و نیاز. عطر یاس چه‌ها که نمی‌کند سر سفره عقد. این عطر بنفشه چه رازها دارد در نیمکت‌نشینی دو دوست در پارکی در حوالی عصری بهاری.

گزارش ویژه این شماره شش‌وهفت می‌خواهد معطر باشد. امیدواریم باشد در این هوای دم‌کرده در این شهر گمشده در غبار چه خوب می‌شود در این خواندن ناگهان احساس کنید چه پنج‌شنبه خوبی. چه جمعه نجیبی. محترم‌تر از گل رز. بر این باوریم خواندن درباره عطر، بوی عطر را به شما یادآور می‌شود و ما عمیقا خوشحال می‌شویم مثل همین لحظه که بوی عطر شما می‌آید. پس بفرمایید دقیقاً کجایید؟ در راه‌پله، پشت در، تو پارکینگ، تو اتاق؟ هر جا هستید، دنیا مال شماست. چون بوی عطر زندگی می‌دهید. پس بفرمایید با هم عطرانه بخوانیم.

برای این كه خوشبو باشید چقدر باید هزینه كنید؟

‌جهانی که عطرها می‌سازند

بیتا ناصر: تاریخ و بررسی باستان‌شناسان نشان می‌دهد که تمایل انسان به معطر بودن و استفاده از رایحه‌های مختلف، به هزاران سال پیش برمی‌گردد. سابقه عطرسازی در دوران باستان، در سه امپراتوری بزرگ ایران، مصر و رم، وجود داشته، تا جایی که کشف یک کارگاه عطرسازی در قبرس با قدمت چهار هزار سال و کشف تنگ‌های کوچک در سیلک کاشان که به بیش از پنج هزار سال پیش برمی‌گردند، سابقه تاریخی علاقه به عطر و عطرسازی را در دوره‌های مختلف، اثبات می‌کند. مشک، عبیر، عنبر، گلاب و... اسامی عطرهای مختلفی ا‌ست که در اشعار و ادبیات کهن فارسی نیز کارکرد زیادی داشته؛ یکی از ناف آهوی ختن تهیه می‌شده و دیگری از نهنگ عنبر... و گلاب ناب که ابن سینا روش تقطیر را برای تولید آن ابداع کرد و در فرهنگ ایرانی-اسلامی ما، جایگاه ویژه‌ای داشته و دارد.

عطر در دنیای مدرن

نخستین بارقه‌های عطرسازی مدرن در قرن نهم میلادی درخشیدن گرفت. به گونه‌ای که این‌بار پای شیمی و شیمی‌دانان نیز در به کارگیری مصنوعات شیمیایی در ساخت عطر، به میدان باز شد. عطر؛ مطابق با تعریف رایجی که از آن وجود دارد، از سه ماده تشکیل شده: حلال، تثبیت کننده‌ها و مهم‌ترین عنصر که همان اسانس یا عصاره عطر است.صنایع عطرسازی در جهان، اسانس‌ مورد نیاز خود را از مواد طبیعی و مصنوعات شیمیایی تولید می‌کنند. اسانس‌های گیاهی فراوانند: اسانس‌هایی که از بذر برخی گیاهان مانند گشنیز، زیره، هل، کاکائو و... ساخته می‌شوند، اسانس‌هایی که از پوست میوه، گل‌برگ‌های گل رز، یاس، زنبق، مریم، رزماری و ... فرآوری می‌شوند و هزار یک ماده گیاهی دیگر؛ از چوب گرفته تا ساقه و شکوفه. از آنجایی که اسانس‌های گیاهی به نسبت نوع فرآوری، تازگی مواد اولیه و بسیاری از فاکتورهای دیگر، از مشابهت و نسبت ثابت بودن متغیری برخوردارند، امروزه بسیاری از رایحه‌های طبیعی، با ترکیبات شیمیایی جایگزین و بازسازی می‌شوند.هرچند با این همه ‌اسانس‌های طبیعی به دلیل یک‌دستی و عمق رایحه در درازمدت، همچنان جایگاه ویژه‌ای در بین صنایع عطرسازی دارند.

تقسیم‌های تجاری عطر

در بازار جهانی عطر، کارخانجات به صورت متداول محصولات خود را در چند گروه تولید می‌کنند؛ محصولاتی که به نسبت درصد اسانس‌شان، کیفیت، ماندگاری، کاربرد و البته قیمت‌های متفاوتی دارند.


