فاطمه، کارن و امیدی که سال‌ها بعد به زندگی برگشت

برترین‌ها: بیشتر خانواده‌ها هنگام تولد نوزاد، خون بندناف را تنها بخشی از فرایند زایمان می‌دانند؛ در حالی که همین خون، منبعی ارزشمند از سلول‌های بنیادی است که در برخی بیماری‌های سخت می‌تواند به فرصتی برای درمان تبدیل شود. در سال‌های اخیر، با پیشرفت پزشکی بازساختی، ذخیره‌سازی خون بندناف در بسیاری از کشورها به بخشی از برنامه‌های سلامت خانواده تبدیل شده و ایران نیز در این حوزه به جایگاه قابل‌توجهی رسیده است.

شرکت فناوری بن‌یاخته‌های رویان از سال ۱۳۸۴ فعالیت خود را در زمینه ذخیره‌سازی سلول‌های بنیادی خون بندناف آغاز کرده و امروز با بیش از ۲۵۰ هزار نمونه ذخیره‌شده، یکی از بزرگ‌ترین بانک‌های خون بندناف در خاورمیانه به شمار می‌رود. این مجموعه علاوه بر ذخیره‌سازی نمونه‌ها، در سال‌های گذشته در ده‌ها پروژه درمانی و پژوهشی مشارکت داشته و برخی از پرونده‌های درمانی آن، در سطح بین‌المللی نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.

در ادامه، نگاهی داریم به چند نمونه از موفق‌ترین پرونده‌های درمانی که با استفاده از سلول‌های بنیادی ذخیره‌شده در بانک خون بندناف رویان به ثبت رسیده‌اند.

پرونده اول؛ «کارن» و دومین پیوند اتولوگ موفق آنمی آپلاستیک جهان

یکی از مهم‌ترین پرونده‌های موفق رویان، به درمان پسربچه‌ای به نام کارن بازمی‌گردد؛ کودکی که در شش‌سالگی به نوع شدید آنمی آپلاستیک (کم‌کاری مغز استخوان) مبتلا شد.

پزشکان پس از بررسی‌های گسترده، موفق به یافتن نمونه سازگار مغز استخوان برای پیوند نشدند. در همین زمان مشخص شد که خون بندناف کارن، سال‌ها قبل و در بدو تولد، توسط خانواده‌اش در بانک خون بندناف رویان ذخیره شده است. همین موضوع مسیر درمان را تغییر داد.

تیم درمان به سرپرستی دکتر باهوش تصمیم گرفت به جای استفاده از سلول‌های بنیادی فرد دیگری، از سلول‌های بنیادی خود کارن استفاده کند؛ اقدامی که در پزشکی با عنوان پیوند اتولوگ شناخته می‌شود و تا آن زمان تنها یک نمونه مشابه در جهان گزارش شده بود.

با وجود تردید بسیاری از متخصصان درباره احتمال موفقیت این روش، پیوند انجام شد. تنها سه هفته بعد، پلاکت‌های خون کودک روند طبیعی پیدا کرد و یک ماه پس از پیوند، نتایج آزمایش‌ها نشان داد روند درمان با موفقیت پیش می‌رود.

به گفته پزشکان معالج، این پرونده به دلیل استفاده از سلول‌های بنیادی خون بندناف خود بیمار، خطر پس‌زدگی پیوند را تقریباً از بین برد و به عنوان دومین پیوند اتولوگ موفق آنمی آپلاستیک با استفاده از خون بندناف در جهان ثبت شد.

پرونده دوم؛ وقتی خون بندناف «فاطمه»، زندگی خواهرش را نجات داد

یکی دیگر از پرونده‌های ماندگار بانک خون بندناف رویان، داستان الهام و فاطمه است؛ دو خواهری که یک تصمیم به‌موقع خانواده‌شان، مسیر زندگی هر دو را تغییر داد.

الهام در ۱۲ سالگی به لوسمی حاد لنفوئیدی (ALL)، یکی از انواع سرطان خون، مبتلا شد. پس از چند دوره شیمی‌درمانی، پزشکان به این نتیجه رسیدند که روند درمان به پیوند سلول‌های بنیادی نیاز دارد. اما مشکل اینجا بود که در میان اعضای خانواده و بستگان، نمونه سازگار مغز استخوان برای او پیدا نشد.

در همان روزها، مادر خانواده باردار بود. پزشکان به خانواده توصیه کردند خون بندناف نوزاد را پس از تولد ذخیره کنند؛ تصمیمی که بعدها به مهم‌ترین نقطه امید این خانواده تبدیل شد.

پس از تولد فاطمه، خون بندناف او در بانک خون بندناف رویان ذخیره شد. آزمایش‌های تخصصی نشان داد سلول‌های بنیادی فاطمه با بدن خواهرش سازگاری کامل دارد. هرچند در ابتدا به دلیل وزن بالاتر الهام، پزشکان نگران کافی نبودن تعداد سلول‌ها بودند، اما در نهایت با استفاده از روش پیوند دبل‌کورد (Double Cord)، عمل پیوند در بیمارستان شریعتی تهران انجام شد.

چند روز نخست، خانواده با نگرانی منتظر نتیجه بودند؛ اما سرانجام سلول‌های بنیادی در بدن الهام فعال شدند و روند خون‌سازی آغاز شد. درمان موفقیت‌آمیز بود و الهام توانست سلامتی خود را دوباره به دست بیاورد و به زندگی عادی و مدرسه بازگردد.

نکته جالب‌تر اینکه الهام بعدها گفته بود تجربه این بیماری باعث شده به رشته‌های علوم پزشکی علاقه‌مند شود و آرزو دارد روزی در حوزه خون‌شناسی تحصیل کند؛ همان علمی که زندگی‌اش را نجات داد.