چند مانع که توافق ایران و آمریکا را دشوار می‌کند

برترین‌‌ها: اظهارات مثبت آقای عراقچی که از «شروع خوب» و «فضای بسیار خوب» و «ادامه کار» سخن گفت، موجب امیدواری است. اما باید در نظر داشت که به‌طور معمول و به‌درستی از دوره مرحوم امیرعبدالهیان رسم مقامات ما این بوده که هر بار بعد از مذاکرات سخنان مثبتی مطرح کرده‌اند و توجه دارند که نظر به جو داخلی و شرایط بازارها باید سعی در امیدوار نگه‌داشتن جامعه و اقتصاد داشته باشند. هم‌زمان باید در نظر داشت که موانعی وجود دارد که شرایط مذاکرات  این ‌بار را دشوارتر از شرایط مذاکرات در بهار گذشته می‌کند.

کوروش احمدی دیپلمات پیشین در روزنامه شرق نوشت: نتیجه مذاکرات مسقط هنوز در هاله ابهام قرار دارد. در شرایطی که هنوز تا این ساعت، مقامات آمریکایی اظهار‌نظر محتوایی چندانی نکرده‌اند، نتیجه‌ای که از سخنان آقای عراقچی می‌توان گرفت، این است که کار عمدتا در حد ‌«انتقال نقطه‌نظرات» انجام و قرار شده «در پایتخت‌ها مشورت‌هایی انجام و درباره چگونگی ادامه روند تصمیم‌گیری شود».

این بیان می‌تواند به معنی تداوم اختلاف و عدم ورود به محتوا باشد. ایشان همچنین از نیاز به تدوین «چارچوب مورد توافق برای این گفت‌وگوها و موضوعات قابل طرح در جلسات بعدی» سخن گفته‌اند که گویای تفاوت رویکرد بین ایران و آمریکاست.

 با توجه به شناختی که از ترامپ داریم، او انتظار مذاکراتی طولانی و یک توافق تفصیلی و حاوی جزئیات مانند توافق برجام 159‌صفحه‌ای را ندارد. اظهارات وزیر خارجه عمان مبنی بر اینکه مذاکرات در جهت «روشن‌شدن افکار دو طرف و حوزه‌هایی که پیشرفت در آنها ممکن است» بوده، گویای انجام مذاکرات در حد مقدماتی دارد.

اظهارات آقای عراقچی در گفت‌وگو با الجزیره درباره غنی‌سازی به‌عنوان «حق مسلم ما» و عدم مذاکره درباره برنامه موشکی، موضع ایران را روشن‌تر کرده است. بنابراین کار را تا آنجا که به ایران مربوط است، باید تمام‌شده دانست.

 می‌ماند اینکه آیا ترامپ شرایط ایران را می‌پذیرد یا خیر. به عبارت دیگر، کار دوباره مثل مذاکرات بهار گذشته صفر و یکی و برد یکی و باخت دیگری شده است. البته واکنش ترامپ در حدی که انجام شده، چندان گویا نیست و با توجه به ترفندهای زبانی معمول او، باید منتظر واکنش تفصیلی او و دیگر مقامات آمریکایی باشیم.

هم‌زمان باید در نظر داشت که به دلایل زیر شرایط مذاکرات این ‌بار دشوارتر از شرایط مذاکرات در بهار گذشته بوده است.

1- مذاکرات مسقط در شرایطی برگزار شد که سایه جنگ 12‌روزه بر سر آن سنگینی می‌کرد. تجمع نیرو در منطقه و پیگیری تز «تهدید نظامی معتبر» به‌‌عنوان مکمل مذاکرات توسط ترامپ آشکار بود. حضور فرمانده سنتکام در تیم آمریکا که اقدامی کاملا غیرمعمول در سنت دیپلماتیک آمریکاست نیز در این رابطه درخور توجه بود. حضور این نظامی آمریکایی می‌توانست نشانه تأکید آمریکا بر مسائل منطقه‌ای و گروه‌های مقاومت و حوثی‌ها و برنامه موشکی ایران باشد.