شما از چه نوع عطری خوشتان می‌آید؟

از سال‌ها پیش و با توسعه صنایع عطرسازی در جهان، تنوع عطرها و رایحه‌های مختلف، گروه‌بندی عطرها یکی از چالش‌های فعالان در بازار عطر به شمار می‌آمد. این مهم بود که در معرفی یک برند یا گونه‌های عطری مختلف آن، مشتریان بدانند نوع رایحه محصولات مختلف چیست تا علاقه‌مندی خود را به انواع مختلف رایحه در پیگیری محصولات جدید بشناسند. در پاسخ به این نیاز، در سال 1983 یک مشاور اولین طبقه‌بندی رایحه را ارائه کرد. او رایحه‌های موجود در بازار را به پنج طبقه گلی، شرقی، چوبی، آروماتیک، و تازه تقسیم‌بندی کرد و این طبقه‌بندی در میان صنایع عطرسازی، مورد استناد قرار گرفت. چهار طبقه اول بیشتر کلاسیک و سنتی بوده و طبقه آخر رایحه‌هایی را شامل می‌شد که به اصطلاح، روشن و تمیز بودند،اما در سال 2010 این الگو در طبقه‌بندی عطرها، تکمیل شد و گروه آروماتیک به طبقه چوبی اضافه شد.

رایحه‌های درمانگر

از دیرباز، عطرها و عصاره‌های معطر، به جز آن که برای معطر کردن مورد استفاده قرار می‌گرفتند، مصارف دیگری نیز داشتند که استفاده به عنوان طعم‌دهنده و چاشنی غذا، از جمله آنهاست. همچنین تجربه طب سنتی نشان می‌دهد بسیاری از عصاره‌های دارویی که عمدتا به شیوه تقطیر و عرق‌گیری به دست می‌آمدند، مصارف دارویی متعددی نیز داشته‌اند که معمولا به شکل خوراکی تجویز می‌شده‌اند. هرچه بو كردن بعضی از عصاره‌ها نیز در طب سنتی، مورد نظر بعضی از حكما و طبیب‌ها بوده است؛ مثل بوییدن عطر زعفران که باعث نشاط و شادابی انسان می‌شود.

وجود خواص درمانی عصاره‌ها یا همان اسانس‌ها، در دوران مدرن نیز از دید پژوهشگران و اهالی طب، پنهان نمانده؛ آن‌چنان‌که تحقیقات بسیاری از محققان، اثرات دارویی بعضی را تایید کرده‌اند. به عنوان مثال عطر، به عقیده پژوهشگران، رایحه گل محمدی که عصاره آن در کشور ما به شکل گلاب کاربرد دارد، تاثیر مهمی در تقویت حافظه و مقابله با بیماری فراموشی یا همان آلزایمر دارد.

پیگیری خواص درمانی رایحه‌های مختلف، تاحدی مورد نظر گرایش‌های پزشکی قرار گرفته که گرایشی تحت عنوان آروماتراپی یا همان رایحه‌درمانی، موضوع آزمایش‌ها، تحقیقات و تجربیات بسیاری از آنان شده است. پیروان و پژوهندگان این گرایش درمانی،‌ معتقدند رایحه‌درمانی از طریق ماساژ، کمپرس، حمام یا استنشاق کاربردهایی عملی داشته و می‌تواند روی جسم و روح بیماران اثرگذار شود. این شیوه خصوصا در تناسب با وضعیت روحی و روانی افراد، بسیار موثر بوده است و در ایجاد آرامش و تعادل روحی افراد نتایج مثبتی را به همراه داشته. خصوصا که تحقیقات نشان می‌دهد مغز انسان توانایی فراوانی در به خاطر سپردن رایحه عطرها دارد و این یعنی بوییدن عطری که افراد را به یاد خاطره‌ای خوش می‌اندازد، می‌تواند حال و هوای روحی آنان را بهبود ببخشد. این ظرفیت‌های درمانی، چنانکه گفته شد به مساله مهمی در صنایع عطرسازی امروزی تبدیل شده، تا جایی که کارخانه‌های عطرسازی برای تولید عطرهای تازه، به خواص درمانی آن توجه کرده و آنها را دستمایه تبلیغات خود نیز قرار می‌دهند.

نکته قابل توجه آن است که در سال‌های اخیر، با فعال شدن صنف رسمی مراکز ماساژ در کشورمان، برخی از این مراکز که دارای مجوز رسمی موسسات فنی و حرفه‌ای هستند، آروماتراپی را در دستور کار و البته منوی خدماتی خود قرار داده‌اند. حالا بد نیست به بعضی نتایج تحقیقات در زمینه رایحه درمانی نظری بیندازیم: