راز تلخ شعر «تو را من چشم‌ در راهم» نیما یوشیج فاش شد

بادبان: «تو را من چشم در راهم»، یکی از ماندگارترین سروده‌های نیما یوشیج است؛ شعری که او در انتظار بازگشت برادر کوچکش «رضا» — ملقب به لادبُن — سرود. لادبُن در تابستان ۱۳۱۰ در شبی بارانی در کنار رود ارس با نیما خداحافظی کرد و راهی اتحاد جماهیر شوروی شد؛ وداعی که آخرین دیدار دو برادر بود و نیما تا پایان عمر چشم‌به‌راه او ماند. این گزارش بادبان را تا انتها بخوانید.

عکسی از لادبن، نفر دوم از سمت چپ

از جنبش جنگل تا روزنامه‌نگاری در باکو

رضا اسفندیاری در سال ۱۸۹۹ در تهران متولد شد. او فعالیت‌های انقلابی خود را در سال ۱۹۲۲ با پیوستن به انقلابیون در گیلان آغاز کرد و حتی سردبیری روزنامه «ایران سرخ» (ارگان کمیته انقلابی مرکزی گیلان) را بر عهده داشت. پس از شکست جمهوری گیلان، به شوروی مهاجرت کرد و در شهرهای باکو و مسکو به تحصیل در رشته روابط دیپلماتیک پرداخت. او هم‌زمان در دانشگاه کمونیستی زحمتکشان شرق (کوتو) تدریس می‌کرد، در انتشارات مرکزی اقوام شوروی فعال بود و به عنوان نماینده حزب کمونیست ایران در مجمع «همبستگی علیه امپریالیسم» در آلمان حضور یافت.

لادبن اسفندیاری، برادر علی اسفندیاری (نیما یوشیج)

ماموریت زیرزمینی در تهران و طوفان اتهامات

لادبُن در اوت ۱۹۳۰ از سوی دبیرخانه بخش شرقی کمینترن به تهران فرستاده شد تا در اختیار حزب کمونیست ایران قرار گیرد. او در تمام طول اقامتش در ایران، فعالیت‌هایش را با هماهنگی کمیته مرکزی انجام داد اما طولی نکشید که با پیشنهادهای متناقض رهبران حزب برای پناه بردن به مازندران و تشدید پیگردهای پلیس مواجه شد. نقطه عطف سقوط سیاسی او انتشار جزوه‌ای به نام «جزوه‌ای درباره بحران اقتصادی جهان» در تهران بود؛ نوشته‌ای که در آن به رشد اقتصادی ایتالیا اشاره کرده بود و همین موضوع بهانه‌ای به دست مخالفان داد تا او را به تمجید از فاشیسم و غفلت از بحران‌های کارگری ایران و دستاوردهای شوروی متهم کنند.

روزنامه ایران سرخ به سردبیری لادبن – چاپ شده در رشت – ۱۹۲۰ میلادی، ۱۲۹۹ خورشیدی

اخراج از حزب و پایان در چرخ‌دنده‌های ترور استالین

در ۲۸ اکتبر ۱۹۳۲، لادبُن به دلیل همکاری با روزنامه «شفق سرخ» (طرفدار رضاشاه) و انتشار همان جزوه، رسماً از حزب اخراج شد. سال‌ها سرنوشت او در هاله‌ای از ابهام بود تا اینکه با گشایش بایگانی‌های محرمانه شوروی و انتشار کتاب «فتادگان در گردباد» (نوشته تورج اتابکی و لانا راوندی فدایی با ترجمه دکتر آبتین گلکار)، ابعاد تاریک آن روشن شد. اسناد نشان داد که لادبُن و تمامی اعضای گروه او، قربانی پاکسازی‌ها و سرکوب‌های خونین و گسترده‌ استالین در شوروی شدند. لادبُن در ۱۹ مارس ۱۹۳۸ دستگیر و به اشد مجازات محکوم شد: تیرباران و ضبط اموال. سرنوشت تلخی که مرد آرمان‌خواه تاریخ ایران را در غربت به کام مرگ کشاند.

نیما یوشیج و برادرش، رضا ملقب به لادبن