انتقاد تند فرشاد مومنی از بسته نجات اقتصاد ایران

جماران: فرشاد مومنی استاد دانشگاه علامه و اقتصاددان در یک نشست مجازی با عنوان «دولت پارادوکسیکال، انباشت نامولد و بحرانهای اقتصادی و اجتماعی» که توسط موسسه دین و اقتصاد برگزار شد، گفت:

تحت عنوان ارائه‌ی برنامه به کاندیدهای ریاست جمهوری یک سندی تحت عنوان برنامه‌ی نجات بیرون درمی‌آید که می‌بینید دقیقاً معطوف به مؤلفه‌هایی است که کشور را در معرض سقوط قرار داده است. پیشنهادهای وحشتناک از نظر سفله پروری که می‌گوید اگر تا دیروز احمدی‌نژاد ماهانه ۴۵ هزار تومان می‌داد تا افراد کار نکنند و زندگی کنند او می‌گوید بجای ۴۵ هزار تومان چیزی بالغ بر ۱۰ برابر آن را پیشنهاد می‌کنم.

مطلقاً بحث تولید در این برنامه‌ی به اصطلاح نجات محذوف و کنار گذاشته شده است و ابعادی از مسابقه‌ی سفله پرورانه مطرح کرده که واقعاً در تاریخ اقتصادی ایران بی‌نظیر است و اسم آن را برنامه‌ی نجات گذاشته‌اند. چگونه می‌خواهید تأمین مالی این ابعاد از سفله پروری را انجام دهید؟ پاسخ می‌دهد از طریق شوک حامل‌های انرژی! اینکه مفاهیم از کارکرد افتاده‌اند می‌پرسیم اسم سیاست تو چیست؟ پاسخ می‌دهد عادلانه کردن یارانه‌ها!

در حالی که در دوره‌ی احمدی‌نژاد بطور متوسط شوک 550 درصدی به حاملهای انرژی را دیدیم که تحمیل کردند و در همان 6 ماهه‌ی اول بعد از این اقدام مردم دائماً هر جایی که فرصت و مجالی پیدا می‌کردند 45 هزار تومان را بگیرید ما را به قیمت‌های پیش از این شوک برگردانید. اکنون عزیزان می‌خواهند ابعاد جدیدی از این ماجرا را به سر مردم بیاورند آنگاه اسم آن را برنامه‌ی نجات گذاشته‌اند.

مومنی در ادامه اظهار کرد: شما می‌بینید ایران جزو نوادر کشورهای دنیا است که طی 50 ساله‌ی گذشته نزدیک 47 سال را تورم دو رقمی تجربه می‌کند. در آدرس‌های غلط رانتی که می‌دهند به تنها چیزی که ریشه‌ی اصلی ناتوانی در حل و فصل مسئله یعنی سقوط بنیه‌ی تولیدی هست هیچ اشاره‌ای نمی‌شود به طور مثال به بانک مرکزی انتقادهای درستی می‌کنند درباره‌ی اینکه چرا درباره‌ی رفتارهای ناهنجاری بانکهای خصوص پرده پوشی و بی‌مسئولیتی کرد و به خلاف قانون‌های بزرگ اعتنائی نکرد. این حرف درستی است.

اینکه حتی بگویند دولت کسری مالی دارد و این هم یکی از عوامل استمرار تورم هست تحت شرایطی درست است. بدین دلیل کسری‌های مالی دولت تورم‌زا می‌شود که از کسری مالی برای ارتقاء بنیه‌ی تولیدی استفاده نکرد، تمایلات مصرفی را دامن زده و به شرحی که آقای دکتر دینی عزیز هم توضیح داد خودش را بصورت پارادوکسیکال متورم‌تر و ناکارآمدتر کرده است. از طریق شوکهای قیمتی که وارده کرده در مجموعه‌ی خودش فساد و ناکارآمدی را افزایش داده و هزینه‌ها را هم ارتقاء داده است.

