احتمال وزیدن نسیم موافق به بیرق روحانی

روزنامه جهان صنعت: حالا به نظر می‌رسد دست‌کم از سوی آمریکا و نیز اتحادیه اروپا و حتی روسیه و هند بادهای موافق به بیرق حسن روحانی رییس‌جمهور تیره‌بخت ایران وزیدن گرفته است و این را با کنار هم قراردادن خبرهایی که از بیرون می‌آید می‌توان دید و شنید.

شاید نخستین باد موافق هنگامی وزیدن گرفت که دونالد ترامپ رییس‌جمهور عجیب آمریکا در هفته اول آذرماه اعلام کرد در صورتی که رای مجمع گزینندگان (کالج الکترال) به نفع جو بایدن باشد، کاخ سفید را ترک می‌کند. رویترز در همان روز نوشت این سخنان ترامپ نشان‌ از مصالحه دارد و دوهفته پس از این صحبت‌ها بود که مجمع گزینندگان رای نهایی خود درباره نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری سوم نوامبر آمریکا تشکیل جلسه داد و تایید کرد جوبایدن برنده نهایی انتخابات است.

نکته با اهمیت‌تر این است که در همین دو، سه روز تازه سپری شده خبر رسید که دونالد ترامپ به رییس اجرایی کاخ سفید گفته است در نامه‌ای اعلام کند در دو هفته آینده مقدمات خروج دونالد ترامپ از کاخ سفید فراهم خواهد شد. به این ترتیب برخلاف هیاهوهای کمونیست‌های جهان و نیز افراطیون آمریکاستیز، نه انقلابی در آمریکا شد و نه کودتایی رخ داد و این شانس را به روحانی نیز داد امیدواری‌اش برای رفتن حتمی رهبری که در سه سال اخیر راه نفس اقتصادایران را تنگ‌تر و تنگ‌تر کرد، بیشتر شد.

تغییر رفتار اروپا

سه غول اروپایی شامل بریتانیا، فرانسه و آلمان که از دهه ۱۳۷۰ تا امروز در داستان هسته‌ای ایران بوده وهستند و روزهای پر‌فراز‌وفرودی را با ایران تجربه کرده‌اند در هفته‌های تازه سپری شده رفتارهای تازه‌ای را نمایش داده‌اند. برآیند این رفتارها و گفتارهای اتحادیه اروپا و نیز سه کشور اروپایی بزرگ را می‌توان اما به باد موافق برای روحانی تفسیر کرد. در نشست هفته پیش اعضای کمیسیون برجام شاهد تعدیل مواضع اروپاییان در قبال ایران بودیم. وزیران امور ‌خارجه کشورهای اروپایی‌ (تروئیکا) با انتشار بیانیه‌ای مشترک در پایان نشست ۲۱‌ دسامبر۲۰۲۰ برخلاف مواضع اخیر خود، لحنی تعدیل شده را به منظور ترغیب ایران و آمریکا برای بازگشت به گفت‌وگوهای مربوط به توافق هسته‌ای برگزیدند. این در حالی است که این کشورها (فرانسه، آلمان و بریتانیا) در هفته‌های گذشته به‌گونه‌ای رفتار کرده‌اند که گویی قدم در جا پای «دونالد‌ترامپ» مقابل تهران گذاشته‌اند.

بیانیه مشترک اروپاییان از توافقی سخن می‌گوید که سه کشور تمرکز خود را بر اطمینان از بازگشت کامل ایران به توافق هسته‌ای و همراهی دولت «جو بایدن» در مذاکرات قرار داده‌اند. آنان همچنین از پیشنهاد «جوبایدن» برای بازگشت ایالات متحده به برجام «به شکل کنونی» استقبال کرده‌اند. در بیانیه وزیران امور خارجه تروئیکای اروپایی از تاکید گذشته آنان مبنی بر گسترش دامنه توافق هسته‌ای به موضوعات چالش برانگیز سیاست‌های منطقه‌ای و موشکی ایران نشانی نیست.

شاید در روزهای آینده ورق برگردد و با تغییرات گفتارها و رفتارهایی در ایران سه غول اروپایی باز هم نسبت به ایران سخت‌گیری بیشتری کنند اما به نظر می‌رسد این بیانیه مشترک نسبت به سخنان این وزیر یا آن وزیر در هرکدام از کشورها مزیت دارد. فشار اسراییل بر اروپا که نباید با ایران سازش کنند نیز نشان می‌دهد باد موافق از سوی اروپا به بیرق روحانی خورده است.

کنگره آمریکا و کمک به روحانی

در انتخابات تازه برگزارشده اگرچه دموکرات‌ها در مجلس سنای آمریکا نتوانستند شمار بیشتری را از میان دموکرات‌ها به مجلس بفرستند اما هنوز اکثریت کنگره را دارند و از این محل در موقعیت برتری نسبت به جمهوریخواهان آمریکایی قرار دارند. از سوی دیگر به نظر می‌رسد با رفتن دونالد ترامپ از کاخ سفید از میزان خصومت شماری از اعضای سنا نسبت به ایران و تغییر راهبرد آمریکا در برگشت به برجام کاسته شود. اما اتفاق تازه این بود و هست که نماینده حزب دموکرات آمریکا، در نامه‌ای خطاب به جو بایدن، رییس‌جمهوری منتخب آمریکا، از برنامه وی برای بازگشت به توافق اتمی با ایران، حمایت کردند. این اقدام نمایندگان دموکرات آمریکا، راه اقدام کنگره برای جلوگیری از بازگشت دولت آینده آمریکا به توافق اتمی را دشوار خواهد کرد.

