گرینلند؛ نقشه گنج یا دکمه جنگ جهانی سوم

فرارو: مخالفت برخی ژنرال‌های آمریکایی با طرح تصاحب گرینلند از سوی دونالد ترامپ جدیدترین پرده جنجال تازه شکل گرفته حول این بزرگترین جزیره جهان است.

گروهی از ژنرال‌های آمریکایی مخالفند که ترامپ طرحش را در تصرف این جزیره متعلق به دانمارک اجرایی کند. اگرچه دلیل اصلی این قدام فرماندهان بلندپایه نظامی هنوز به درستی مشخص نیست اما گفته می‌شود این مقامات نظامی این طرح را غیرقانونی می‌دانند.

آیا هدف واقعا گرینلند است؟

جزیره گرینلند، با موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد خود در مسیرهای حیاتی کشتیرانی و دسترسی به منابع طبیعی ارزشمند، همواره مورد توجه قدرت‌های جهانی بوده است. طی چند سال گذشته، علاقه کشورهایی مانند چین و روسیه به سرمایه‌گذاری و حضور در گرینلند افزایش یافته است. این موضوع نگرانی‌هایی را در میان کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده آمریکا، درباره نفوذ این کشورها در منطقه به وجود آورده است.

گرینلند در مسیر کریدورهای هوایی و دریایی بین آمریکای شمالی، اروپا و آسیا واقع شده است. این موقعیت چشمگیر، آن را به نقطه‌ای کلیدی برای نظارت و کنترل مسیرهای حمل‌ونقل در منطقه قطب شمال تبدیل کرده است. با توجه به تغییرات اقلیمی و ذوب یخ‌های قطبی، مسیرهای دریایی جدیدی در این منطقه باز می‌شوند که اهمیت استراتژیک گرینلند را مطابق آنچه از قبل پیش‌بینی شده افزایش می‌دهد.

گرینلند همچنین دارای منابع غنی از جمله نفت، گاز طبیعی، اورانیوم و عناصر کمیاب است. این منابع، توجه قدرت‌های جهانی را به خود جلب کرده و رقابت برای دسترسی به آن‌ها را بیش از پیش تشدید کرده است.

با این همه، به نظر نمی‌رسد که هدف اصلی در رقابت مورد نظر خود جزیره باشد بلکه گرینلند گام لازم برای رسیدن به هدفی بزرگتر است. «کارولین لویت» سخنگوی کاخ سفید چهارشنبه گذشته در سخنانی گفته بود: «ایالات متحده برای کنترل بیشتر قطب شمال به گرینلند نیاز دارد و برای رسیدن به این هدف همه گزینه‌ها برای دونالد ترامپ همیشه روی میز است اما اولین گزینه او همیشه دیپلماسی است.»

به نظر می‌رسد آنچه در برنامه او برای تصاحب گرینلند وجود دارد، خود این جزیره هدف اصلی نیست بلکه گام مهم و حیاتی برای به چنگ آوردن قطب شمال است.

چرا گرینلند برای تسلط بر قطب شمال مهم است؟

چند دهه است که کشورهای نزدیک به قطب شمال رقابت سنگینی را برای به مالکیت درآوردن این پهنه یخی آغاز کرده‌اند. قطب شمال هم اکنون تحت نظارت سازمانی بین‌المللی است و جزو قلمرو هیچ کشوری محسوب نمی‌شود با این همه گفته می‌شود که این سرزمین شمالی یک چهارم منابع نفت و گاز جهان را در خود جای داده که تاکنون مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است.

یک چهارم منابع نفت و گاز کل کره زمین به اندازه‌ای عظیم است که به سادگی می‌تواند آتش یک جنگ جهانی دیگر را شعله‌ور سازد به همین دلیل است که رقابت برای تصاحب و تملک قطب شمال شدت گرفته و حتی پای کشورهای غیر هم مرز را هم به میان کشیده است.

مسیر قانونی و بین‌المللی برای تصاحب قطب شمال اگرچه کمی ماجرا را پیچیده کرده اما در حال حاضر برای بسیاری از کشورها ساده‌ترین و کم هزینه‌ترین مسیر به نظر می‌رسد. بر اساس «کنوانسیون حقوق دریایی» سازمان ملل متحد که از سال 1982 اجرا می شود، هر کشوری تا 200 مایلی سواحل خود مالک بستر دریایی آن است. بنابراین، در قطب شمال بیش از یک میلیون کیلومتر مربع بدون مالک می ماند.

بنابراین گزارش، فقط کشورهایی می‌توانند ادعای مالکیت بر این منطقه را داشته باشند که موفق شوند ثابت کنند ادامه یک رشته کوهی که در کشور آنها وجود دارد، تا اعماق آب های اقیانوس منجمد شمالی کشیده شده است. با توجه به این قاعده، پنج کشور می توانند ادعای خود را مطرح کنند؛ روسیه، کانادا، دانمارک، نروژ و آمریکا (از طریق آلاسکا).

اما چین چگونه می‌تواند ادعای حاکمیت بر قطب شمال را مطرح کند؟ اینجاست که جزیره گرینلند نقش مهم خود را به رخ می‌کشد؛ این جزیره دارای رشته کوه‌های زمینی و زیراقیانوسی است که تا قطب کشیده می‌شوند. چین یکی از مشتریان سرسخت و دست به نقد گزینلند است و مالکیت این جزیره می‌تواند ادعای حاکمیت قطب شمال را هم مطرح کند.

حال به آمریکا بازگردیم؛ این کشور که از طریق آلاسکا قادر است ادعای حاکمیت بر قطب شمال را مطرح کند پس چه نیازی به گرینلند برای این کار دارد؟ موضوع به روسیه بازمی‌گردد؛ روسیه بیشترین مرز با قطب شمال را دارد و از هم‌اکنون ادعای مالکیت نیمی از قطب شمال را مطرح کرده است. ترامپ به هیچ وجه علاقه ندارد که چنین سهمی به روسیه برسد یا حداقل سهمی کمتر از روسیه داشته باشه به همین دلیل با طرح ادعای مالکیت گرینلند و حتی کانادا قصد دارد بیشترین سهم از قطب شمال را از آن خود کند زیرا به این شکل مرزهای بیشتری با قطب شمال بدست خواهد آورد.