پایان خودمختاری کُردها در سوریه به چه معناست؟

عصر ایران: جوشوا لندیس (Joshua M. Landis) یکی از برجسته‌ترین کارشناسان آمریکایی در زمینه سیاست، تاریخ و جامعه سوریه است. او استاد مطالعات خاورمیانه در دانشگاه اوکلاهما، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه همان دانشگاه و نویسنده وبلاگ بسیار تأثیرگذار «Syria Comment» است که از سال ۲۰۰۴ منبع اصلی تحلیل‌های مستقل و واقع‌بینانه درباره سوریه محسوب می‌شود. لندیس با تجربه طولانی زندگی در خاورمیانه (از جمله چندین سال در سوریه و لبنان) و تسلط کامل به زبان عربی، رویکردی عمل‌گرا و واقع‌گرایانه دارد و تحلیل‌هایش اغلب توسط رسانه‌های بزرگ و سیاست‌گذاران آمریکایی مورد استناد قرار می‌گیرد.

آیا این پایان خودمختاری کردها در سوریه است؟

بله. مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF)، عملاً تسلیم دمشق شده است. این تسلیم به رویای روژاوا (کردستان غربی) پایان می‌دهد و امیدها برای حفظ سطح بالایی از خودمختاری در شمال شرقی سوریه را برای همیشه از بین می‌برد.

چرا این اتفاق این‌قدر سریع رخ داد؟

احمد الشرع (احمد الشرا) در دیدار اخیرش از کاخ سفید، تأیید و چراغ سبز دونالد ترامپ را به دست آورد. اهمیت این تأیید آمریکایی برای الشرع را نمی‌توان دست‌کم گرفت. آمریکا سال‌ها SDF را مسلح کرده و آموزش داده بود؛ وقتی ترامپ نشان داد که ایالات متحده حمایت خود را از SDF و کردها برمی‌دارد و به سمت احمد الشرع و ارتش عربی سوریه می‌چرخد، دیگر همه چیز روشن بود – سرنوشت کردها مشخص شده بود.

سفیر آمریکا (تام بارک) نیز پیوسته کردها را به سازش‌های اساسی و عمیق ترغیب می‌کرد. SDF اصرار داشت که مبارزانش به صورت واحدهای کامل و تیپ‌های مجزا به ارتش سوریه بپیوندند، نه به شکل افراد پراکنده. اما بارک تقریباً صریح گفت که کردها باید بپذیرند ارتش سوریه واحد و متحد خواهد بود و از دمشق فرمان می‌گیرد.

معامله‌ای که آمریکا بین الشرع و اسرائیل میانجی‌گری کرد هم نقش مهمی در این شکست داشت. این توافق ظاهراً اسرائیل را بی‌طرف و ساکت نگه داشت؛ هیچ صدایی از نتانیاهو درنیامد. کردها امیدوار بودند حمایت اسرائیل را داشته باشند، اما چنین حمایتی دریافت نکردند.

پیشروی دولت سوریه برای کنترل سه محله کردنشین دمشق نیز نسبتاً آرام و بدون درگیری عمده پیش رفت و این موفقیت به الشرع اعتمادبه‌نفس داد تا پس از پیروزی در حلب، با سرعت به تصرف مناطق دیگر ادامه دهد.

در نهایت، بخش بزرگی از مبارزان SDF و جمعیت شمال شرقی سوریه – که عمدتاً از قبایل عرب تشکیل شده‌اند – به الشرع پیام دادند که آماده تغییر جبهه هستند و این کار را هم کردند. این چرخش ناگهانی، SDF را از درون متلاشی و تکه‌تکه کرد.

آیا این تحول به الشرع کمک می‌کند دولت مرکزی قدرتمندی بسازد؟

بله. الشرع اکنون توانسته هم علوی‌ها و هم کردها – که حدود ۲۳ تا ۲۵ درصد جمعیت سوریه را تشکیل می‌دهند – را تحت کنترل درآورد. تنها گروه دروزها هنوز در برابر ادغام کامل مقاومت می‌کنند، اما آینده مستقل آنها امروز بسیار لرزان و نامطمئن به نظر می‌رسد. اسرائیل هم در موقعیتی نیست که بتواند اقتصاد دروزها را – که زیر فشار شدید تحریم‌های دمشق به شدت آسیب دیده – تأمین مالی کند.

آیا ترکیه برنده اصلی است؟

اردوغان قطعاً از این خبر خوشحال است؛ این تحول PKK را به شدت تضعیف می‌کند و هرگونه امید باقی‌مانده برای تشکیل کردستان مستقل را نابود می‌سازد. سوریه قوی‌تر و متحدتر خواهد شد و ترکیه از این وضعیت سود خواهد برد. اما پیروزی اصلی متعلق به دمشق و دولت الشرع است.

برای اسرائیل اما این خبر تلخ و ناامیدکننده است؛ سیاست طولانی‌مدت این کشور برای حفظ سوریه ضعیف و تکه‌تکه، ضربه سنگینی خورده است.