۱۵۰ تن از نمایندگان دموکرات آمریکا، روز چهارشنبه سه دیدار نامه‌ای خطاب به جو بایدن، رییس‌جمهوری منتخب آمریکا، از برنامه وی برای بازگشت به توافق اتمی با ایران حمایت کرده و تاکید کردند: ما تصمیم شما برای بازگشت به توافق اتمی و مذاکرات بعدی را با قدرت تایید می‌کنیم.در نامه‌ای که از سوی نمایندگان دموکرات آمریکا، برای پشتیبانی از برنامه جو بایدن رییس‌جمهوری منتخب آمریکا، به منظور بازگشت مجدد به توافق اتمی با ایران تنظیم شده، در مرحله جمع‌آوری امضا، به موافقت ۱۵۰ تن از نمایندگان دموکرات رسید و این پشتیبانی، راه را برای اقدامات بعدی کنگره به منظور جلوگیری از بازگشت دولت آینده آمریکا به توافق اتمی با ایران، دشوار خواهد کرد.

نمایندگان دموکرات امضاکننده این نامه، ضمن تبریک به جو بایدن برای پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا و تقدیر از سیاست وی برای احیا رهبری و دیپلماسی ایالات متحده آمریکا در عرصه بین‌المللی، بر لزوم بهره‌گیری از «دموکراسی» به عنوان بهترین راه برای متوقف و معکوس کردن برنامه اتمی ایران تاکید کردند. این نمایندگان یادآور شدند: استفاده از دیپلماسی در این عرصه، موجب کاهش تنش‌ها در خاورمیانه و فراهم شدن زمینه مشارکت دوباره آمریکا در عرصه بین‌المللی خواهد شد. از نامه ۱۵۰ نماینده دموکرات آمریکا به جو بایدن، رییس‌جمهوری منتخب آمریکا به عنوان ابزاری برای پشتیبانی از وی به منظور پیوستن دوباره به توافق اتمی با ایران یاد شده است.

روسیه و چین

اگرچه هرگز نمی‌توان بر وفای به عهد روسیه و چین نسبت به هیچ کشوری حساب باز کرد و رهبری متمرکز در این دو کشور گونه‌ای است که در یک زمان کوتاه توانایی دارند سخت‌ترین دوربرگردان‌ها را انجام دهند اما در هفته‌های تازه سپری شده به نظر می‌رسد بر شمار سخنان تایید‌آمیز رهبران این دو کشور از اینکه آمریکا باید بدون قید و شرط به برجام بازگردد برای دولت روحانی یک امتیاز به حساب می‌آید. ادامه حمایت‌های دو عضو برجام از اینکه داستان برگشت بایدن دست‌کم در کوتاه‌مدت به مسائل سخت سنجاق نشود باد موافقی است که از شرق به بیرق روحانی وزیدن آغاز کرده است.

سه رخداد نرم داخلی

اگرچه سیب سیاست در ایران تا رسیدن به زمین صدها بار تغییر مسیر می‌دهد اما به هر حال با توجه به روندهای چند ماه گذشته به نظر می‌رسد سه رخداد در ایران را نیز می‌توان در ادامه وزیدن نسیم خوش به بیرق روحانی دانست. این رخدادها نخست به سخنا ن رهبری درباره مقوله تحریم برمی‌گردد. مقام رهبری ایران در دیداری تصریح کردند باید برای برداشتن تحریم‌ها حتی یک ساعت راه هم محاسبه کرده و راه را برای حذف رژیم تحریم ایران هموار کرد. با وجود برخی تفسیرها اما همین نکته نیز برای دولت روحانی و شخص وی یک موقعیت تازه به حساب می‌آید و نوعی پیروزی نسبی در برابر منتقدان سرسخت او تفسیر می‌شود. چون می‌توان گمانه‌زنی کرد که اگر باید گامی در مسیر حذف تحریم‌ها برداشت باید در جایی با کسی سخنانی گفت و سخنانی شنید.

از سوی دیگر طرح دوباره بررسی داستان سخت FATF در مجمع تشخیص مصلحت نیز یک گام دیگر در راه افزایش سرعت باد به سوی بیرق روحانی به حساب می‌آید. سومین باد موافقی که نسیم کوچکی به سوی پرچم روحانی با نگاه پیشبرنده است آرامش نسبی مجلس نسبت به لایحه بودجه است. پس از اینکه تهدید برگرداندن کلیات لایحه بودجه کمرنگ شد و اعضای کمیسیون تلفیق بررسی لایحه بودجه تشکیل و کار بررسی‌ها با حضور نوبخت در این کمیسیون انجام می‌شود می‌توان گفت از این خطر دور شده و در گفت‌وگوهای رودررو شاید از آن میزان حرارت انقلابی کاسته شود.

باد موافق صیانت می‌خواهد

اینکه روحانی پس از بداقبالی‌های پی‌در‌پی به ویژه با روی کار آمدن ترامپ در آمریکا کمی آسوده‌خاطر شده و می‌داند تا روز اول بهمن اگر تاب بیاورد دیگر تحریم‌ها تشدید نمی‌شوند یک رخداد مناسب است. اما نگهداری از این فضا نیازمند این است که از سوی ایران نیز گام‌هایی در همان مسیر برداشته شود و دست‌کم برخلاف آن باد موافق توفانی درست نشود. شاید تفسیر تازه از طرح قانونی مجلس با کمی تعدیل در اجرای آن دست‌کم از نظر اجرای آن در دوره بلندمدت‌تر نسبت به دوره دیده شده در قانون همان نشانه رفتار تازه از ایران لحاظ شود.