یک عضو دولت زمان وصل شدن اینترنت را فاش کرد

روزنامه اعتماد: پس از انتصاب محمدرضا عارف به عنوان رییس ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی کشور چه تحولاتی قرار است در فرآیند دسترسی شهروندان به اینترنت بین‌المللی به وقوع بپیوندد؟ این پرسش برای اکثریت ایرانیان در روزهایی که مدت زمان انسداد ارتباطی و قطعی اینترنت در ایران به بیش از ۷۶ روز رسیده یک پرسش کلیدی است.

توزیع اینترنت پرو هم که برخی آن را اینترنت طبقاتی یا اینترنت پولدارها می‌نامند، ابهامات را افزایش داد. کار به جایی رسید که وزیر ارتباطات و دادستان کل کشور، رسما از تخلفات گسترده در توزیع اینترنت پرو پرده‌برداری کرده و اعلام کردند که جزییات این پرونده تخلفات را طی یک هفته آینده رسانه‌ای می‌کنند.

رییس‌جمهور هم رسما با انتشار توییت‌های پی در پی و صحبت‌های مداوم از این تبعیض آشکار برائت جست و اعلام کرد از همه ظرفیت‌های قانونی دولت استفاده می‌کند تا رویکردی عادلانه برای تمام ایرانیان در زمینه استفاده از اینترنت بین‌المللی فراهم سازد. 

در کشاکش این رخدادها، خبری منتشر شد که از منظر بسیاری از تحلیلگران چشم‌انداز متفاوتی را برای رفع این محدودیت ایجاد کرده است. انتصاب عارف به عنوان ریاست ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی بخشی از پازلی است که مسعود پزشکیان طی یک هفته اخیر ترتیب داده تا از بطن آن به یکی از طولانی‌ترین محدودیت‌های ارتباطی ایرانیان پایان دهد.

پزشکیان از عارف خواسته ساختاری چابک برای اتصال دوباره، روزآوری و بهینه‌سازی فضای مجازی و اینترنتی را فراهم سازد. پزشکیان همچنین «تدوین و اجرای نقشه راه جامع تحول در حکمرانی فضای مجازی»، «بازآرایی ساختارهای تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری از جمله ساماندهی و ارتقای کارآمدی دبیرخانه شورای عالی و مرکز ملی فضای مجازی» و نیز «استقرار نظام نظارت راهبردی و پایش مستمر عملکرد دستگاه‌ها در این حوزه» را از جمله ماموریت‌های محوله به محمدرضا عارف در این سمت برشمرده است. 

پیگیری‌ها اما نشان می‌دهد که نخستین نشست این ستاد قرار است طی هفته آینده به ریاست عارف برگزار شود. ضمن اینکه این ستاد قرار است زمینه‌های لازم برای رفع انسداد اینترنتی را فراهم کرده تا حداکثر تا میانه‌های خردادماه زمینه اتصال شهروندان به اینترنت بین‌المللی فراهم شود. برای این منظور محمدرضا عارف از یک سو تلاش خواهد کرد اساتید ارتباطات، نخبگان و تشکل‌های مدنی را به کار گرفته و از سوی دیگر زمینه‌های هم‌افزایی نهادهای حاکمیتی را برای سرویس‌دهی به شهروندان فراهم سازد. نام برخی استادان دانشگاهی مهم ارتباطات مانند هادی خانیکی، علی ربیعی و… برای مشورت در این ستاد شنیده می‌شود. 

اساسا یکی از وعده‌های روشن مسعود پزشکیان در ایام انتخابات ریاست‌جمهوری چهاردهم، بهبود کیفیت اینترنت و رفع محدودیت‌هایی بود که در فضای سایبری و شبکه‌های اجتماعی جریان دارد. رییس‌جمهور و یاران نزدیکش بلافاصله پس از تشکیل کابینه تلاش برای روان‌سازی مناسبات ارتباطی ایرانیان در پهنه فضای مجازی را در دستور کار قرار دادند. ماحصل این تلاش‌ها در جریان رفع فیلتر واتس‌اپ ظهور و بروز پیدا کرد.

روایت‌های جالب توجهی از استدلال‌های رییس‌جمهور در جلسه رفع فیلتر واتس‌اپ در نشستی با عنوان بازنگری در «سیاست‌های مسدودسازی» نقل شده که نشان‌دهنده دیدگاه او در مواجهه با چنین محدودیت‌هایی است. رییس‌جمهور در این نشست در مواجهه با برخی نمایندگان مجلس و موافقان تداوم فیلترینگ عنوان می‌کند که تداوم سیاست‌های محدودسازی یا انسداد رسانه‌ای نه تنها در راستای منافع ملی کشور نیست، بلکه باعث افزایش نارضایتی‌های عمومی و مشکلات فزاینده برای نظام حکمرانی می‌شود. 

