دستاوردها و مخاطرات احتمالی سازش ناپذیری ایران در تنگه هرمز

عصر ایران: خبرگزاری آسوشیتدپرس در گزارشی به موقعیت بن بست کنونی در موضوع تنگه هرمز و مذاکرات ایران و آمریکا پرداخته و مخاطرات و دستاوردهای احتمالی این وضعیت را برای ایران مورد بررسی قرار داده است.

 در این گزارش آمده است: تنگه هرمز، بنا به برخی روایات، به نام یک خدای زرتشتی نامگذاری شده است که مقدر شده پس از ۹ هزار سال رویارویی با دشمن، پیروز از میدان خارج شود.

رهبران ایران احساس می‌کنند پیروزی خودشان نزدیک است و به همان صبر حماسی نیاز نخواهند داشت. آنها روی این مساله قمار می کنند که فشار نظامی در نهایت ایالات متحده را مجبور به پذیرش کنترل آنها بر این آبراه حیاتی برای انرژی جهانی خواهد کرد - و زمان به نفع آنهاست.

آنها از کاهش ذخایر سلاح‌های اصلی ایالات متحده مانند رهگیرهای موشکی پیشرفته آگاه هستند. آنها می‌دانند که جنگ در بین آمریکایی‌ها به شدت منفور است. آنها می‌دانند تا زمانی که تنگه تا حد زیادی بسته باشد، قیمت بنزین و سایر کالاها پیش از انتخابات کنگره ایالات متحده در ماه نوامبر بالا خواهد ماند.

آنها می‌دانند که تلاش برای باز کردن آن با زور پرهزینه خواهد بود و ممکن است نیاز به نیروهای زمینی آمریکا داشته باشد. آنها می‌دانند که متحدان حوثی آنها (انصارالله) در یمن می‌توانند جنگ را گسترش دهند و یک مسیر تجاری بزرگ دیگر (تنگه باب المندب) را مختل کنند.

با این منطق، دونالد ترامپ در نهایت چاره‌ای جز تسلیم شدن ندارد. اما استراتژی ایران خطراتی را به همراه دارد.

ترامپ به حملاتی اشاره می‌کند که رهبری ارشد، نیروی دریایی و نیروی هوایی ایران را از بین برده است. او بین تهدید به تشدید تنش و گفتن اینکه مذاکرات به خوبی پیش می‌رود، در نوسان است. اقتصاد خود ایران نیز آسیب دیده است، که بخشی از آن به دلیل محاصره ایالات متحده است. همین چند ماه پیش اعتراضات خشونت بار گسترده ای  در ایران جریان داشت (اعتراضات دی ماه) و می‌تواند دوباره از سر گرفته شود.

و رهبران ایران فقط باید به چگونگی شکست "سفر کوتاه مدت" ترامپ به خاورمیانه (توصیف ساده انگارانه و متکبرانه اولیه ترامپ از جنگ علیه ایران) نگاه کنند تا به آنها یادآوری شود که جنگ‌ها به ندرت آنطور که انتظار می‌رود، پیش می‌روند.

ایران می‌گوید که به توافق با عمان برای مدیریت تنگه هرمز که بین این دو کشور قرار دارد، نزدیک شده است. اما روز شنبه (دیروز)، تهران اعلام کرد که تنگه تا زمانی که ایالات متحده "رفتار خود را اصلاح نکند" باز نخواهد شد و گفت که آمریکا باید به طور دائم به جنگ پایان دهد، محاصره دریایی بنادر ایران را لغو کند و ارتش خود را از منطقه خارج کند. همچنین باید "خسارات جنگی" ایران را "کاملا جبران کند"، تحریم‌ها را لغو کند و "بدون قید و شرط" دارایی‌های مسدود شده را آزاد کند. 

کاخ سفید هیچ اظهار نظری درباره این موضع جدید تهران نکرده است.

توافق با عمان، کنترل تهران بر این آبراه بین‌المللی که پیش از جنگ یک پنجم نفت و گاز تجارت شده جهان از آن عبور می کرد، رسمیت می‌بخشد.

"عبدالرضا داوری"، تحلیلگری که زمانی به محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهوری سابق، مشاوره می‌داد، گفت که کنترل موثر ایران بر این تنگه، به آن اهرم فشاری در برابر ایالات متحده و کشورهای منطقه داده است که می‌تواند به تضمین امنیت آن کمک کند. او در مصاحبه ای تلفنی از تهران گفت: "ایران بیش از درآمد حاصل از این تنگه، می‌خواهد مدیریت و حاکمیت خود بر این تنگه را تثبیت کند."

کنترل رسمی حتی بخشی از تنگه هرمز، یک بُرد آشکار برای ایران و یک باخت برای ایالات متحده خواهد بود، چرا که هنوز واشنگتن به برخی از اهداف متنوع و متغیر خود در جنگ دست نیافته است. همچنین این امر به هنجارهای جهانی در مورد آزادی ناوبری ضربه می‌زند و سابقه‌ای را ایجاد می‌کند که بسیاری از جهان آن را نگران‌کننده می‌دانند - اینکه کشورها می‌توانند گلوگاه‌های تجاری را به دلخواه خود ببندند.

چین، که از ایران نفت می‌خرد و بر آن نفوذ دارد، اخیرا در ماه مه گفته است که "عبور عادی و ایمن" از طریق تنگه باید احیا شود.

