حملات آمریکا چه بر سر شبکه برق ایران آورد؟

برترین‌ها: پس از آسیب دیدن بخشی از زیرساخت‌های برق در حملات اخیر آمریکا، ابعاد خسارت واردشده به شبکه برق کشور بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. مجری طرح نیروگاه‌های خورشیدی ساتبا اعلام کرد حدود ۴۵۰۰ مگاوات از ظرفیت تولید برق از مدار خارج شده است؛ هرچند به گفته او، خاموشی‌های امسال تنها نتیجه حملات نیست و عواملی مانند کمبود تولید، توسعه‌نیافتگی شبکه و رشد مصرف برق نیز در این وضعیت نقش دارند. گزارش «رویداد۲۴» را می‌خوانید:

چندی پیش مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، از هدف قرار گرفتن شماری از نیروگاه‌ها و تأسیسات تولید برق کشور در جریان حملات اخیر خبر داد. اظهاراتی که بار دیگر موضوع آسیب‌پذیری زیرساخت‌های انرژی و نقش این حملات در تشدید خاموشی‌ها مورد توجه قرار گرفت.

در هفته‌های اخیر گزارش‌هایی درباره آسیب به برخی مراکز مرتبط با صنعت برق، نیروگاه‌ها و زیرساخت‌های انتقال انرژی منتشر شده است. مقام‌های ایرانی نیز اعلام کرده‌اند که بخشی از ظرفیت تولید برق کشور در جریان حملات اخیر از مدار خارج شده است. در همین رابطه، مسئولان صنعت برق از کاهش ظرفیت در دسترس شبکه، افزایش فشار بر نیروگاه‌های موجود و دشوارتر شدن مدیریت مصرف در دوره اوج بار سخن گفته‌اند.

با این حال، بررسی وضعیت شبکه برق نشان می‌دهد که خاموشی‌ها تنها نتیجه آسیب‌های ناشی از حملات اخیر نیست و ناترازی برق در ایران پیش از این نیز به‌دلیل مجموعه‌ای از عوامل ساختاری وجود داشته است؛ عواملی مانند رشد مصرف، توسعه ناکافی ظرفیت تولید، فرسودگی شبکه انتقال و توزیع، مصرف بالای تجهیزات برقی و فاصله میان ظرفیت تولید و تقاضای واقعی.

در این میان، نقش نیروگاه‌های تجدیدپذیر، به‌ویژه نیروگاه‌های خورشیدی، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. موافقان توسعه انرژی‌های پاک معتقدند افزایش ظرفیت این نیروگاه‌ها می‌تواند در ساعات اوج مصرف روزانه بخشی از فشار وارد بر شبکه را کاهش دهد؛ هرچند کارشناسان تأکید می‌کنند که انرژی‌های تجدیدپذیر به‌تنهایی نمی‌توانند جایگزین کامل نیروگاه‌های حرارتی شوند و برای حل مسئله ناترازی، مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان مورد نیاز است.

در همین رابطه، علیرضا محمودپور، مجری طرح نیروگاه‌های خورشیدی سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا)، با تشریح عملکرد نیروگاه‌های تجدیدپذیر تأکید کرد که اگر ظرفیت فعلی این نیروگاه‌ها در شبکه برق کشور وجود نداشت، وضعیت خاموشی‌ها به‌مراتب شدیدتر از شرایط کنونی بود.

انرژی‌های تجدیدپذیر چقدر در کاهش خاموشی‌ها نقش دارند؟

محمودپور با اشاره به اینکه نباید عملکرد نیروگاه‌های تجدیدپذیر را با نیروگاه‌های حرارتی مقایسه مستقیم کرد، گفت: اکنون حدود پنج هزار و ۲۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاه تجدیدپذیر احداث و به شبکه سراسری برق متصل شده است. با این حال، به دلیل ضریب ظرفیت و راندمان این نیروگاه‌ها، میزان تزریق انرژی در ساعات مختلف شبانه‌روز متفاوت است.