انسداد از کجا آغاز شد؟ 

جنگ ۱۲ روزه، رخدادهای تلخ دی‌ماه ۱۴۰۴ و نهایتا جنگ ۴۰ روزه رمضان این مسیر را برای دولت پرسنگلاخ ساخت. دشمنان با استفاده از این ظرفیت‌های ارتباطی دامنه وسیعی از ترورهای ناجوانمردانه خود را برنامه‌ریزی می‌کردند. روندی که باعث شد، شورای عالی امنیت ملی رای به محدودسازی اینترنت تا زمان رفع بحران بدهد. دولت اما هر بار با فروکش کردن بحران‌ها و جنگ‌ها بلافاصله تلاش می‌کرد وضعیت اینترنت کشور را به اوضاع سابق بازگردانده و زمینه رفع انسداد را برای شهروندان فراهم سازد.

ماجرای جنگ ۴۰ روزه و عبور دشمن از تمامی خطوط قرمز ترسیم شده قبلی، باعث شد تا برای نخستین‌بار روند انسداد ارتباطی در ایران رکوردهای قبلی را شکسته و به بیش از ۷۵ روز تا زمان تهیه این گزارش برسد. با آغاز آتش‌بس، تلاش‌های شخص رییس‌جمهور، معاون اول و وزیر ارتباطات دولت برای عادی‌سازی موضوع اینترنت شدت بیشتری پیدا کرد. اما هنوز شورای عالی امنیت ملی دلایلی را مطرح می‌کرد که با تکیه بر آن رفع فیلترینگ ناممکن می‌نمود. 

و اما اینترنت پرو 

توزیع اینترنت پرو اما همه بنای استدلالی موافقان انسداد ارتباطی را فرو ریخت. موافقان فیلترینگ و قطعی اینترنت اعلام می‌کردند که اینترنت عموم مردم باید مسدود بماند، چون دشمنان با تکیه بر فناوری نوین خود می‌تواند از آن علیه کشور و مقامات استفاده کند. این فرضیه با توزیع اینترنت پرو بلاموضوع شد، چراکه اپراتورها در ازای دریافت مبالغ قابل توجهی، زمینه دسترسی برخی دهک‌های برخوردار به اینترنت بین‌المللی را فراهم می‌ساختند.

اگر قطع اینترنت با تکیه بر استدلال موضوعات امنیتی معقول به نظر می‌رسید، فروش اینترنت پرو با هیچ عقل سلیمی جور نمی‌آمد. این‌بار هم سر شهروندانی بی‌کلاه مانده بود که ذیل دهک‌های فقیر دسته‌بندی می‌شدند و پولی برای خرید اینترنت پرو نداشتند. این نظام دسته‌بندی متناقض و غیرعادلانه، واکنش پزشکیان را در پی داشت. پزشکیان و یاران نزدیکش که بنیان گفتمان خود را بر بلندای رویکردهای عادلانه مستقر ساخته بودند، نمی‌توانستند در برابر چنین اجحاف و تبعیضی علیه فرودست‌ترین اقشار اقتصادی جامعه بی‌تفاوت بمانند.

پیگیری‌ها نشان می‌دهد که تصمیم استفاده از اینترنت پرو در دبیرخانه شورای عالی فضای مجازی اتخاذ شد؛ تصمیمی که با مخالفت جدی دولت و شخص رییس‌جمهور روبه‌رو شده است. تلاش برای ایجاد ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی برای جلوگیری از اتخاذ تصمیماتی است که نه تنها گرهی از مشکلات کشور باز نمی‌کنند، بلکه در بسیاری از موارد خود به عاملی مشکل‌ساز بدل می‌شوند.

در همین راستا بود که رییس‌جمهور تنها طی ۵روز ۲توییت، یک حکم و چندین و چند اظهارنظر انجام داد تا مخاطب را متوجه این واقعیت کند که دولت با رویکردهای تبعیض‌آمیز در حوزه‌های مختلف از جمله در زمینه دسترسی شهروندان به اینترنت مخالف است. آخرین واکنش رییس‌جمهور به توییت سه‌شنبه شب و صدور حکم ویژه برای عارف بازمی‌گردد.

پزشکیان با انتشار این پیام که «ارتباطات مبتنی بر فناوری اطلاعات و اینترنت به بخش جدانشدنی زندگی مردم تبدیل شده» سعی کرد این پالس را به جامعه ارسال کند که دولت موافق تبعیض در توزیع اینترنت نیست و برنامه‌های جدی برای تغییر این رویکرد دارد، از سوی دیگر به محمدرضا عارف هم ماموریت داد تا در «قالب ساختاری چابک» وعده‌های دولت به مردم را محقق کند.

روز سه‌شنبه سخنگوی دولت با تاکید بر اینکه تصمیم قطعی اینترنت را شعام اتخاذ کرده، گفت: «پس از دور شدن سایه جنگ وضعیت اینترنت به تدریج به حالت عادی تغییر می‌کند.» مجموعه این تحولات باعث بروز برخی امیدواری‌ها در خصوص پایان دادن به این وضعیت معلق برای شهروندان شده است. ایرانیانی که به اینترنت نیاز دارند تا بهبودی در کسب و کار خود داده، مناسبات ارتباطی خود را برقرار ساخته و از ظرفیت‌های آموزشی خاص این رویکرد بهره‌مند شوند باید منتظر نخستین نشست ستاد ساماندهی و راهبری فضای مجازی به ریاست عارف بمانیم تا پس از آن مشخص شود آیا نهادهای موازی تصمیم‌سازی در این حوزه جای خود را به یک ساختار قانونی و ضابطه‌مند می‌دهند یا نه؟