با وام گرفتن از عبارتی از نظریه ژئوپلیتیک خود ترامپ، ایران معتقد است که کارت‌ها را در دست دارد.

"مهدی محمدی"، مشاور مذاکره‌کننده ارشد ایران (قالیباف)، در رسانه‌های اجتماعی نوشت: "آنها جنگ را شروع کردند، اما پایان آن هرگز با آنها نبود. ما همیشه خودمان تصمیم می‌گیریم که چه زمانی پایان یابد. ایران به دنبال شکست دشمن است - نه توافق."

او گفت حمله غافلگیرانه ایران به اردن در ماه ژوئیه "جبران" کاهش قیمت نفت بود. این امر به فروپاشی توافق موقت حاصل شده در ماه ژوئن منجر شد که امتیازات قابل توجهی به ایران ارائه می‌داد، از جمله معافیت ایالات متحده برای فروش نفت در سطح بین‌المللی و وعده لغو گسترده‌تر تحریم‌ها.

ایران بارها گفته است که تنگه هرمز به یک آبراه آزاد باز نخواهد گشت و به حمله به کشتی‌هایی که سعی در عبور بدون اجازه آن دارند، ادامه خواهد داد. فرماندهی مشترک نظامی ایران آن را "خط قرمز شکست‌ناپذیر" نامیده است.

"مصطفی نجفی"، تحلیلگر امنیتی مستقر در تهران، گفت: "برای ایران، تنگه هرمز به یک اهرم استراتژیک برای بازدارندگی، حفظ تعادل قدرت منطقه‌ای و تغییر شکل قوانین امنیتی در خلیج فارس تبدیل شده است."

این امر مانع بزرگی برای پایان دادن به جنگ است، چه برسد به حل اختلاف پیچیده‌تر و دیرینه‌تر بر سر برنامه هسته‌ای ایران.

"رحمان قهرمان‌پور"، تحلیلگر مستقر در ایران، گفت: "مساله اتمی، به دلیل درگیری در تنگه هرمز، به حاشیه رانده شده است و در واقع، این به نفع ایران است." او افزود، کنترل این تنگه در صورت از سرگیری مذاکرات هسته‌ای، به ایران قدرت نفوذ می‌دهد.

پیامدهای اقتصادی جنگ در سراسر جهان گسترش یافته است، اما به ویژه در ایران حاد است.

حملات ایالات متحده و اسرائیل، پایگاه صنعتی آن را در هم کوبیده است. محاصره ایالات متحده، بخش زیادی از صادرات نفت آن را متوقف کرده است. ایرانیان با تورم سه رقمی مواد غذایی دست و پنجه نرم می‌کنند. ترامپ بارها تهدید به حملات بزرگ به زیرساخت‌های غیرنظامی مانند آب و برق کرده است.

در ماه دسامبر گذشته (دی ماه 1404)، بحران ارزی، برخی از بزرگترین اعتراضات ضد دولتی در تاریخ 47 ساله جمهوری اسلامی را برانگیخت. اعتراضاتی که به خشونت کشیده شد و عده زیادی جان خود را از دست دادند.

بسیاری در ایران، از جمله نزدیکان "مسعود پزشکیان"، رئیس جمهوری میانه‌رو، نگرانند که این امر (جنگ) ممکن است بیش از حد پیش برود.

"محمد جواد ظریف"، که به عنوان وزیر امور خارجه اسبق ایران که به انعقاد توافق موسوم به برجام در سال 2015 کمک کرد، در مقاله اخیر خود نوشت که دستاوردهای ایران در جنگ "پنجره‌ای استثنایی برای دیپلماسی" گشوده است.

اما او هشدار داد که اگر به زودی به توافقی دست نیابد، "بهبود اقتصادی دشوار خواهد بود و احتمال ناآرامی‌های داخلی یا تجدید تجاوز، به ویژه پس از انتخابات میاندوره ای آمریکا، را نمی‌توان رد کرد."

این جنگ از قبل با غافلگیری‌هایی همراه بوده است. پس از اولین موج حملات هوایی آمریکا و اسرائیل در 28 فوریه (9 اسفند 1404) که منجر به کشته شدن (شهادت) رهبر ایران و دیگر مقامات ارشد شد، ترامپ ادعا کرد که این جنگ ظرف چند هفته پایان خواهد یافت.

در عوض، این درگیری رهبران ایران را جسورتر و حامیان آنها را بسیج کرده است. قهرمانپور گفت، تهران از این تنگه "برای نشان دادن اینکه شکست نخورده است" استفاده می‌کند. "این می‌تواند مشروعیت خود را در داخل افزایش دهد."

اما این استراتژی همچنین می‌تواند نتیجه معکوس داشته باشد. تاب‌آوری ایران محدودیت‌هایی دارد و نگرانی‌هایی وجود دارد که یک سقوط اقتصادی می‌تواند باعث ناآرامی شود.

او گفت: "ایران نمی‌تواند برای همیشه به این استراتژی ادامه دهد و در یک نقطه خاص، در واقع، باید با آمریکا به توافق برسد."

اما بر خلاف رحمانپور، عبدالرضا داوری معتقد است که در حال حاضر، ایران می‌تواند در برابر فشارها مقاومت کند. او گفت: "بعید است که با وجود مشکلات و وضعیت اقتصادی، ایران از مواضع خود عقب‌نشینی کند."