کسانی که به اصطلاح برنامه‌ی نجات می‌نویسند اگر واقعاً قصدشان نجات بود گزارش‌هایی که در سازمان برنامه و بانک مرکزی تهیه شده را می‌خواندند که در آنجا به صراحت می‌گوید زمانی که تجربه‌ی سه دهه‌ی گذشته را بررسی می‌کنیم می‌بینیم در بعضی از مقاطع به ازاء هر یک واحد درآمد که حکومت از طریق شوک به قیمت‌های کلیدی بدست می‌آورد هزینه‌های مصرفی‌اش بیش از 3.5 برابر افزایش پیدا می‌کند.

وی همچنین افزود: هزینه‌های سرمایه‌گذاری‌های مولّد دولت به اندازه‌ای جهش پیدا کرده که اینها حتی شرم کردند رقم آن را بگویند فقط بصورت سر بسته گفتند هزینه‌های سرمایه‌ای دولت به مراتب از هزینه‌های مصرفی‌اش بالاتر است. کسانی که دعوت به شوک درمانی می‌کنند، دعوت به سقوط حکومت می‌کنند. این مسئله‌ی خیلی کلیدی هست که امور حاکمیتی دولت در ساختار بودجه‌اش به سمت صفر میل می‌کند.

دولت به طرزی نابخشودنی و فاجعه‌ساز از مسئولیت‌های خودش در امور مربوط به آموزش مردم، سلامت مردم، زیر ساخت‌های فیزیکی، تغذیه و مسکن مردم مسئولیت‌گریزی می‌کند. وزارت مسکن گزارش منتشر کرده و می‌گوید چشم انداز صاحب خانه شدن متناسب با پایگاه اجتماعی برای دو دهک درآمدی کمترین از 94 سال عبور کرده است.

مومنی با بیان اینکه تمام بحث‌ها تحت عنوان برنامه‌ی نجات حتی از یک آدم غیر متخصص هم تأسف‌بار و شرم آور است، گفت: پس ما با از کارکرد افتادگی مفاهیم هم روبرو هستیم. در حالی که تمام متفکران بزرگ می‌گویند مهمترین ویژگی تورم در ساخت‌های توسعه ضعف بنیه‌ی تولید و بهره‌وری اندک هست اینها در مواجهه با تورم سیاست‌های جهش دهنده‌ی تورم را به عنوان مهار کننده‌ی تورم جا می‌زنند. سپس به دلیل اینکه به کاندیدهای ریاست جمهوری این گشاده دستی را وعده می‌دهند که هر چه شوک بزرگتر به قیمت‌های کلیدی وارد کنید امکانات ریالی بیشتری برای اعانه پردازی دارید آنها را هم تحت تأثیر قرار می‌دهند و این گونه می‌شود که کاندیداهایی به یکی از مراکز تجمع غیر مولّدها که البته انواع مولّدها در جمعشان هست ولی مولّدها همیشه در حاشیه هستند که می‌رود می‌گوید بخش خصوصی را چنین و چنان می‌کنم.

کنترل‌های نیم بندی که در جهت مهار آزمندی‌های بی‌پایان غیر مولّدها به نام بخش خصوصی است را هم می‌خواهند بردارند و بجای آن فشارهای جدید به تولیدکننده‌ها بیاورند. از منظر اقتصاد سیاسی منافع تولیدکننده‌ها هم راستایی تمام عیار با منافع عامه‌ی مردم و بویژه فرودستان دارد. زمانی که شوک به حاملهای انرژی وارد می‌کنید حاملهای انرژی به عنوان نهاده‌ی تولید در سرنوشت تولیدکننده‌ها اثر می‌گذارد.

زمانی که شوک به نرخ ارز وارد می کنید به دلیل اینکه بخش بزرگی از نیازهای تولیدی در همه‌ی عرصه‌های کالاهای مصرفی و واسطه‌ای و مواد اولیه نیازمند واردات هستند به همان تناسبی که فرودستان را نابودتر می‌کنید تولیدکننده‌ها را هم نابودتر می‌کنید. آنگاه چه طنز تلخی است که اسم این را برنامه‌ی نجات بگذارند.