 از سوی دیگر ایران نیز در آستانه مذاکرات از موشک قدرتمند خرمشهر 4 پرده‌برداری کرد که پاسخی به تهدیدهای نظامی آمریکا و نشانه عدم آمادگی برای مذاکره موشکی و نیز آمادگی برای مقابله‌به‌مثل بود.

2- مشکل دیگر این دور از مذاکرات آن بود که شرایط برای ایران بسیار متفاوت بود. در بهار گذشته مراکز غنی‌سازی در ایران فعال بودند و این اهرم مهمی در دست تهران بود. به‌علاوه، ایران در بهار گذشته از نظر شرایط داخلی و اقتصادی در موقعیتی متفاوت قرار داشت. تحولات هشت ماه گذشته ممکن است این ذهنیت مسئله‌ساز را در طرف مقابل ایجاد کرده باشد که این ‌بار اهرم‌های بیشتری دارد و ایران اهرم‌های کمتری.

3- موضوعاتی که در مذاکرات باید مطرح می‌شد نیز این ‌بار برخلاف مذاکرات بهار مورد اختلاف جدی بود. قبلا توافق وجود داشت که فقط غنی‌سازی در دستور کار است، اما این ‌بار حداقل از 16 ژانویه با اظهارات ویتکاف شرایط تغییر کرد.

او از لزوم مذاکره درباره غنی‌سازی، اورانیوم غنی‌شده، موشک‌ها و «گروه‌های نیابتی» سخن گفت و یک روز قبل از مذاکرات، وزیر خارجه آمریکا همه این موضوعات به‌اضافه موضوع جدیدی یعنی نحوه رفتار دولت ایران با مردمش را هم در زمره موضوعات مورد مذاکره قلمداد کرد.

آقای عراقچی در خاتمه مذاکرات مسقط گفت «موضوع گفت‌وگوهای ما صرفا هسته‌ای است و ما در‌خصوص هیچ موضوع دیگری با آمریکایی‌ها گفت‌وگو نمی‌کنیم». این اختلاف‌نظر در مورد موضوعات، تأثیری منفی بر جو مذاکرات داشته است.

4- مشکل شکل مذاکرات که به گفته آقای عراقچی «به‌صورت غیرمستقیم» برگزار شد و «انتقال صحبت‌ها و پیام‌های طرفین به یکدیگر» توسط وزیر خارجه عمان انجام شد، در مذاکرات بهار نیز وجود داشت. مذاکره غیرمستقیم به‌خاطر اینکه اجازه برقراری رابطه انسانی را نمی‌دهد، ارسال پیام‌ها از طریق یک واسطه که معلوم نیست به کارش مسلط است یا خیر و دشواری تفهیم و تفاهم و نیز زمان‌بربودن کاری بسیار طاقت‌فرساست. 

البته بعضی از خبرگزاری‌ها مدعی شدند که مذاکرات در عمل به‌صورت مستقیم برگزار شده که اگر درست باشد، نفس مدیریت کار و انتشار خبر و فقدان عکسی از جلسه مشترک و انتشار عکس‌های مجزای دو هیئت ایرانی و آمریکایی با وزیر خارجه عمان خود می‌توانسته منشأ حساسیت و تنش بوده باشد.

5- اظهارات مثبت آقای عراقچی که از «شروع خوب» و «فضای بسیار خوب» و «ادامه کار» سخن گفت، موجب امیدواری است. اما باید در نظر داشت که به‌طور معمول و به‌درستی از دوره مرحوم امیرعبدالهیان رسم مقامات ما این بوده که هر بار بعد از مذاکرات سخنان مثبتی مطرح کرده‌اند و توجه دارند که نظر به جو داخلی و شرایط بازارها باید سعی در امیدوار نگه‌داشتن جامعه و اقتصاد داشته باشند.