خانه‌ای با نمای کارت پستال اروپایی

همشهری آنلاین - ثریا روزبهانی: باغ دربند در اصل متعلق به فخرالسلطنه، همسر نظام‌السلطنه، بود که پس از جدا شدن از همسرش به عقد شیخ خزعل درآمد. شیخ خزعل یا شیخ خزعل‌الکعبی، ملقب به ‌معزالسلطنه‌ و ‌سردار اقدس‌، دارای نشان فرماندهی شوالیه از نوع درجه اول(KCTE) از امپراتوری بریتانیا، رئیس قبیله مُحَیسِن و سال‌ها فرمانروای محمره‌ بود.

او پس از تبعید به تهران در سال ۱۳۰۴ از این باغ برای اقامت موقت استفاده می‌کرد. بنای باغ دربند در یکی از مناطق خوش‌آب‌وهوای تهران، یعنی در منطقه جعفرآباد، احداث شد. این منطقه باغ‌های فراوانی داشت که متأسفانه امروزه تعداد محدودی از آنها باقی مانده است.

شاید بتوان گفت حفظ و نگهداری از همین تعداد محدود باغ، یکی از علت‌هایی است که باعث شد تا این بنا در فهرست آثار ملی قرار گیرد. ساختمان باغ دربند در دو طبقه با وسعت حدود ۴۰۰ متر مربع و به صورت کوشک در میان باغی به وسعت ۱۲ هزار متر مربع جای گرفته است. طرح این بنا مانند اکثر بناهای بزرگان اواخر دوره قاجار که در تهران ساخته می‌شد بر اساس کارت‌پستال‌های اروپایی شکل گرفته است.

بازدید ممنوع

طبقه همکف ساختمان باغ دربند به علت کوهستانی بودن منطقه و شیب زمین در ضلع شمالی بر سطح زمین و در قسمت ضلع جنوبی روی طبقه‌ای در بالای چایخانه ساخته شده است. البته چایخانه به نوبه خود ۳ پله از کف حیاط پایین‌تر است. به نظر می‌رسد یکی از اهداف ساخت چایخانه، نشان از معماری ایرانی دارد و در بالای آن ایوانی به چشم می‌خورد که فضایی مناسب برای نشستن است. ساختمان ۴ پنجره رو به ایوان دارد. پلان محل متشکل از یک و نیم هشتی و یک مستطیل است. در سمت شمالی بنا دو راه‌پله طبقات را به یکدیگر متصل می‌کند.

سقف ساختمان نیز از جنس خرپاهای چوبی با روکش شیروانی است و تزیینات گچبری و آینه‌کاری در بنا دیده می‌شود. ساختمان باغ دربند را سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی به منظور راه‌اندازی مهمان‌سرا خرید و سال ۱۳۷۹ مرمت آن را آغاز کرد و در سال ۱۳۸۱ به پایان رساند.

اکنون این ساختمان به عنوان مجتمع رفاهی برای کارمندان استفاده می‌شود و بازدید از ساختمان خانه شیخ خزعل ممنوع است.

خانه شیخ خزعل در منطقه یک تهران و در محله دربند با شماره ثبت ۱۰۸۴۹ قرار دارد. نشانی دقیق‌ترش این است: میدان قدس، تقاطع خیابان دربند و شهید فناخسرو.