وی ادامه داد: نیروگاه‌های خورشیدی در ساعات میانی روز و هنگام ظهر بیشترین میزان تولید را دارند و نیروگاه‌های بادی نیز عمدتاً در ساعات بعدازظهر و شب به اوج تولید خود می‌رسند. از آنجا که زمان اوج تولید این دو نوع نیروگاه با یکدیگر هم‌زمان نیست، نمی‌توان ظرفیت پنج هزار و ۲۰۰ مگاواتی نیروگاه‌های تجدیدپذیر را معادل همین میزان ظرفیت نیروگاه‌های حرارتی در نظر گرفت.

محمودپور افزود: انرژی تولیدی نیروگاه‌های تجدیدپذیر میان پیک مصرف روز و شب تقسیم می‌شود و به همین دلیل نقش این نیروگاه‌ها در ساعات مختلف متفاوت است. با این وجود، اگر همین ظرفیت موجود نیز در شبکه حضور نداشت و انرژی را به شبکه تزریق نمی‌کرد، بدون تردید میزان خاموشی‌های امسال نسبت به سال گذشته بسیار بیشتر می‌شد.

وی ادامه داد: اگر منصفانه به موضوع نگاه کنیم، خاموشی‌های امسال نسبت به سال گذشته کمتر بوده است؛ البته این موضوع در شرایطی رخ داده که برخی نیروگاه‌های حرارتی نیز با مشکلاتی مواجه شده‌اند.

مجری طرح نیروگاه‌های خورشیدی ساتبا در ادامه درباره علل قطعی برق اظهار کرد: بخشی از این مسئله به جنگ مربوط می‌شود، زیرا در این مدت حدود چهار هزار و ۵۰۰ مگاوات ظرفیت نیروگاهی از دست رفته است؛ ظرفیتی که تقریباً معادل یا حتی بیشتر از مجموع ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیری است که طی سال گذشته به شبکه اضافه شدند.

با این حال، وی تأکید کرد که جنگ تنها عامل خاموشی‌ها نیست و مجموعه‌ای از عوامل در بروز این وضعیت نقش دارند.

محمودپور با بیان اینکه عدم افزایش متناسب ظرفیت نیروگاهی، بدمصرفی و توسعه‌نیافتگی شبکه برق از مهم‌ترین عوامل ناترازی هستند، توضیح داد: بدمصرفی به این معناست که بسیاری از مشترکان از تجهیزات پرمصرف استفاده می‌کنند و این تجهیزات را دقیقاً در ساعات اوج مصرف به کار می‌گیرند.

وی افزود: از سوی دیگر، به دلیل پایین بودن قیمت برق، انگیزه کافی برای خرید تجهیزات کم‌مصرف و رعایت الگوی مصرف وجود ندارد و همین موضوع فشار مضاعفی بر شبکه وارد می‌کند.

مشکل فقط تولید برق نیست؛ شبکه انتقال هم محدودیت دارد

محمودپور همچنین به موضوع توسعه شبکه انتقال برق اشاره کرد و گفت: در برخی مناطق با پدیده «حبس تولید» مواجه هستیم؛ به این معنا که ظرفیت تولید برق وجود دارد و نیروگاه‌ها انرژی تولید می‌کنند، اما شبکه انتقال توانایی رساندن این برق به مصرف‌کنندگان را ندارد.

وی ادامه داد: علاوه بر این، در برخی نقاط نیز اساساً ظرفیت نیروگاهی کافی برای تولید برق مورد نیاز وجود ندارد و همین مسئله موجب ایجاد ناترازی در شبکه می‌شود.

به گفته محمودپور، مجموعه این عوامل در کنار یکدیگر موجب بروز ناترازی و خاموشی در شبکه برق کشور شده‌اند و پرداختن هم‌زمان به هر یک از این بخش‌ها می‌تواند سهمی در کاهش مشکلات موجود و افزایش پایداری شبکه برق داشته باشد.