پایان تشکیلات خودگردان کردهای سوریه

رضا حیران در عصر ایران نوشت: با اعلام تکمیل ادعصرایرغام نیروها و نهادهای کرد سوریه در دولت مرکزی، تشکیلات خودگردان کردها در شمال سوریه به پایان رسید.

"مظلوم عبدی" فرمانده سازمان "نیروهای دموکراتیک سوریه" قسد (SDF) این موضوع را اعلام کرد روند ادغام نهادهای نظامی، امنیتی و اداری مناطق کردنشین شمال شرق سوریه در ساختار دولت مرکزی به پایان رسیده است.

عبدی این سخنان را در مراسم صدمین سالگرد تأسیس شهر کردنشین قامشلی در شمال شرق سوریه بیان کرد و گفت: «می‌خواهم بگویم که مرحله ادغام نهادهای نظامی، امنیتی و اداری سازمان "نیروهای دموکراتیک سوریه" قسد (SDF) در نهادهای ملی دولتی به طور کامل تکمیل شده و پایان یافته است.»

مظلوم عبدی فرمانده "نیروهای دموکراتیک سوریه" قسد (SDF)

سازمان "نیروهای دموکراتیک سوریه" (SDF) تحت اداره کردها، از زمان آغاز بحران و جنگی داخلی در سوریه در زمان حکومت بشار اسد، برای سال های طولانی تحت حمایت آمریکا، کنترل بخش هایی از شمال و شرق سوریه را در دست داشتند.

عبدی افزود: «از این پس، ما مرحله جدیدی را آغاز می‌کنیم.» او در عین حال تأکید کرد که تلاش کردها برای تثبیت حقوق سیاسی و فرهنگی آنان ادامه خواهد داشت و هدف بعدی، تضمین این حقوق در قانون اساسی سوریه است.

این تحول پایان یک روند چندمرحله‌ای است که پس از سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ و آغاز دوره انتقالی سوریه وارد مرحله تازه‌ای شد.

نیروهای دموکراتیک سوریه که تحت حمایت آمریکا قرار داشتند، طی سال‌های جنگ سوریه بخش بزرگی از شمال و شرق کشور را تحت کنترل خود داشتند و یک ساختار خودگردان با نهادهای اداری، امنیتی و نظامی ایجاد کرده بودند. این نیروها همچنین نقش اصلی را در نبرد با داعش ایفا کردند و در سال ۲۰۱۹ در شکست سرزمینی این گروه در سوریه نقش مهمی داشتند.

نخستین توافق مهم برای پایان دادن به این وضعیت در ۱۰ مارس ۲۰۲۵ میان احمد الشرع، رئیس‌جمهوری انتقالی سوریه، و مظلوم عبدی امضا شد. بر اساس آن توافق، قرار بود تمامی نهادهای غیرنظامی و نظامی تحت کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه در شمال شرق کشور در ساختار دولت سوریه ادغام شوند. کنترل گذرگاه‌های مرزی، فرودگاه‌ها و میادین نفت و گاز نیز قرار بود به دولت مرکزی منتقل شود.

این توافق همچنین بر تضمین حقوق شهروندی و مشارکت سیاسی کردهای سوریه تأکید داشت و دولت را موظف می‌کرد حقوق قانونی آنان را تضمین کند. با این حال، اجرای توافق در ماه‌های بعد با اختلاف‌های جدی روبه‌رو شد و تا پایان سال ۲۰۲۵ پیشرفت محدودی داشت.

"نیروهای دموکراتیک سوریه" قسد (SDF)

 به نوشته مؤسسه واشنگتن، مذاکرات برای اجرای توافق عملاً از ضرب‌الاجل تعیین‌شده عبور کرد و در نهایت درگیری میان نیروهای دولت و نیروهای کرد در شمال سوریه افزایش یافت.

در ژانویه ۲۰۲۶، شرایط به شکل محسوسی تغییر کرد. نیروهای دولت سوریه در جریان درگیری‌های گسترده بخش قابل توجهی از مناطقی را که سال‌ها در اختیار نیروهای دموکراتیک سوریه بود، پس گرفتند. این تحولات فشار نظامی و سیاسی زیادی بر کردها وارد کرد و در نهایت زمینه را برای توافق جدیدی فراهم کرد.

در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶، دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه بر سر آتش‌بس و اجرای مرحله‌ای روند ادغام به توافق رسیدند. بر اساس این توافق، نیروهای امنیتی وزارت کشور سوریه وارد مرکز شهرهای حسکه و قامشلی شدند و قرار شد نهادهای اداری و مدنی تحت مدیریت کردها به ساختار دولت منتقل شوند. همچنین برای ادغام بخشی از "نیروهای دموکراتیک - قسد " در ارتش سوریه، تشکیل یک لشکر شامل سه تیپ از نیروهای این گروه پیش‌بینی شد.

آرشیوی - امضای توافق ادغام میان احمد الشرع رئیس جمهوری موقت سوریه و مظلوم عبدی فرمانده قسد

گزارش دفتر بازرس ویژه عملیات عزم راسخ دولت آمریکا نیز نشان می‌دهد که در سه‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶، روند ادغام به‌صورت تدریجی در حال اجرا بود. بر اساس این گزارش، چند تیپ از نیروهای "نیروهای دموکراتیک" در شمال شرق سوریه به ارتش سوریه پیوستند و یک واحد جداگانه در کوبانی نیز در ساختار یکی از یگان‌های دولت سوریه ادغام شد.

در چارچوب توافق، کنترل دولت سوریه بر گذرگاه‌های مرزی، میادین نفت و گاز و برخی مراکز مهم زیرساختی نیز افزایش یافت. همچنین مقرر شد نهادهای مدنی اداره خودگردان شمال و شرق سوریه در ساختار دولت ادغام شوند و کارمندان غیرنظامی آنها امکان ادامه فعالیت داشته باشند. موضوع حقوق مدنی و آموزشی کردها و بازگشت آوارگان به مناطق خود نیز در توافق مورد توجه قرار گرفت.

آمریکا نقش مهمی در میانجیگری میان دو طرف داشت. تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه، پس از توافق ژانویه آن را یک «نقطه عطف تاریخی» برای آشتی ملی و ثبات بلندمدت سوریه توصیف کرد. واشنگتن همچنین اجرای آتش‌بس و ادغام نیروهای کرد در ساختار دولت سوریه را برای حفظ وحدت سرزمینی کشور و ادامه مبارزه با داعش مهم دانسته است.

توافق ژانویه در شرایطی حاصل شد که آینده نیروهای دموکراتیک سوریه یکی از مهم‌ترین مسائل دوره انتقالی این کشور بود. این گروه در سال‌های گذشته کنترل بخش بزرگی از شمال و شرق سوریه را در اختیار داشت و با حمایت نظامی آمریکا علیه داعش می‌جنگید.

در مقابل، ترکیه همواره نسبت به روابط  "نیروهای دموکراتیک سوریه" SDF با یگان‌های مدافع خلق (YPG) و ارتباط این نیروها با حزب کارگران کردستان در ترکیه (PKK)  ابراز نگرانی کرده و خواستار پایان ساختارهای مسلح مستقل در شمال سوریه بود.